Yeni tip koronavirรผs (Kovid-19) salgฤฑnฤฑnda Delta varyantฤฑ ve tedarik zinciri dar boฤazlarฤฑ kรผresel ekonomiyi olumsuz etkilemeye devam ediyor.
Lojistik sฤฑkฤฑntฤฑlar, iล gรผcรผ eksikliฤi ve yรผksek enerji fiyatlarฤฑ gibi kรผresel fiyat baskฤฑlarฤฑ beklenenden daha hฤฑzlฤฑ artฤฑyor.
Birรงok yerde gemiler yรผklerini boลaltamadan kฤฑyฤฑlarda beklerken, kara yolu ve demir yolu taลฤฑmacฤฑlฤฑฤฤฑnda tฤฑkanmalar yaลanฤฑyor.
Arz dar boฤazlarฤฑnฤฑn 2022’ye kadar sรผrmesi bekleniyor
Lojistik sฤฑkฤฑntฤฑlar nakliye maliyetlerini artฤฑrฤฑrken, aynฤฑ zamanda sektรถrde Kovid-19 salgฤฑnฤฑnฤฑn da etkisiyle รงalฤฑลacak eleman bulmak zorlaลฤฑyor.
Kรผresel tedarik zincirlerinin parรงasฤฑ olan รงalฤฑลanlar, gerekli รถnlemlerin alฤฑnmamasฤฑ halinde kรผresel ulaลฤฑm sisteminin รงรถkebileceฤi uyarฤฑsฤฑnda bulunuyor. Son olarak, kรผresel kara, hava ve deniz yolu taลฤฑmacฤฑlฤฑฤฤฑ รถrgรผtlerinin Birleลmiล Milletler (BM) Genel Kurulu’na gรถnderdikleri mektupta, tรผm taลฤฑmacฤฑlฤฑk sektรถrlerinde iลรงi sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ yaลandฤฑฤฤฑna dikkati รงekildi.
Tedarik zincirindeki kฤฑrฤฑlma, enerji arzฤฑndan navlun fiyatlarฤฑna neredeyse bรผtรผn ekonomik iลleyiลi olumsuz etkiliyor.
Kovid-19 salgฤฑnฤฑn baลlangฤฑcฤฑnda geรงici olarak gรถrรผlen arz dar boฤazlarฤฑnฤฑn 2022’ye kadar sรผrmesi bekleniyor.
Geliลmiล รผlkelerde enflasyonunu 2022’de yรผzde 2’nin รผzerinde kalmasฤฑ bekleniyor
Kรผresel ticarette yaลanan arz dar boฤazlarฤฑ ve yรผksek emtia fiyatlarฤฑ, รผretici ile tรผketici fiyatlarฤฑnฤฑ yukarฤฑ yรถnlรผ baskฤฑlฤฑyor.
รipten gฤฑdaya birรงok รผrรผnรผn tedarikinde yaลanan sฤฑkฤฑntฤฑ, ABD ve Almanya gibi geliลmiล รผlkelerde dahi enflasyonu kรถrรผklรผyor.
Gelecek yฤฑlฤฑn baลฤฑnda salgฤฑn dรถneminde devreye alฤฑnan KDV indirimleri gibi bazฤฑ “bir kereye mahsus รถnlemlerin” ortadan kalkmasฤฑ beklenirken, baลta doฤal gaz olmak รผzere enerji fiyatlarฤฑndaki son dalgalanma, devam eden tedarik zinciri sorunlarฤฑ ve ekonominin kademeli olarak normalleลmesiyle artan talebe baฤlฤฑ olarak yaลanan fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn sรผrmesi bekleniyor.
Bu kapsamda, geliลmiล รผlkelerde enflasyonunu 2022’nin bรผyรผk bรถlรผmรผnde yรผzde 2’nin รผzerinde kalacaฤฤฑ รถngรถrรผlรผyor.
AA muhabirinin son aรงฤฑklanan verilerden derlediฤi bilgilere gรถre, ABD’de yฤฑllฤฑk enflasyon aฤustosta yรผzde 5,3 seviyesinde gerรงekleลirken, Avro Bรถlgesi’nde de eylรผlde yรผzde 3,4 ile son 13 yฤฑlฤฑn en yรผksek seviyesinde bulunuyor.
Yรผksek enflasyonda enerji ve gฤฑda fiyatlarฤฑndaki artฤฑลlar รถne รงฤฑkฤฑyor
Dรผnya genelinde yaลanan yรผksek enflasyonda, enerji ve gฤฑda fiyatlarฤฑndaki yรผkseliลler รถne รงฤฑkฤฑyor.
