Kovid-19 salgฤฑnฤฑna yรถnelik kฤฑsฤฑtlarฤฑn dรผnya รงapฤฑnda gevลetilmeye baลlamasฤฑ, aลฤฑrฤฑ sฤฑcak ve soฤuk hava nedeniyle elektrik ve doฤal gaz tรผketiminin artmasฤฑ รถnce Asya, sonra Avrupa piyasalarฤฑnda fiyatlardaki yukarฤฑ yรถnlรผ ivmelenmeyi hฤฑzlandฤฑrdฤฑ.
Asya’da sฤฑvฤฑlaลtฤฑrฤฑlmฤฑล doฤal gaz (LNG) gรถsterge fiyatฤฑ Japan/Korea Marker (JKM), salgฤฑn nedeniyle talebin dรผลtรผฤรผ ve arz fazlalฤฑฤฤฑnฤฑn oluลtuฤu geรงen yฤฑlฤฑn ilk yarฤฑsฤฑnda milyon BTU (ฤฐngiliz ฤฑsฤฑ birimi) baลฤฑna 1,8 dolara kadar gerilemiลti. Yฤฑl sonuna doฤru ise havanฤฑn beklenenden daha soฤuk olmasฤฑ ve elektrik รผretiminde diฤer kaynaklarฤฑn yetersiz kalmasฤฑ nedeniyle doฤal gazda talep hฤฑzla arttฤฑ. Bu dรถnemde spot LNG kargolarฤฑnฤฑn sevkiyatฤฑnฤฑn gecikmesi ve arzฤฑn yetersiz kalmasฤฑnฤฑn da etkisiyle JKM, milyon BTU baลฤฑna 32,5 dolara yรผkselerek rekor kฤฑrdฤฑ.
Bu yฤฑl iรงinde milyon BTU baลฤฑna 5 dolara kadar gerileyen JKM, tรผm dรผnyada doฤal gaz talebinde gรถrรผlen artฤฑล ve tedarik kฤฑsฤฑtlarฤฑ nedeniyle kasฤฑm vadeli kontratlarda milyon BTU baลฤฑna 30 dolara kadar yรผkseldi.
Avrupa’da gaz fiyatlarฤฑ rekor kฤฑrmaya devam ediyor
Avrupa’da derinliฤi en fazla olan Hollanda merkezli sanal doฤal gaz ticaret noktasฤฑ TTF’de iลlem gรถren vadeli doฤal gaz kontratlarฤฑnda, fiyatlar salgฤฑn nedeniyle talebin dรผลtรผฤรผ geรงen yฤฑl megavatsaat baลฤฑna 3,75 avroya kadar gerilemiลti.
Geรงen yฤฑl eylรผlde TTF’de megavatsaat baลฤฑna 12 avro olan doฤal gaz fiyatฤฑ, bu yฤฑl 27 Eylรผl’de 85 avroya yรผkselerek tรผm zamanlarฤฑn rekorunu kฤฑrdฤฑ. Bรถylece, Avrupa’da aylฤฑk vadeli kontratlarda doฤal gaz fiyatฤฑ son bir yฤฑlda yรผzde 600’รผn รผzerinde arttฤฑ.
Bu yรผkseliลte, talepteki artฤฑลa raฤmen Rusya’dan geรงen yฤฑllara gรถre daha az gaz gelmesi ve kฤฑtanฤฑn yer altฤฑ depolama tesislerindeki doluluk oranlarฤฑnฤฑn son 10 yฤฑl ortalamasฤฑnฤฑn altฤฑnda kalmasฤฑ etkili oldu.
Ayrฤฑca, elektrik รผretiminin yรผzde 20’sinin doฤal gazdan karลฤฑlandฤฑฤฤฑ Avrupa’da, kuraklฤฑk nedeniyle hidroelektrik santrallerinde รผretimin dรผลmesi ve rรผzgar enerjisinden elektrik รผretiminin de azalmasฤฑ รผretimde gazฤฑn payฤฑnฤฑ yรผkseltti.
