Bu tip casus yazฤฑlฤฑmlarฤฑn ฤฐngilizce genel adฤฑ stalkerware.
Norton bilgisayar gรผvenlik รผrรผnleri ailesinin bir parรงasฤฑ olan Norton Labs’in yaptฤฑฤฤฑ araลtฤฑrmaya gรถre stalkerware yazฤฑlฤฑmlarฤฑnฤฑn kullanฤฑm oranฤฑnda Eylรผl 2020-Mayฤฑs 2021 arasฤฑnda yรผzde 63 artฤฑล oldu.
BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre Norton Labs, bu artฤฑลฤฑn Covid-19 sฤฑrasฤฑnda insanlarฤฑn evde daha รงok vakit geรงirmesinden kaynaklandฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyor.
Stalkerware yazฤฑlฤฑmlarฤฑ yรผklendikten sonra bir kiลinin bilgisayar ya da telefonda yaptฤฑฤฤฑ her ลeyi takip etmenizi saฤlฤฑyor. Eฤer yeterince yakฤฑnฤฑndaysanฤฑz o kiลinin telefon gรถrรผลmelerini de dinleyebilirsiniz.
56 yaลฤฑndaki Maria, Amerika’da “sevgi dolu” Katolik bir ailede bรผyรผdรผ. Anne ve babasฤฑ Maria’nฤฑn onu mutlu edecek, kendi iliลkilerine benzeyen bir evliliฤi olmasฤฑnฤฑ istiyordu.
Maria, 20’li yaลlarฤฑnda kocasฤฑyla tanฤฑลtฤฑ ve hemen aลฤฑk oldu. Ancak aralarฤฑndaki iliลki yavaล yavaล deฤiลmeye baลladฤฑ ve 25 yฤฑl sรผrecek bir kabusa dรถndรผ.
Aralarฤฑndaki tatsฤฑzlฤฑk sรถzlรผ tacizle baลladฤฑ ve yavaล yavaล ilerledi. Maria’nฤฑn kocasฤฑ, eลinin temizlik yaptฤฑฤฤฑ iลten edindiฤi geliri elinden aldฤฑ, hareketlerini kฤฑsฤฑtladฤฑ ve en sonunda รงocuklarฤฑnฤฑn bakฤฑmฤฑnฤฑ tamamen kontrol etmeye baลladฤฑ.
Kocasฤฑ Maria’nฤฑn baลkalarฤฑyla iletiลim halinde olmasฤฑ ve iลe gitmesinden de ลikayetรงi olmaya baลladฤฑ ve bilgisayarฤฑnฤฑ kullanmasฤฑnฤฑ yasakladฤฑ.
Maria o gรผnleri ลu ลekilde anlattฤฑ: “Bana her gรผn ลiลman olduฤumu sรถylรผyordu ve sinirlendiฤinde eve girmeme izin vermiyordu.”
Altฤฑ yฤฑl รถnce, kocasฤฑ รถlmesini istediฤini sรถylediฤinde Maria daha fazla dayanamadฤฑ ve etrafฤฑndaki insanlardan yardฤฑm istedi.
Maria ablasฤฑnฤฑn yanฤฑna taลฤฑndฤฑ ve hayatฤฑnฤฑ deฤiลtirmeye karar verdi. Uzun bir sรผreden sonra ilk defa kendisine laptop alฤฑp Facebook hesabฤฑ aรงtฤฑ ve yeni insanlarla tanฤฑลmaya baลladฤฑ.
Ancak eski kocasฤฑnฤฑn gittiฤi her yerde belirmeye ve onu arabayla takip etmeye baลladฤฑฤฤฑnฤฑ fark etti. Bu durumdan endiลelenen Maria polise haber verdi ve eski kocasฤฑnฤฑn Stalkerware programฤฑ kullanarak kendisini takip ettiฤini รถฤrendi.
Elektronik Sฤฑnฤฑr Vakfฤฑ’nฤฑn (Electronic Frontier Foundation) Siber Gรผvenlik Direktรถrรผ Eva Galperin, git gide bรผyรผyen bu probleme รงรถzรผm bulmak iรงin 2019’da Stalkerware Karลฤฑtฤฑ Koalisyonu’nu kurdu.
Galperin, aile iรงi ลiddet ve tecavรผz maฤdurlarฤฑnฤฑn gรผvenlik konusundaki endiลelerini duyunca bรถyle bir giriลime ihtiyaรง olduฤuna karar verdi. Aynฤฑ zamanda karลฤฑlaลtฤฑฤฤฑ ev iรงi ลiddet vakalarฤฑnฤฑn neredeyse tรผmรผnde Stalkerware kullanฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Galperin iki yฤฑldฤฑr anti-virรผs programlarฤฑ รผreten ลirketlerle gรถrรผลรผyor ve Stalkerware yazฤฑlฤฑmlarฤฑyla ilgili farkฤฑndalฤฑk yaratmaya รงalฤฑลฤฑyor.
