Yeni tip koronavirรผse (Kovid-19) karลฤฑ aลฤฑ geliลtirme รงalฤฑลmalarฤฑnda en ileri noktaya ulaลmฤฑล firmalardan รin merkezli Sinovac Biotech Genel Mรผdรผrรผ Helen Yang, aลฤฑ konusunda gelinen son noktayฤฑ anlattฤฑ. Habertรผrk’e aรงฤฑklama yapan Helen Yang, kendisine yรถneltilen sorularฤฑ ลu ลekilde yanฤฑtladฤฑ:
Aลฤฑdan ilk yararlanacaklar arasฤฑnda Tรผrkiye olacak mฤฑ?
“Tรผrkiye’de bulunuyorum รงรผnkรผ biz Tรผrkiye’de klinik deneyler yapฤฑyoruz. Tรผrkiye’de Kovid-19 aลฤฑsฤฑ iรงin partnerlerimiz ile birlikte รงalฤฑลฤฑyoruz. Burada olmaktan bรผyรผk memnuniyet duyuyoruz. FAZ-3 deneyleri iรงin hazฤฑrlanฤฑyoruz. Bu son aลama ve รผรงรผncรผ FAZ deneylerini yapฤฑyoruz. Dolayฤฑsฤฑyla รงok heyecanlฤฑyฤฑz baลardฤฑklarฤฑmฤฑz konusunda. Burada, Tรผrkiye’deki ortaklarฤฑmฤฑzla yaptฤฑฤฤฑmฤฑz รงalฤฑลmalar konusunda รงok heyecanlฤฑyฤฑz.”
Hangi รผlkelerde ve ฤฑrklarda denemeler yapฤฑlฤฑyor? Bunlar arasฤฑnda Tรผrkler var mฤฑ?
“Kesinlikle. Sinovac, Kovid-19 aลฤฑsฤฑnฤฑ geliลtirmeye baลladฤฑ. Ocak’ฤฑn sonundan beri bunun รผzerinde รงalฤฑลฤฑyoruz. รin’de o dรถnemde Kovid-19 yaygฤฑndฤฑ. O dรถnemden sonra รin’de, klinik รถncesi testlerimizi gerรงekleลtirdik. Sinovac, global olarak รงalฤฑลmalarฤฑ gerรงekleลtiren ilk ลirketiz. Koronavise karลฤฑ koroma saฤlamaya รงalฤฑลฤฑyoruz. Hayvanlar รผzerinde testlerimizi gerรงekleลtirdik ve sonuรงlarฤฑ Mayฤฑs’ta, Science Dergisi’nde yayฤฑnladฤฑk.
Aynฤฑ zamanda, รin’de FAZ-1 ve FAZ-2 รงalฤฑลmalarฤฑ iรงin onaylarฤฑmฤฑzฤฑ aldฤฑk. Kaydettiฤimiz ilerlemeye bakacak olursak รin’de yaptฤฑฤฤฑmฤฑz deneylerde iyi bir gรผvenilirlik profili ortaya koyduk ve aลฤฑ sonrasฤฑ immรผnojenisite yanฤฑtฤฑ da son derece iyiydi. Sadece saฤlฤฑklฤฑ yetiลkinler iรงin deฤil aynฤฑ zamanda genรงler iรงin de iyi sonuรงlar aldฤฑk. Yaลlฤฑlar iรงin de son derece iyi sonuรงlar aldฤฑk. Bu da son derece iyi bir geliลme aslฤฑnda. Gelecekte รถnemli geliลmeler olabileceฤini gรถsteriyor. รin’de yaptฤฑฤฤฑmฤฑz รงalฤฑลmalar sonucunda biz รin’de ilk รผrรผnlerden birini onaylattฤฑk. ลu an acil durumlarda kullanฤฑlabilir durumda รผrรผnรผmรผz. ลu an รin’de binlerce kiลi bu aลฤฑyฤฑ kullandฤฑlar. Aynฤฑ zamanda klinik รงalฤฑลmalar sรผrรผyor. Brezilya’da ve Endonezya’da รงalฤฑลmalarฤฑmฤฑzฤฑ sรผrdรผrรผyoruz. FAZ-3 รงalฤฑลmalarฤฑnฤฑ Tรผrkiye’de de sรผrdรผrebilmek iรงin Tรผrkiye’den de onay aldฤฑk. Brezilya’da ve Endonezya’daki FAZ-3 รงalฤฑลmalarฤฑ gayet iyi gidiyor. Brezilya’da binlerce kiลi aลฤฑ iรงin gรถnรผllรผ oldu. Endonezya’da da benzer bir durum sรถz konusu. ลu an aลฤฑnฤฑn iyi bir gรผvenilirlik sonucu olduฤunu biliyoruz. Ancak tabii ki deneylerin sonuรงlarฤฑna bakmaya devam edeceฤiz.”
Aลฤฑnฤฑn ลu ana kadar gรถrรผlmรผล yan etkileri var mฤฑ? Varsa en รถnemli yan etki nedir?
“Evet zaten รงalฤฑลmalarฤฑn sonucunu yayฤฑnladฤฑk. Science adli bilim dergisinde. Aynฤฑ zamanda FAZ-1 ve FAZ-2 รงalฤฑลmalarฤฑ iรงin de yayฤฑn รงalฤฑลmalarฤฑ var. Diฤer รผlkelerdeki FAZ deneylerini gerรงekleลtirdikten sonra toplumla daha fazla veri paylaลmayฤฑ planlฤฑyoruz.