รte yandan ABD’de Henry Hub’daki ekim vadeli kontratlarda doฤal gaz fiyatฤฑ milyon BTU baลฤฑna 6 dolarฤฑ aลarak son 7 yฤฑlฤฑn en yรผksek seviyesine ulaลtฤฑ. Bรถylece Henry Hub’da gaz fiyatlarฤฑnda son bir yฤฑldaki artฤฑล yรผzde 150’yi aลmฤฑล oldu.
Avrupa’da elektrik fiyatlarฤฑnฤฑn en fazla arttฤฑฤฤฑ รผlke ฤฐngiltere
Enerji sektรถrรผnde arz-talep dengesizliฤi nedeniyle Avrupa’da elektrik fiyatlarฤฑnฤฑn en fazla arttฤฑฤฤฑ รผlke ฤฐngiltere oldu.
Avrupa merkezli Nord Pool enerji borsasฤฑ verilerine gรถre, ฤฐngiltere’de bu ay elektrik fiyatlarฤฑ geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ ayฤฑna gรถre yรผzde 340 artarak megavatsaat baลฤฑna 221 avroya (191 ฤฐngiliz sterlini) kadar yรผkseldi.
รlkede elektrik fiyatlarฤฑndaki artฤฑล son bir ayda ise yรผzde 80’i aลtฤฑ. ฤฐngiltere’de yรผksek fiyatlar nedeniyle maliyetlerini karลฤฑlamayan birรงok firma faaliyetini durdurmak zorunda kaldฤฑ.
Almanya’da ise geรงen yฤฑl eylรผlde megavatsaat baลฤฑ ortalama 43 avro seviyesinde olan elektrik fiyatฤฑ, bu ay yรผzde 200 artฤฑลla 129 avroya รงฤฑktฤฑ. Bu dรถnemde fiyatlar ฤฐspanya’da yรผzde 266, ฤฐtalya’da yรผzde 220, Fransa’da ise yรผzde 185 arttฤฑ.
Kรถmรผre talep arttฤฑ
Piyasalardaki yรผksek karbon fiyatlarฤฑna raฤmen artan enerji talebini karลฤฑlamak amacฤฑyla Avrupa’da kรถmรผre talep artฤฑล gรถsterdi.
API2 Rotterdam Kรถmรผrรผ Vadeli ฤฐลlemler Piyasasฤฑ’nda ton baลฤฑ kรถmรผr fiyatฤฑ son bir yฤฑlda yรผzde 265 artฤฑลla 200 dolara รงฤฑktฤฑ.
Dรผnyanฤฑn en bรผyรผk kรถmรผr tรผketicisi olan รin’de ise รถzellikle enerji yoฤun sektรถrlerde artan talep karลฤฑsฤฑnda kรถmรผr fiyatlarฤฑ hฤฑzla yรผkseldi. Kรถmรผr fiyatlarฤฑnฤฑn yรผkselmesi ve tedarik sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ nedeniyle รผlkede elektrik kesintileri uygulandฤฑ.
Bu ay รผlkenin kuzeydoฤusundaki bazฤฑ eyaletlerde yaลanan uzun sรผreli elektrik kesintileri nedeniyle 100 milyona yakฤฑn kiลinin hayatฤฑ olumsuz etkilenirken, Apple ve Tesla’ya รผretim yapan fabrikalarฤฑn da aralarฤฑnda bulunduฤu รงok sayฤฑda tesiste รผretim durma noktasฤฑna geldi.
รte yandan kรผresel piyasalarda artan enerji fiyatlarฤฑnฤฑn Tรผrkiye’ye de yansฤฑmalarฤฑnฤฑn olacaฤฤฑ รถngรถrรผlรผyor. Kรผresel piyasada dolar ve avro รผzerinden fiyatlanan petrol, gaz, LNG ve kรถmรผr ithalatฤฑnฤฑn ekonomi รผzerinde yรผk oluลturacaฤฤฑ tahmin ediliyor.
Tรผrkiye’de Enerji Piyasalarฤฑ ฤฐลletme Aล (EPฤฐAล) bรผnyesindeki spot piyasada 1000 metrekรผp gazฤฑn referans fiyatฤฑ bu ay iรงinde rekor kฤฑrarak 2 bin 320 lira 3 kuruลa yรผkselmiลti.