Son aรงฤฑklanan TรFE verileri, ABD’de enerji fiyatlarฤฑnฤฑn aฤustosta geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถre yรผzde 25 arttฤฑฤฤฑnฤฑ ortaya koyuyor.
Son 13 yฤฑlฤฑn en yรผksek enflasyonunun kaydedildiฤi Avro Bรถlgesi’nde de enerji fiyatlarฤฑndaki yฤฑllฤฑk artฤฑลฤฑn eylรผlde yรผzde 17,4’รผ bulmasฤฑ dikkati รงekiyor.
Avrupa ve ABD’de enerji kalemi altฤฑnda doฤal gaz fiyatlarฤฑndaki artฤฑลlar yakฤฑndan takip edilirken, gaz fiyatlarฤฑnฤฑn bu yฤฑl Avrupa’da yรผzde 350’den, ABD’de ise yรผzde 120’den fazla arttฤฑฤฤฑ hesaplanฤฑyor.
Kovid-19 salgฤฑnฤฑna yรถnelik kฤฑsฤฑtlamalarฤฑn gevลetilmeye baลlanmasฤฑ, aลฤฑrฤฑ sฤฑcak ve soฤuk hava nedeniyle elektrik ile doฤal gaz tรผketiminin artmasฤฑ karลฤฑsฤฑnda arzฤฑn yetersiz kalmasฤฑnฤฑn doฤal gaz fiyatlarฤฑnฤฑn artmasฤฑna neden olduฤu belirtiliyor.
Avrupa’da doฤal gaz vadelileri eylรผlde yรผzde 90,2 artฤฑลla 97,8 avroya รงฤฑkarken, sรถz konusu geliลmelerin halihazฤฑrda yรผksek seyreden kรผresel enflasyon baskฤฑlarฤฑnฤฑ desteklemesi ve dรผnya ekonomilerini daha zorlu bir pozisyona sรผrรผklemesinden endiลe ediliyor.
Kรผresel gฤฑda fiyatlarฤฑnda yรผzde 30’un รผzerinde artฤฑล
Lojistik aksaklฤฑklar ve nakliye maliyetlerinin artmasฤฑ tarฤฑmsal emtia fiyatlarฤฑnda da artฤฑลa yol aรงฤฑyor. Bu doฤrultuda artan fiyat baskฤฑlarฤฑ gฤฑda fiyatlarฤฑndaki artฤฑลฤฑ da beraberinde getiriyor.
BM Gฤฑda ve Tarฤฑm รrgรผtรผ (FAO) verileri, kรผresel gฤฑda fiyat endeksinin aฤustosta geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ ayฤฑna kฤฑyasla yรผzde 32,9 arttฤฑฤฤฑna iลaret ediyor.
TรFE verileri ise gฤฑda enflasyonunun aฤustosta ABD’de yฤฑllฤฑk yรผzde 3,7 ve Avro Bรถlgesi’nde eylรผlde yรผzde 2,1 arttฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsteriyor.
รip krizi otomobil ve elektronik fiyatlarฤฑnฤฑ etkiliyor
Dรผnya genelinde รงip arzฤฑnda yaลanan sฤฑkฤฑntฤฑlar da elektronikten otomobil ve beyaz eลyaya kadar fiyatlarda dalgalanmaya neden oluyor.
Birรงok otomobil firmasฤฑ รงip sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ nedeniyle รผretimlerinin dรผลtรผฤรผnรผ belirtirken, dรผลen otomobil รผretimi ikinci el araรงlarda dahi fiyatlarฤฑn artmasฤฑna neden oluyor.
รip sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑnฤฑn 2023’e kadar otomobil fiyatlarฤฑnฤฑ yรผksek seviyelerde tutmasฤฑ bekleniyor.
Merkez bankalarฤฑnฤฑn yetkilileri enflasyonun geรงici olduฤu gรถrรผลรผnde
Geliลmiล รผlkelerdeki yรผksek enflasyon endiลe kaynaฤฤฑ oluลtururken, ekonomistler iki farklฤฑ gรถrรผล ortaya koyuyor.
