Rusya‘nฤฑn geรงen yฤฑl yaptฤฑrฤฑmlarla kรผresel finans sisteminden sรผrgรผn edilmesi de ABD dฤฑลฤฑndaki mรผttefiklerin dolardan uzaklaลacaฤฤฑ yรถnรผndeki spekรผlasyonlarฤฑ kรถrรผkledi.
Uluslararasฤฑ Para Fonu (IMF) verilerine gรถre, resmi dรถviz rezervleri iรงinde dolarฤฑn payฤฑ 2022 yฤฑlฤฑnฤฑn dรถrdรผncรผ รงeyreฤinde son 20 yฤฑlฤฑn en dรผลรผk seviyesi olan %58’e geriledi.
Eurizon SLJ Capital Limited CEO’su Stephen Jen, bu deฤiลimin dรถviz kuruna gรถre ayarlandฤฑฤฤฑnda daha belirgin olduฤunu sรถyledi.
“2022’de yaลanan ลey dolarฤฑn reel olarak payฤฑnda รงok keskin bir dรผลรผล oldu” diyen Jen, bunun Rusya’nฤฑn 2022’de Ukrayna’yฤฑ iลgal etmesinin ardฤฑndan 640 milyar dolarlฤฑk altฤฑn ve dรถviz rezervinin yarฤฑsฤฑnฤฑn dondurulmasฤฑna bir tepki olduฤunu sรถyledi. Bu durum Suudi Arabistan, รin, Hindistan ve Tรผrkiye gibi รผlkelerde diฤer para birimlerine yรถnelme konusunda yeniden dรผลรผnmeye yol aรงtฤฑ.
2022’nin son รงeyreฤinde merkez bankalarฤฑnฤฑn dรถviz rezervleri iรงinde dolarฤฑn payฤฑ son yirmi yฤฑlฤฑn en dรผลรผk seviyesine inmiล olsa da, bu hareket kademeli olarak gerรงekleลmiล ve ลu anda neredeyse 1995 ile benzer bir seviyeye ulaลtฤฑ.
Merkez bankalarฤฑ, ekonomik krizler sฤฑrasฤฑnda dรถviz kurlarฤฑnฤฑ desteklemeleri gerekmesi ihtimaline karลฤฑ dolara kayฤฑyoyr. Bir para birimi dolar karลฤฑsฤฑnda รงok fazla zayฤฑflarsa, ABD para birimiyle iลlem gรถren petrol ve diฤer emtialar pahalฤฑlaลฤฑr, yaลam maliyetlerini yรผkseltir ve enflasyonu kรถrรผkler.
Hong Kong Dolarฤฑ’ndan Panama Balboa’sฤฑna kadar pek รงok para birimi benzer nedenlerle dolara karลฤฑ sabitlendi.
Her ลeye gรผcรผ yeten dolar, emtia ticaretini kilitleyerek Washington’un Rusya’dan Venezuela ve ฤฐran’a kadar รผretici รผlkelerin pazara eriลimini engellemesine izin verdi.
Ancak ticaret deฤiลiyor. Hindistan Rus petrolรผnรผ BAE dirhemi ve rublesiyle satฤฑn alฤฑyor. รin ise 88 milyar dolar deฤerinde Rus petrolรผ, kรถmรผrรผ ve metali satฤฑn almak iรงin yuan kullanmaya baลladฤฑ. รin’in ulusal petrol ลirketi CNOOC ve Fransฤฑz TotalEnergies, yuan รผzerinden ilk LNG ticaretini Mart ayฤฑnda tamamladฤฑ.
BNY Mellon stratejisti Geoffrey Yu, Rusya’dan sonra รผlkelerin “yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn yanlฤฑล tarafฤฑna dรผลerseniz ne olur?” sorusunu sorduฤunu sรถyledi.
Uluslararasฤฑ รdemeler Bankasฤฑ’na (BIS) gรถre, yuan’ฤฑn kรผresel tezgah รผstรผ forex iลlemlerindeki payฤฑ 15 yฤฑl รถnce neredeyse sฤฑfฤฑr iken %7’ye yรผkseldi.