Ekim ayฤฑnda Google, bu tip casusluk yazฤฑlฤฑmlarฤฑnฤฑn reklamlarฤฑnฤฑ web sitesinden kaldฤฑrmaya karar verdi.
Bu yazฤฑlฤฑmlarฤฑ รงoฤu zaman genรง yaลtaki รงocuklarฤฑnฤฑ takip etmek isteyen ebeveynler kullansa da, son zamanlarda en รงok sevgililerini gizlice izlemek isteyenler tarafฤฑndan indiriliyor.
ABD Federal Ticaret Komisyonu ise Eylรผl’de SpyFone isimli bir yazฤฑlฤฑmฤฑn kullanฤฑmฤฑnฤฑ insanlarฤฑn hareketlerini takip edip paylaลtฤฑฤฤฑ gerekรงesiyle yasakladฤฑ.
Federal Ticaret Komisyonu ลimdi de habersiz bir ลekilde telefon รผzerinden konum bilgisi alฤฑp satan ลirketleri araลtฤฑrฤฑyor.
Stalkerware yazฤฑlฤฑmlarฤฑnฤฑ tespit etmek zor ve teknolojiyle arasฤฑ iyi olanlar bile bazen zorlanabiliyor.
BBC’ye konuลan ve ismini vermek istemeyen bir siber gรผvenlik uzmanฤฑ, niลanlandฤฑktan sonra telefonunun sรผrekli aรงฤฑlฤฑp kapanmaya baลladฤฑฤฤฑ ve pilinin รงok hฤฑzlฤฑ bittiฤini fark etti.
Bunlarฤฑn ikisi de telefonda Stalkerware’in yรผklรผ olabileceฤinin gรถstergeleri.
Bazฤฑ durumlarda da insanlarฤฑn telefonuna SMS gรถnderiliyor ve linke tฤฑklamalarฤฑ isteniyor.
Cihazฤฑnฤฑn ele geรงirildiฤinden ลรผphelenenlerin telefonlarฤฑnฤฑ tekrar fabrika ayarlarฤฑna dรถndรผrmeleri ve sosyal medya hesaplarฤฑnฤฑ kimlik doฤrulama yรถntemleriyle sฤฑfฤฑrlamalarฤฑ tavsiye ediliyor.
Birรงok รผlke hali hazฤฑrda bu tip yazฤฑlฤฑmlarฤฑn kullanฤฑlmasฤฑna karลฤฑ yasalar geliลtiriyor.
2020’den beri Fransa’da ev iรงi ลiddet yasasฤฑnฤฑn bir parรงasฤฑ olarak ‘gรถzetleme ve konum takibi’ durumlarฤฑnda bir yฤฑla kadar hapis cezasฤฑ veriliyor. Eฤer casusluk yapan kiลi sevgiliniz veya eลiniz ise bu sรผre uzayabiliyor.
Fakat Eva Galperin bu sorunun yasalarla tamamen ortadan kaldฤฑrฤฑlamayacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnenlerden.
Galperin, Google ve Apple’ฤฑn bu yazฤฑlฤฑmlarฤฑn maฤazalarฤฑndaki satฤฑลฤฑnฤฑ tamamen yasaklayabileceฤini sรถyledi. Aynฤฑ zamanda bu konuda farkฤฑndalฤฑk รงalฤฑลmalarฤฑnฤฑn รถnemini vurgulayan Galperin, รถzellikle polisle รงalฤฑลmalar yapฤฑlmasฤฑ gerektiฤini anlatฤฑyor..
ABD’de Cornell รniversitesi, sanal taciz vakalarฤฑnฤฑ azaltmak iรงin CETA isimli bir klinik kurdu. CETA, maฤdurlarla รงalฤฑลarak bu konuda veri topluyor ve araลtฤฑrmalar yรผrรผtรผyor.
CETA’dan Rosanna Bellini, bazen maฤdurlara telefonlarฤฑndaki takip uygulamalarฤฑnฤฑ derhal silmektense, sonrasฤฑnda neler yapacaฤฤฑnฤฑ planlayarak ve gerekirse birinden yardฤฑm aldฤฑktan sonra silmeyi tavsiye ettiklerini sรถylรผyor.
Bunun nedeni ise daha รถnce uygulamanฤฑn silindiฤini fark eden takipรงinin saldฤฑrganlaลtฤฑฤฤฑ รถrnekler olmasฤฑ.
Maria sorunlu iliลkisinden altฤฑ yฤฑl รถnce kurtulmuล ve ลimdi mutlu bir iliลkisi var.
Bazen hala endiลeli hissediyor, kendisine travma sonrasฤฑ stres bozukluฤu teลhisi konmuล.
Fakat siber saldฤฑrฤฑya uฤrayanlara, yalnฤฑz olmadฤฑklarฤฑnฤฑ sรถylemek istiyor:
“Korkmayฤฑn. Yardฤฑm alabilirsiniz. Ben 56 yaลฤฑmda bunu becerdiysem, herkes yapabilir.”
