Dรถvizdeki yรผkseliลin nedeni yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn รงฤฑkฤฑลฤฑ mฤฑ? Dรผnya gazetesi yazarฤฑ Alaattin Aktaล’ฤฑn bugรผnkรผ yazฤฑsฤฑ:
Dรถviz gelmezse ya da daha da kรถtรผsรผ mevcut dรถviz รงฤฑkarsa kur yukarฤฑ gitmekte, kur yukarฤฑ gittiฤi ve daha da gideceฤi izlenimi gรผรงlendiฤi sรผrece de dรถviz gelmemektedir.
Bu bir kฤฑsฤฑr dรถngรผdรผr ve Tรผrkiye ekonomisi geรงen yฤฑl bu olumsuzluktan รงok รงekmiลtir. Ama bu dert bitmiล deฤil. Belki bu yฤฑl bu olumsuzluฤun etkilerini รงok daha sert biรงimde hissedeceฤiz.
Yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn Tรผrkiye’deki hisse senedi ve devlet iรง borรงlanma senedi alฤฑm satฤฑmlarฤฑna iliลkin net rakamlar, dรถviz kuruyla olan baฤฤฑn ne kadar gรผรงlรผ olduฤunu ortaya koyuyor. Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn haftalฤฑk olarak izlediฤi bu verilerin kur deฤiลimlerinden ve fiyat hareketlerinden arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล net veriler olduฤunun altฤฑnฤฑ รงizelim.
Ters yรถnlรผ hareket
Dรถviz kurunun iniล ve รงฤฑkฤฑลฤฑ ile yabancฤฑlarฤฑn Tรผrkiye’deki menkul kฤฑymet yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn artฤฑล ve azalฤฑลฤฑ arasฤฑnda istisnai dรถnemler hariรง neredeyse bire bir ve ters yรถnlรผ bir iliลki var.
ฤฐlk dรถrt ay รถrneฤin… Dรถviz kurunun yรถnรผ aลaฤฤฑ doฤru. Ay ortalamasฤฑ bazฤฑnda nisanda 2.83’e kadar inen bir dolar kuru gรถrdรผk. ลubat, mart ve nisan aylarฤฑnda da kayda deฤer miktarda net dรถviz giriลi gerรงekleลti.
Mayฤฑsla birlikte iki ay kur birden artฤฑล gรถsterdi. Kurdaki bu artฤฑลฤฑnฤฑn nedeni belliydi, yabancฤฑ net olarak satฤฑล yapฤฑyordu.
Sonrasฤฑndaki รผรง ay kur yatay kaldฤฑ, 2.96’ya adeta sabitlenmiล bir kur oluลtu. Bu รผรง ay boyunca da net giriล vardฤฑ.
Geldik ekime; yabancฤฑ yine รงฤฑkmaya, kur da tฤฑrmanmaya baลladฤฑ. Hele hele kasฤฑm, yabancฤฑlarฤฑn 2.6 milyar dolarla rekor dรผzeyde รงฤฑkฤฑล gerรงekleลtirdikleri bir ay oldu. Kur da bir anda ay ortalamasฤฑ bazฤฑnda 3.27’ye fฤฑrladฤฑ.
Dolar kurunda aralฤฑkta da artฤฑล var, ancak yabancฤฑ รงฤฑkฤฑลฤฑ neredeyse sฤฑfฤฑra yakฤฑn.
Aralฤฑk istisna olarak kalacak gibi
Aralฤฑk ayฤฑ sanki รงok farklฤฑ bir duruma iลaret ediyor gibi gรถrรผnรผyor. Kur arttฤฑฤฤฑ halde yabancฤฑlar neredeyse hiรง satฤฑล yapmamฤฑลlar. Bunun da รงok sayฤฑda nedeni olabilir. Ekim ve kasฤฑm aylarฤฑnda satฤฑล yapan yabancฤฑlar geri dรถnmรผล olabilirler. รรผnkรผ sรถz konusu aylarda aralฤฑktakine gรถre gรถrece รงok daha dรผลรผk kurdan alฤฑnmฤฑล dรถvizi, aralฤฑkta daha yรผksek kurdan TL’ye dรถnรผลtรผrme olanaฤฤฑ doฤdu.
Dรถvizin daha da artmayacaฤฤฑ gรถrรผลรผyle hareket edilmesi de mรผmkรผn. Bu kur dรผzeyinden TL’ye geรงiลin รถnceki aylara gรถre รงok karlฤฑ olduฤu gerรงeฤini gรถz ardฤฑ edemeyiz.
Ama risk yok mu, tabii ki var. Aralฤฑk ayฤฑ ortalamasฤฑ 3.49 olan dolar, artmaya devam ediyor. Dolarda dรผn 3.64 de gรถrรผldรผ. Ve gidiลat kurun artmaya devam edeceฤi yรถnรผnde.
Dolayฤฑsฤฑyla aralฤฑktaki gรถreli iyileลme ya da genel eฤilime ters dรผลen durum, bir istisna olarak kalacaฤa benzemektedir.
Alฤฑm 1.6 milyarda kaldฤฑ
Yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn geรงen yฤฑlki hisse senedi ve devlet iรง borรงlanma senedi alฤฑmlarฤฑ 1.6 milyar dolar olarak gerรงekleลti.
Yabancฤฑlar 2016 yฤฑlฤฑnฤฑn tรผmรผnde 822 milyon dolarlฤฑk hisse senedi, 823 milyon dolarlฤฑk da devlet iรง borรงlanma senedi aldฤฑlar.
Yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlar yฤฑlฤฑn tรผmรผnde devlet iรง borรงlanma senedinde 823 milyon dolarlฤฑk alฤฑm yaptฤฑlar ama bu dรผzeye son รผรง ayda inildi. ฤฐlk dokuz aydaki DฤฐBS alฤฑmlarฤฑ 4.3 milyar dolarฤฑ bulan yabancฤฑlar, ekimde 1.2 milyar, kasฤฑmda 2.1 milyar ve aralฤฑkta 134 milyon dolarlฤฑk olmak รผzere son รผรง ayda 3.5 milyar dolarlฤฑk satฤฑล yaptฤฑlar.
Kur artฤฑลฤฑnda tek etken yabancฤฑlar deฤil
Bu arada bir baลka gerรงeฤi de gรถz ardฤฑ etmemek durumundayฤฑz. Dรถviz kurundaki her artฤฑลฤฑ tรผmรผyle yabancฤฑlarฤฑn รงฤฑkฤฑลlarฤฑna ya da kurdaki her dรผลรผลรผ yabancฤฑlarฤฑn Tรผrk menkul kฤฑymetlerine olan ilgilerine baฤlamak da doฤru deฤil. Dรถviz talebi yalnฤฑzca yabancฤฑlardan gelmiyor รงรผnkรผ.
รzellikle ciddi dรผzeyde dรถviz borcu bulunan, daha doฤru bir ifadeyle dรถvizde aรงฤฑk pozisyonu olan reel sektรถr bu borcunu bir an รถnce kapatmak iรงin de dรถviz talebi yaratฤฑyor olabilir. Bu gerรงeฤi de gรถzden uzak tutmamak gerekir.