Dolardan arฤฑndฤฑrma, ihracatรงฤฑlar, ithalatรงฤฑlar, dรถviz tรผccarlarฤฑ, borรง ihraรง edenler ve borรง verenlerden oluลan geniล ve karmaลฤฑk bir aฤฤฑn baฤฤฑmsฤฑz olarak diฤer para birimlerini kullanmaya karar vermesini gerektirecek. Pek olasฤฑ deฤil.
BIS verilerine gรถre dolar, 2022 yฤฑlฤฑnda yaklaลฤฑk 6,6 trilyon dolarฤฑ temsil eden kรผresel forex iลlemlerinin neredeyse %90’ฤฑnฤฑn bir tarafฤฑnda yer alฤฑyor.
BIS, tรผm offshore borรงlarฤฑn yaklaลฤฑk yarฤฑsฤฑnฤฑn dolar cinsinden olduฤunu ve tรผm kรผresel ticaretin yarฤฑsฤฑnฤฑn dolar cinsinden fatura edildiฤini sรถyledi.
Berkeley ekonomi ve siyaset bilimi profesรถrรผ Barry Eichengreen, dolarฤฑn iลlevlerinin “birbirini gรผรงlendirdiฤini” sรถyledi.
Eichengreen “Bankalarฤฑn, ลirketlerin ve hรผkรผmetlerin davranฤฑลlarฤฑnฤฑ aynฤฑ anda deฤiลtirmelerini saฤlayacak bir mekanizma yok.” diyor.
Tek bir dolar halefi olmasa da, mantar gibi รงoฤalan alternatifler รงok kutuplu bir dรผnya yaratabilir.
BNY Mellon’dan Yu, รผlkelerin bir ya da iki baskฤฑn rezerv varlฤฑk bloฤunun “yeterince รงeลitlendirilmiล olmadฤฑฤฤฑnฤฑ” fark ettiklerini sรถyledi.
Kรผresel merkez bankalarฤฑ, ลirket borรงlarฤฑ, gayrimenkul gibi maddi varlฤฑklar ve diฤer para birimleri de dahil olmak รผzere daha geniล bir varlฤฑk yelpazesine bakฤฑyor.
Toscafund Hong Kong’un genel mรผdรผrรผ Mark Tinker, “Devam etmekte olan sรผreรง budur,” dedi. “Dolar kรผresel sistemde daha az kullanฤฑlacak.” diyor.
Bรผyรผk banka mevduatlarฤฑ her zaman sigortalฤฑ olmadฤฑฤฤฑndan, iลletmeler nakit alternatifi olarak devlet tahvillerini kullanฤฑyor. Bu nedenle dolarฤฑn statรผsรผ, para iรงin gรผvenli bir liman olarak gรถrรผlen 23 trilyon dolarlฤฑk ABD Hazine piyasasฤฑ tarafฤฑndan destekleniyor.
Sฤฑnฤฑr รถtesi dรถviz akฤฑลlarฤฑnฤฑ izleyen Dฤฑล ฤฐliลkiler Konseyi รผyesi Brad Setser, “Hazine piyasasฤฑnฤฑn derinliฤi, likiditesi ve gรผvenliฤi, dolarฤฑn รถnde gelen rezerv para birimi olmasฤฑnฤฑn bรผyรผk bir nedenidir” dedi.
Uluslararasฤฑ Hazine tahvili varlฤฑklarฤฑ รงok bรผyรผk ve henรผz gรผvenilir bir alternatif yok. Almanya’nฤฑn tahvil piyasasฤฑ 2 trilyon dolarฤฑn biraz รผzerinde ve nispeten kรผรงรผk.
Emtia รผreticileri รin ile yuan รผzerinden ticaret yapmayฤฑ kabul edebilir, ancak hesap aรงmadaki zorluklar ve dรผzenleyici belirsizlik nedeniyle nakdi รin devlet tahvillerine dรถnรผลtรผrmek zor olmaya devam ediyor.
Natwest Markets geliลmekte olan piyasalar stratejisti Galvin Chia, “Ancak bir uygulamaya atlayฤฑp her yerden Hazine tahvili ticareti yapabilirsiniz,” dedi.
