DeepSeek Çin’i yapay zeka yarışında sınıf atlattı

Çinli girişim DeepSeek, dört ay önce Batılı rakiplerine rakip yapay zekâ modelleri geliştirdiğini ve bunu çok daha düşük maliyetle başardığını iddia ederek dünyayı şaşırttı.

DeepSeek’in gerçek harcamalarına dair bazı soru işaretleri oluşsa da, bu çıkış Çin’in yapay zeka oyuncularına yönelik büyük bir piyasa heyecanı yarattı ve rakip modellerin birbiri ardına geliştirildiği bir dönemi başlattı.

Ancak Çin’de DeepSeek yalnız değil. İşte bu süreçte yatırımcıların bilmesi gerekenler:

Çin’in DeepSeek ile birlikte öne çıkan diğer yapay zeka oyuncuları

Alibaba — Çin’in e-ticaret ve bulut bilişim devi, ABD’deki Amazon’a benziyor. Amazon gibi, perakende gelirlerini bulut hizmetlerine yatırarak ülkesindeki en büyük halka açık bulut sağlayıcısı haline geldi.

Alibaba, önümüzdeki üç yıl içinde bulut bilişim ve yapay zekâya en az 380 milyar yuan (52,4 milyar dolar) yatırım yapacağını duyurdu. Bu, şimdiye kadar bir Çinli şirket tarafından yapılan en büyük taahhüt.

Alibaba’nın Qwen modeliyle çalışan yapay zekâ asistan uygulaması, ürün takip sitesi Aicpb.com’a göre, Çin’in en popüler yapay zeka aracı konumunda ve aylık 149 milyon aktif kullanıcıya sahip. Aynı zamanda, iPhone ve diğer Çin’de satılan Apple cihazlarına AI hizmeti sunabilmek için düzenleyici onay bekliyor.

Alibaba, son kazanç raporunda AI bağlantılı ürün gelirlerinin yedi çeyrek üst üste yıllık bazda ikiye katlandığını açıkladı.

Baidu — Çin’in Google’ı olarak bilinen Baidu, arama motoruyla tanınıyor. Ancak tıpkı Batılı muadili gibi, yapay zekâ geliştirmeye yöneldi ve Ernie sohbet botuna sık sık güncellemeler getirdi. AI bulut gelirleri, 2024’ün son çeyreğinde bir önceki yıla göre %26 arttı.

Ancak işler tamamen sorunsuz gitmedi. Baidu, Çin’deki Apple cihazlarına AI sağlayıcısı olma yarışında Alibaba’ya yenildi ve CEO Robin Li’nin, Şubat ayında Devlet Başkanı Xi Jinping ile teknoloji liderlerinin bir araya geldiği toplantıya katılmaması rekabetteki konumuna dair şüpheler doğurdu.

Ernie sohbet botu ücretsiz sunuluyor ancak yalnızca 14 milyon aktif kullanıcıya sahip (Aipcb.com verilerine göre). Öte yandan, Baidu’nun belge oluşturma platformu Wenku’nun AI özellikleri için 40 milyon ücretli kullanıcısı bulunuyor.

Tencent — Sosyal medya, video oyunları ve daha pek çok sektörde faaliyet gösteren Tencent, kendi AI modeli Hunyuan’ı geliştirdi ve bu yetenekleri ülke genelinde yaygın kullanılan WeChat uygulamasına entegre etti.

Meta (Facebook’un sahibi) gibi Tencent de yapay zekâyı reklam araçlarına entegre ederek, hedefleme ve içerik üretiminde kullanıyor. Bu da 2024’te pazarlama hizmet gelirlerinin %20 artmasına yardımcı oldu. Ancak AI’nın en büyük kullanım alanı oyun geliştirme olabilir — Tencent geçen yıl açık dünya video oyunları üretimi için GameGen-O adlı yapay zeka modelini tanıttı.

S&P Global Ratings’e göre, Tencent’in yıllık sermaye harcaması 2025 ve 2026’da 80 milyar yuan’ı (11 milyar dolar) aşacak. Bu, 2024’teki 77 milyar yuan’ın üzerindedir ve şirketin yapay zeka yarışında Alibaba’yla rekabetini sürdürme çabasını gösteriyor.

DeepSeek — Özel mülkiyete sahip olan bu Çinli AI şirketi bir hedge fonundan doğdu. R1 modelinin tanıtımıyla aniden öne çıktı. O zamandan bu yana, akıl yürütme ve kodlama yeteneklerini geliştiren güncellemeler yayınladı; ancak hiçbir model R1 kadar büyük bir ses getirmedi.

Zhipu — 2019’da Tsinghua Üniversitesi laboratuvarından doğan Zhipu AI, ülkenin önde gelen girişimlerinden biri olarak kabul ediliyor ve Tencent ile Alibaba tarafından destekleniyor. Zhipu kısa süre önce, DeepSeek’in R1 modeliyle kıyaslanabilir performans sunan ve bunu otuzda biri maliyetle yapan bir AI akıl yürütme modeli duyurdu.