Bazฤฑ ekonomistler, enflasyonun arkasฤฑndaki itici faktรถrlerin geรงici olduฤunu, baz etkilerinin 2022’nin ilk yarฤฑsฤฑnda ortadan kalkacaฤฤฑnฤฑ savunuyor. Bazฤฑlarฤฑ ise Kovid-19 sonrasฤฑ uygun zemin olduฤu iรงin enflasyonun hฤฑzlanma riskinin geniล olduฤunu belirtiyor. ฤฐล gรผcรผ piyasasฤฑndaki gevลekliฤin enflasyonu frenleyeceฤi gรถrรผลรผ de son zamanlarda ivme kazanฤฑyor.
Merkez bankalarฤฑnฤฑn yetkilileri, enflasyonun geรงici olduฤu gรถrรผลรผnรผ savunurken, artan fiyat baskฤฑlarฤฑ bu gรถrรผลe meydan okuyor.
ABD Merkez Bankasฤฑ Baลkanฤฑ (Fed) Jerome Powell ve Avrupa Merkez Bankasฤฑ (ECB) Baลkanฤฑ Christine Lagarde, enflasyonun kalฤฑcฤฑ olmayacaฤฤฑnฤฑ belirtiyor. Ancak Powell, son aรงฤฑklamalarฤฑnda, enflasyonun temelinde yatan arz yรถnlรผ kฤฑsฤฑtlamalarฤฑn daha da kรถtรผleลtiฤine iลaret ederek, enflasyonun dรผลรผrรผlebilmesi iรงin รถnce arz dar boฤazlarฤฑnฤฑn รงรถzรผlmesi gerektiฤinin altฤฑnฤฑ รงiziyor.
“Enflasyon sรผreci yeniden aรงฤฑlmayla baฤlantฤฑlฤฑ”
19 รผlkeli Avro Bรถlgesi’nin para politikasฤฑnฤฑ belirleyen ve uzun bir sรผredir yรผzde 2’ye yakฤฑn enflasyon hedefine ulaลmada sฤฑkฤฑntฤฑlar yaลayan ECB’nin baลkanฤฑ Lagarde da son aรงฤฑklamalarฤฑnda, Kovid-19 sonrasฤฑ ekonomilerde gรผรงlรผ toparlanmanฤฑn enflasyon eฤilimlerini desteklediฤini belirtiyor. Lagarde, “ลu anda yeniden aรงฤฑlmayla baฤlantฤฑlฤฑ geรงici bir enflasyon sรผreci gรถrรผyoruz.” deฤerlendirmesinde bulunuyor.
Salgฤฑndan gรผvenli biรงimde รงฤฑkmak ve enflasyonu sรผrdรผrรผlebilir yรผzde 2 seviyesine รงekmek iรงin uyumlu para politikasฤฑ izlenmesi gerektiฤini ifade eden Lagarde, salgฤฑn รถncesindeki 10 yฤฑlda geliลmiล รผlke ekonomilerinde enflasyonun dรผลรผk seyrettiฤini anฤฑmsatฤฑyor.
Avro Bรถlgesi’nde enflasyonun aฤustos ayฤฑnda yรผzde 3’e ulaลtฤฑฤฤฑnฤฑ hatฤฑrlatan Lagarde, bu oranฤฑn gelecek aylarda daha da yรผkselmesini bekliyor.
Avro Bรถlgesi’ndeki toplam enflasyonun yarฤฑsฤฑnฤฑn enerji fiyatlarฤฑndan kaynaklandฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Lagarde, bazฤฑ sektรถrlerde arz ve talep arasฤฑndaki dengesizliklerin fiyatlarฤฑ yukarฤฑ ittiฤine iลaret ediyor.
Lagarde, hizmetler sektรถrรผnde de enflasyonun yรผkseldiฤini anฤฑmsatarak, salgฤฑn kaynaklฤฑ etkiler geรงtikten sonra enflasyonun dรผลeceฤini รถngรถrรผyor.
ABD’de 1960’lฤฑ yฤฑllarฤฑn sonlarฤฑ ile kฤฑyaslanฤฑyor
ABD’de yฤฑllฤฑk enflasyonun aฤustosta yรผzde 5,3 seviyesinde gerรงekleลmesi gelecek aylarda fiyatlarฤฑn yรผkseleceฤi korkusunun artmasฤฑna sebep oluyor. ABD basฤฑnฤฑnda, mevcut ekonomik durum ile 1960’lฤฑ yฤฑllarฤฑn sonlarฤฑ arasฤฑnda kฤฑyaslamalar yapฤฑlarak “enflasyon bir kez yรผkselmeye baลladฤฑฤฤฑnda suni resesyon oluลturmadan enflasyonu dizginlemenin รงok zor olacaฤฤฑna” yรถnelik yorumlara yer veriliyor.