Amacฤฑmฤฑz, aลฤฑyฤฑ tรผm saฤlฤฑklฤฑ popรผlasyona yaymak. Bu aลฤฑnฤฑn koruma saฤlayฤฑp saฤlamadฤฑฤฤฑnฤฑ anlamaya รงalฤฑลฤฑyoruz. Daha da รถnemlisi aลฤฑnฤฑn gรผvenli olmasฤฑ gerekiyor. ฤฐลte bu nedenle bir yol haritamฤฑz var. Inactive aลฤฑyla birlikte รงalฤฑลฤฑyoruz รงรผnkรผ inactive aลฤฑlarฤฑn gรผvenli ve teknolojik olarak onaylandฤฑฤฤฑnฤฑ biliyoruz. Bu aลฤฑ da diฤer aลฤฑlar gibi kullanฤฑlabiliyorlar. ฤฐnsanlar yฤฑllardฤฑr inactive aลฤฑlarฤฑ kullanabiliyorlar. Biz de bir metot รผzerinde ilerliyoruz. Amacฤฑmฤฑz potansiyel belirsizlikleri engelleyebilmek. Deneyler sonucunda farklฤฑ yan etkiler olabilir, biz bunlarฤฑ da gรถzlemlemeye รงalฤฑลฤฑyoruz ancak ลimdiye kadar yaptฤฑฤฤฑmฤฑz รงalฤฑลmalar doฤrultusunda, enjeksiyon bรถlgesindeki acฤฑ ve ateล dฤฑลฤฑnda herhangi bir yan etki olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylemem gerekiyor. Henรผz raporlanan bir yan etki yok. FAZ รงalฤฑลmalarฤฑmฤฑz devam ediyor.”
Aลฤฑnฤฑn รผretim sรผreci baลladฤฑ mฤฑ? รretim iรงin รผรงรผncรผ FAZ mฤฑ bekleniyor? Aลฤฑ ne kadar zaman iรงerisinde beklenen dozda รผretilecek? Piyasaya 2021 ortalarฤฑnda mฤฑ sunulacak?
“Sinovac, yeni bir tesisin yapฤฑmฤฑnฤฑ tamamladฤฑ. รin’deki bu tesiste aลฤฑnฤฑn รผretimi yapฤฑlacak. Zaten tesiste aลฤฑnฤฑn รผretimi baลladฤฑ. FAZ’lar beklendiฤimiz doฤrultuda geรงtiฤinde ticari รผretim de baลlayacak. ลu an zaten Kovid-19 aลฤฑsฤฑnฤฑn temini รถnemli bir konu. FAZ-3 รงalฤฑลmalarฤฑnฤฑ yapsak da, ลirket risk almayฤฑ istiyor ve erken yatฤฑrฤฑma baลlamak istiyor. FAZ-3 baลarฤฑlฤฑ olduktan sonra insanlar aลฤฑyฤฑ hemen kullanabilecekler. รretimi gerรงekleลtiriyoruz zaten. รin’den onay aldฤฑk. Acil durumlarda bu aลฤฑ kullanฤฑlabilecek. Dolayฤฑsฤฑyla biz aลฤฑyฤฑ ihtiyacฤฑ olan bir kiลiye temin edebiliyoruz. รin’de bulunan insanlar bu aลฤฑyฤฑ halihazฤฑrda kullanabilmekte. Kovid-19 aลฤฑsฤฑnฤฑn kรผresel ortaklarฤฑmฤฑza hฤฑzlฤฑca ulaลtฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑn รถnemli olduฤunuz biliyoruz. Farklฤฑ รผlkelerdeki ortaklarฤฑmฤฑzla birlikte รงalฤฑลฤฑyoruz. รretimin bir kฤฑsmฤฑ diฤer รผlkelerde yapฤฑlacak. Biz aลฤฑyฤฑ temin ederken ortaklarฤฑmฤฑzla birlikte รงalฤฑลacaฤฤฑz. Dolayฤฑsฤฑyla aลฤฑnฤฑn iลlevinin de son derece รถnemli olduฤunun farkฤฑndayฤฑz. ฤฐnsanlarฤฑn aลฤฑya eriลiminin zamanฤฑnda olmasฤฑ gerekiyor. Aynฤฑ zamanda inactive aลฤฑnฤฑn bir faydasฤฑ da bu. 0 derece รผzerinde 2 derecede bizim รผrรผnรผmรผz gรถnderilebilmekte.”
Biz daha erken olmasฤฑnฤฑ bekliyoruz รงรผnkรผ herkes zamana karลฤฑ yarฤฑลฤฑyor. Dolayฤฑsฤฑyla bu virรผsรผn yayฤฑlmasฤฑnฤฑ mรผmkรผn mertebe hฤฑzlฤฑ durdurmak bizim amacฤฑmฤฑzdฤฑr. Her ลey yolunda giderse bu yฤฑl sonu itibariyle elimizde FAZ-3’รผn verileri olacak. Sonuรงlar baลarฤฑlฤฑ olursa Sinovac, daha fazla รผretim yapmak iรงin hazฤฑr olacak.
Zaten รผretim baลlamฤฑล durumda. รรผnkรผ aลฤฑrฤฑ farklฤฑ รผlkelerde kullanabilmek iรงin miktarlarฤฑ gรถndermek bir sorun. Aynฤฑ zamanda farklฤฑ รผlkelerin dรผzenleyicilerinden onay almak bir baลka sorun. Biz zaten รผretimi baลlattฤฑk. Bu yฤฑl sonu itibariyle eฤer veriler aลฤฑnฤฑn yeterli koruma saฤladฤฑฤฤฑnฤฑ ortaya koyarsa, dรผzenleyicilerden onay alacaฤฤฑz ve aลฤฑyฤฑ insanlara temin etmeye baลlayacaฤฤฑz.