Zhipu şimdi halka arz için hazırlanıyor. Şirket son değerlemesini açıklamadı; ancak Eylül ayında hükümet destekli bir yatırımcı, Zhipu’nun 20 milyar yuan (2,75 milyar dolar) değerinde olduğunu söylemişti. Zhipu, Ocak ayında ABD’nin ihracat kara listesine eklendi.

Diğerleri — Zhipu, yerel medyada “AI Kaplanları” olarak anılan Çinli girişimler grubunun bir üyesi. Gruba genellikle MiniMax, Baichuan AI, Moonshot ve 01.AI gibi şirketler de dahil ediliyor. Alibaba’nın bu şirketlerin her birine yatırım yaptığı, Tencent’in de birkaçına yatırım yaptığı bildiriliyor.

Yatırımcılar İçin Ne Anlama Geliyor?

Yüzeyde bakıldığında, Çinli yapay zekâ şirketleri yatırımcılar için cazip olabilir; zira ABD’li muadillerine kıyasla çok daha düşük değerlemelerde işlem görüyorlar, dev bir iç pazara erişimleri var ve Pekin’in düzenlemeleri sayesinde dış rekabete karşı korunuyorlar.

Baird şirketinden teknoloji stratejisti ve yönetici direktör Ted Mortonson, “Uluslararası fonlar, Avrupa ve ABD teknoloji isimlerinin yanı sıra, teknoloji açısından Çin’den de en az bir veya iki şirkete yatırım yapmak zorunda” diyor.

Alibaba, Batılı yatırımcılar arasında en popüler isim. Şirket, 2025 için Barron’s tarafından ‘hisse önerisi’ olarak seçildi ve düşük değerlemenin yükselme potansiyeline dikkat çekildi. O zamandan bu yana Alibaba hissesi %35 arttı.

Alibaba, Wall Street’te de destek görüyor — Benchmark Research analistleri bu yılın başında Alibaba’yı “En İyi Fikirler” listesine ekledi. Çin’de AI adaptasyonu için en iyi konumlanmış şirket olduğunu söyleyerek, ADR’lerine ‘Al’ notu verdiler ve 190 dolarlık hedef fiyat belirlediler.

Ancak Alibaba ve diğer Çinli devlerin üzerinde bir tehdit gölgesi var: ABD’nin çip ihracatına getirdiği daha sıkı yaptırımlar altında AI ilerlemeleri sürdürülebilecek mi? Mevcut sistemlerin çoğu, Nvidia’nın H20 çipiyle geliştirildi. Bu çip, Nvidia’nın en güçlü AI hızlandırıcılarının daha düşük kapasiteli bir versiyonu.

Nvidia, Nisan ayında yaptığı açıklamada, H20 AI hızlandırıcılarının gelecekteki Çin satışlarının ABD Ticaret Bakanlığı’ndan lisans gerektireceğini ve bu lisansların verilme ihtimalinin düşük olduğunu duyurdu. Ancak TikTok’un sahibi ByteDance, Alibaba ve Tencent, Nikkei Asia’ya göre bu kısıtlamalar öncesinde yaklaşık bir milyon H20 çipi – yani bir yıllık stok – satın aldı.

Alibaba, Tencent ve Baidu, mevcut AI ürünlerini eğitirken hangi çipleri kullandıkları veya Nvidia kısıtlamalarının gelecekteki geliştirmeleri nasıl etkileyeceği konusunda yorum yapmadı.

Çin’in yerli çip endüstrisi ivme kazanıyor ve 2024 AI çip sevkiyatlarının %30’undan fazlasını oluşturuyor (DBS Bankası verilerine göre). Huawei, Nvidia sistemleriyle karşılaştırılabilir işlem gücüne sahip alternatif bir tedarikçi olarak öne çıktı; ancak bu, yaklaşık dört kat daha fazla enerji tüketme pahasına elde ediliyor.

Çin’in yerli endüstrisi çip sorununu çözse bile, sektör üzerinde başka bir tehdit daha var: Artan ticaret gerilimleri, Çinli şirketlerin ABD borsalarından çıkarılmasıyla sonuçlanabilir.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, bu olasılığın dışlanamayacağını yılın başında belirtti. Trump veya borsalar Çinli hisseleri listeden çıkarırsa, ABD’li yatırımcılar yaklaşık 800 milyar dolarlık Çin ADR varlığına ne olacağına karar vermek zorunda kalacak. Bu hisseler Hong Kong borsasında listelenmiş karşılıklarına dönüştürülebilir; ancak çoğu yatırımcının bu durumda satış yapmayı tercih etmesi muhtemel.

Baird’den Mortonson şöyle diyor: “Çin’de çok fazla seçenek yok. Eğer Trump delisting yaparsa ve Çin’le ticaret sorunlarımızı daha da artırırsak, Çin hisselerini liste dışı bırakmak zorunda kalan ABD’li yatırımcılar ve Wall Street bankaları, bu hisseleri tasfiye etmekten başka çare bulamaz.”

Selim Soydan

Tüm Yazıları

İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi mezunu. 2010 yılından Türkiye'nin önde gelen gazetelerinin dijital servislerinde teknoloji ve finans konularında yazı haberlere imza attı