รlkede 1960’larฤฑn sonlarฤฑnda ekonominin aลฤฑrฤฑ ฤฑsฤฑnmasฤฑna gรถz yumulmuล ve enflasyonun kontrolรผ kaybedilmiลti. Bu da 1970’li yฤฑllarฤฑn baลฤฑndan itibaren 10 yฤฑllฤฑk bir sรผreรงte fiyatlarฤฑn yรผkselmesine sebep olmuลtu.
Eski ABD Hazine Bakanฤฑ ve Dรผnya Bankasฤฑ Baลekonomisti Larry Summer, Alman Handelsblatt gazetesine yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, enflasyon konusunda geliลmelerin 1960’lฤฑ yฤฑllarฤฑn sonralarฤฑyla benzerlik gรถsterdiฤini ifade ederek, ABD’deki tehlikenin Avrupa’dakinden daha bรผyรผk olduฤuna dikkati รงekti.
Summer, “Fiyat geliลmeleri konusunda ciddi endiลelerim var. ABD’deki ve dรผnyadaki enflasyon risklerinin hafife alฤฑndฤฑฤฤฑna inanฤฑyorum.” ifadelerini kullandฤฑ.
“Enflasyonun etkisi azalmaya baลlayacak”
Moody’s Analytics Kฤฑdemli Ekonomisti Ryan Sweet, AA muhabirine yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, birรงok รผlkede gรถrรผlen enflasyon artฤฑลฤฑnฤฑn geรงici olduฤunu sรถyledi.
Ekonominin yeniden normalleลmesi, kรผresel tedarik zinciri sorunlarฤฑ ve รงok sayฤฑda emtia eksikliฤinin tรผketici fiyatlarฤฑndaki hฤฑzlanmanฤฑn arkasฤฑndaki nedenler olarak sฤฑralayan Sweet, “Ekonominin yeniden aรงฤฑlmasฤฑ tek seferlik bir olay ve emtia kฤฑtlฤฑฤฤฑ รถnรผmรผzdeki yฤฑl iรงinde รงรถzรผlecektir. Tedarik zinciri sorunlarฤฑ gelecek yฤฑla kadar sorunlu olmaya devam edecek ancak enflasyonun etkisi azalmaya baลlayacak.” dedi.
Sweet, artan รผcretlerin harcanabilir gelirleri artฤฑrdฤฑฤฤฑ, mal talebini yรผkselttiฤi ve fiyatlarฤฑn artmasฤฑna neden olan bir รผcret-fiyat sarmalฤฑnฤฑn geliลmesi halinde ABD’deki enflasyonun mevcut krizi daha kรถtรผ bir ลeye dรถnรผลtรผrebileceฤini, bunun genellikle geรงici olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi. Sweet, uzun vadeli enflasyon beklentilerinin Fed’in yรผzde 2 hedefinin รผzerine รงฤฑkmasฤฑna neden olabileceฤi iรงin Fed’i endiลelendirecek bir tรผr talep yรถnlรผ enflasyon olduฤunu kaydetti.
“Enflasyon sorunu daha kalฤฑcฤฑ hale gelme sinyali verirse merkez bankalarฤฑ sฤฑkฤฑlaลacak”
Gelecek birkaรง yฤฑl iรงinde enflasyonun รถnemli bir sorun olmaktan รงฤฑkacaฤฤฑna iลaret eden Sweet, artan kamu borcu, demografi, siber gรผvenlik ve jeopolitik gerilimlerin daha bรผyรผk zorluklar yaratacaฤฤฑnฤฑ kaydetti.
Sweet, enflasyonun hanehalkฤฑnฤฑn satฤฑn alma gรผcรผnรผ azalttฤฑฤฤฑnฤฑ ancak Kovid-19 pandemisinde kรผresel รงapta artan tasarruf miktarฤฑ nedeniyle etkisiz kaldฤฑฤฤฑnฤฑ ifade etti.
Merkez bankalarฤฑnฤฑn enflasyonu ehlileลtirmek iรงin stratejileri olduฤunu vurgulayan Sweet, “Birincil araรง, politika faizlerini yรผkselterek para politikasฤฑnฤฑ sฤฑkฤฑlaลtฤฑrmaktฤฑr. Enflasyon sorunu daha kalฤฑcฤฑ hale gelme sinyali verirse merkez bankalarฤฑ sฤฑkฤฑlaลacak.” dedi.
