Altฤฑnbaล รniversitesi Rektรถr Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Prof. Dr. Emre Alkin, 2019โda Tรผrkiye ekonomisini bekleyen geliลmeleri analiz ettiฤi yazฤฑsฤฑnda, โDaha mรผtevazฤฑ ลartlarda yola devam edeceฤizโ deฤerlendirmesinde bulundu. Prof. Dr. Emre Alkin, mutlak rakam olarak kรผรงรผlen cari aรงฤฑฤฤฑn milli gelire oranฤฑnฤฑn yรผkseldiฤine de dikkat รงekti.
Prof. Dr. Emre Alkinโin “2019’da bizi neler bekliyor?” baลlฤฑklฤฑ yazฤฑsฤฑ ลรถyle:
Her ลeyden รถnce, hem รผretici hem de tรผketici enflasyonundaki yรผksek seviye, Ankaraโdan gelen tรผm cesur yorumlara raฤmen 2919โda da devam edecek gibi gรถzรผkรผyor. Merkez Bankasฤฑ Beklenti Anketlerinde 2019 sonuna doฤru % 17โye dรผลeceฤi รถngรถrรผlen TรFE iรงin tek endiลe bir anda yรผkselecek kurlar ve enerji fiyatlarฤฑ olabilir. Dolayฤฑsฤฑyla kur seviyesini ve petrol fiyatlarฤฑnฤฑ yakฤฑndan takip etmek gerekecek. Gรผnlรผk yazฤฑlarฤฑmda enflasyonu tahmin etmenin รงok da zor olmadฤฑฤฤฑndan bahsetmiลtim. Excel kullanmayฤฑ bilen herkes iรงin en basit araลtฤฑrma metodu ลu:
TรฤฐK’in aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ aylฤฑk enflasyon rakamlarฤฑnฤฑ Excel tablosuna dizip 12 aylฤฑk seri halinde formรผle ettiฤinizde, gelecek dรถnemlerde “Hangi ay ne รงฤฑkarsa tek haneye geri dรผลer?” sorusunun cevabฤฑnฤฑ bulabiliriz.
Bir de her ne kadar rakamlar TรFE ile birebir aynฤฑ รงฤฑkmasa da, trendin yukarฤฑ mฤฑ yoksa aลaฤฤฑya mฤฑ olduฤunu anlamak iรงin ฤฐTO Geรงinme Endeksine bakmak da faydalฤฑ olabilir. Aลaฤฤฑ yukarฤฑ her iki endeks de yฤฑl sonunda birbirine yakฤฑn ลekilde gerรงekleลiyorlar.
Buradan hareketle, enflasyonun 2018 yฤฑlฤฑnฤฑ tek hanede bitirmesinin imkansฤฑz olduฤunu sรถylemek mรผmkรผndรผ her zaman. Excel Tablosuna geรงmiล rakamlarฤฑ dizip, sonraki aylarda beklediฤimiz rakamlarฤฑ yazฤฑnca aลaฤฤฑ yukarฤฑ bir tahminde bulunmak mรผmkรผn olabiliyor. Aslฤฑna bakฤฑlฤฑrsa birรงok parametre iรงin benzer bir metot uygulanabilir. Bรถylece “bilinmezlik denizinde” kendimize bir referans noktasฤฑ yaratmฤฑล oluruz.
ฤฐลsizlik rakamlarฤฑ iรงin sรถylenecek fazla bir ลey yok. Daha รถnce aรงฤฑklanan YEP hedeflerinde de iลsizliฤin kolay kolay dรผลmeyeceฤini Ankaraโnฤฑn kabul etmiล olduฤunu anladฤฑk. 2021 yฤฑlฤฑnda % 9.5โe dรผลmesi iรงin bir รผmit var. O da hedeflerin arasฤฑnda gรถzรผkรผyordu. ฤฐลin gerรงeฤi Tรผrkiyeโde istihdamฤฑn รถnemli bir kฤฑsmฤฑnฤฑ inลaat sektรถrรผ massettiฤi iรงin, sektรถrdeki yavaลlamanฤฑn doฤrudan iลsizliฤe olumsuz tesir ettiฤini sรถylemem gerekiyor. Bu arada kayฤฑt dฤฑลฤฑ istihdamฤฑn da TรฤฐK tarafฤฑnda takip edilemeyecek dรผzeye รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrmekteyiz.
Bรผtรงe dengesinde gรถzle gรถrรผlรผr bir bozulmadan bahsetmek mรผmkรผn. Bir yandan harcamalar devam ederken diฤer taraftan vergi gelirlerindeki artฤฑล yavaลlฤฑyor. Doฤal olarak borรงlanmanฤฑn yรผkseliyor. Ancak, devletin iล dรผnyasฤฑna halen รถdemediฤi 170 Milyar TLโye yakฤฑn KDV iadesi ve vergi indirimleri de mevcut. Bazฤฑ sektรถrlere uygulanan vergi indirimlerinin Ocak 2019โdan itibaren devam edip etmeyeceฤi konusunda bu aรงฤฑdan ciddi soru iลaretleri var.
“Cari aรงฤฑk iรงin iddialฤฑ konuลmak iyi deฤil…”
Cari iลlemler aรงฤฑฤฤฑnฤฑn bรผyรผmenin yavaลlamasฤฑ neticesinde daralmasฤฑ doฤal. Petrol fiyatlarฤฑnฤฑn ani yรผkseliลi bu durumu deฤiลtirebilir. ฤฐthalatฤฑmฤฑzฤฑn รถnemli bir kฤฑsmฤฑ ara malฤฑ ve enerjiden oluลtuฤu iรงin, emtia ve enerjideki fiyat artฤฑลlarฤฑ ithalat faturamฤฑzฤฑ doฤrudan etkileyecektir. Bรถyle bir durumda dรผลรผk bรผyรผme-artan cari aรงฤฑk sorunu ile karลฤฑlaลabiliriz. Zaten bu durumun geรงici olduฤunu gรถsteren en รถnemli iลaret Cari Aรงฤฑk/Milli Gelir rasyosu. Mutlak rakam olarak kรผรงรผlen cari aรงฤฑฤฤฑn milli gelire oranฤฑ yรผkseliyor. Dolayฤฑsฤฑyla iddialฤฑ konuลmak yerine tetikte olmak daha doฤru bir davranฤฑล olacak.
Bankacฤฑlฤฑk ve finans tarafฤฑnda ise kredi/mevduat oranฤฑnฤฑn yรผkselmeye devam ettiฤi dikkatinizi รงekmiลtir. โKendi yaฤฤฑmฤฑzda kavrulmaโ mottosuyla yola รงฤฑktฤฑฤฤฑmฤฑz 2017 yฤฑlฤฑndan beri sรถz konusu oran giderek yรผkseliyor. Bankacฤฑlฤฑk ve Finansa taze para gerekli mutlaka. Ancak yeniden yapฤฑlandฤฑrmalar ve konkordato ilan eden ลirketlerin sayฤฑsฤฑ sebebiyle kredi รถdemeleri zorlanmaya baลladฤฑ. รdeme olacak ki, bankalar taze parayla kredi verebilsinler. Diฤer taraftan banka harici finans kurumlarฤฑnda da bilanรงo kรผรงรผltme hareketlenmesi gรถrmekteyim. Tรผm bunlar 2019 yฤฑlฤฑnฤฑn bรผyรผme hฤฑzฤฑyla ilgili olumlu fikirler vermiyor. Daha mรผtevazฤฑ ลartlarda yola devam edeceฤizโฆ
