Yeni yayฤฑmlanan Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ Kararnamesi ile Tรผrkiye’deki bรผtรผn dรถviz bazlฤฑ sรถzleลmeler iptal edildi. 30 gรผn iรงerisinde sรถzleลmelerini yenilemesi gerekenler arasฤฑnda, markalarla kira sรถzleลmelerini dรถviz bazฤฑnda yapan AVM’ler de bulunuyor.
Bundan sonra Tรผrkiye’de yerleลik kiลilerin menkul ve gayrimenkul alฤฑm satฤฑm, taลฤฑt ve finansal kiralama dahil her tรผrlรผ menkul ve gayrimenkul kiralama, leasing ile iล, hizmet ve eser sรถzleลmelerinde รถdeme yรผkรผmlรผlรผkleri dรถviz cinsinden veya dรถvize endeksli olarak belirlenemeyecek.
Kararnameye gรถre hali hazฤฑrda dรถviz cinsinden kararlaลtฤฑrฤฑlmฤฑล bedeller, 30 gรผn iรงinde TL cinisinden taraflarca yeniden belirlenecek.
Bu karar, รถzellikle alฤฑลveriล merkezi (AVM) yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ ve AVM’lerde kira bedelleri dรถviz รผzerinden hesaplanmฤฑล markalarฤฑ direkt olarak etkiliyor.
BBC Tรผrkรงe’nin konuลtuฤu AVM yรถneticileri, bu kararla kiracฤฑ konumunda olan perakendecilerin gรถzetildiฤini ancak bankalara dรถviz ile borรงlanan AVM yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑnฤฑn da dรผลรผnรผlmesi gerektiฤini sรถylรผyor.
รte yandan yeniden dรผzenlenecek sรถzleลmelerde baz alฤฑnacak “belirli bir kur fiyatฤฑnฤฑn” olmayฤฑลฤฑnฤฑn da, pratikte kira fiyatlarฤฑnda hiรงbir deฤiลiklik yaratmayacaฤฤฑnฤฑ savunanlar var.
‘Bu karardan kiracฤฑlar zararda รงฤฑkacak’
Ankara’nฤฑn en eski AVM’lerinden Karum’un yรถneticisi Mustafa Yozgat, kriz yรผzรผnden sadece Eylรผl ayฤฑnda AVM’deki 8 markanฤฑn maฤazasฤฑnฤฑ kapattฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Yozgat’a gรถre, yayฤฑmlanan karar ne perakendeci ne de yatฤฑrฤฑmcฤฑ iรงin “olumlu” bir nitelik taลฤฑyor.
AVM yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑnฤฑn, yeni kiralarฤฑ mevcut Dolar-TL kuru รผzerinden belirleyeceฤini ve bundan sonra enflasyon oranฤฑnda kira artฤฑลฤฑna maruz kalacak kiracฤฑlarฤฑn zararda รงฤฑkacaฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor:
“Yeni sรถzleลmelerde hangi TL kurunun baz alฤฑnacaฤฤฑ muallak, kararda belirtilmemiล. Bu kiracฤฑlar iรงin risk oluลturuyor. Yeni kiralar krizden รถnceki 4,60 liradan mฤฑ belirlenecek yoksa ลu anki 6,45’lerden mi belli deฤil.”
“Mal sahipleri haklฤฑ olarak, yeni kiralarฤฑ bugรผnkรผ kur รผzerinden sabitleyecekler. Bundan sonra kiralarฤฑn artฤฑลlarฤฑ otomatik olarak TEFE-TรFE oranฤฑnda olacak. ลu anki enflasyon oranฤฑ yรผzde 17’lerde. Benim รถngรถrรผme gรถre, seneye bu oran yรผzde 25’leri bulacaktฤฑr.”
Yozgat, kira sรถzleลmesi Dolar’dan TL’ye รงevrilen bir kiracฤฑ iรงin basitรงe ลรถyle bir hesap yapฤฑyor:
“Hรขlihazฤฑrda bin dolar kira รถdeyen biri iรงin, yeni kirasฤฑnda kuru altฤฑ lirada sabitlediฤimizi ve TL bazฤฑnda 6 bin TL kira bedeli belirlediฤimizi dรผลรผnelim. Gelecek sene yรผzde 20-25 TEFE-TรFE oranฤฑyla kirasฤฑ ortalama 7 bin 200 lira olacak. Eฤer kirasฤฑ dolar bazฤฑnda kalmฤฑล olsaydฤฑ, Dolar/TL kuru ancak 7,2’ye yรผkseldiฤinde bu kirayฤฑ รถdemesi gerekecekti.”
“Dolayฤฑsฤฑyla eฤer gelecek sene Dolar/TL kuru 7,2’nin รผzerinde olursa; evet, kiracฤฑ bu karar sonucu karlฤฑ รงฤฑkฤฑyor demektir. Ama eฤer dolar ลimdiki kurunda sabit kalฤฑrsa, hatta 6 liranฤฑn altฤฑna dรผลerse kiracฤฑnฤฑn ciddi bir zararฤฑ sรถz konusu olacak. Kiralarฤฑ TL’ye รงevirmenin de bir mantฤฑฤฤฑ kalmayacak.”
Yozgat, kararda yeni kira sรถzleลmelerin hangi kur รผzerinden sabitleneceฤinin belirli olmamasฤฑnฤฑn bu sonuรงlarฤฑ doฤurduฤunu ifade ediyor:
“Eฤer kararda, ‘Her sรถzleลme iรงin dolar 4,5 olarak hesaplanacak’ gibi bir belirleme olsaydฤฑ; evet, her tรผrlรผ kiracฤฑnฤฑn avantajฤฑna olurdu ve bu รงok doฤru bir karar oldurdu. Fakat bunu da yatฤฑrฤฑmcฤฑlar kabul etmezdi. Dolayฤฑsฤฑyla bu kanunun uygulanmasฤฑ bana รงok makul gelmiyor.”
