BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre sฤฑzdฤฑrฤฑlan Pandora Belgeleri’nde 35 mevcut ve eski รผlke lideri ile 300’den fazla kamu รงalฤฑลanฤฑnฤฑn off-shore ลirketleri ve hesaplarฤฑna dair detaylar var.
Belgeler รrdรผn Kralฤฑ Abdullah’ฤฑn ฤฐngiltere ve ABD’de 70 milyon sterlinlik mรผlk aldฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsteriyor.
Eski ฤฐngiltere Baลbakanฤฑ Tony Blair ve eลinin de Londra’da bir ofis alฤฑmฤฑ sฤฑrasฤฑnda 312 bin sterlinlik damga vergisinden kaรงฤฑndฤฑฤฤฑ da belgelerde yer alฤฑyor.
รiftin ofisi doฤrudan almak yerine ofisin sahibi olan off-shore ลirketi satฤฑn aldฤฑฤฤฑ gรถrรผlรผyor.
Sฤฑzdฤฑrฤฑlan belgeler Rusya Devlet Baลkanฤฑ Vladimir Putin’i Monaco’da gizli tutulan varlฤฑklarla iliลkilendiriyor, รถnรผmรผzdeki gรผnlerde genel seรงimde yarฤฑลacak olan รek Cumhuriyeti Baลbakanฤฑ Andrej Babis’in de Fransa’nฤฑn gรผneyinde 12 milyon sterlinlik iki villayฤฑ bir off-shore yatฤฑrฤฑm ลirketi รผzerinden alฤฑลฤฑnฤฑ deklare etmediฤini gรถsteriyor.
Uluslararasฤฑ Araลtฤฑrmacฤฑ Gazeteciler Konsorsiyumu (ICIJ) tarafฤฑndan 117 รผlkede 650 gazeteciyle birlikte incelenen Pandora Belgeleri, ICIJ’in bugรผne kadarki en bรผyรผk araลtฤฑrmasฤฑ oldu.
ICIJ son yedi yฤฑlda Panama Belgeleri, Paradise Belgeleri, LuxLeaks ve FinCen Belgeleri’ni de inceleyerek kamuoyuyla paylaลmฤฑลtฤฑ.
BBC’nin araลtฤฑrmacฤฑ gazetecilik programฤฑ Panorama ve Guardian gazetesinin de aralarฤฑnda bulunduฤu รงok sayฤฑda kurum Panama, Belize, Kฤฑbrฤฑs Cumhuriyeti, Birleลik Arap Emirlikleri, Britanya Virjin Adalarฤฑ, Singapur ve ฤฐsviรงre’nin de dahil olduฤu รผlke ve bรถlgelerden 14 finansal hizmet ลirketine ait 12 milyon dokรผmanฤฑ inceledi.
Bunlar arasฤฑnda 6,4 milyon belge, 2,9 milyon gรถrsel, 1,2 milyon e-posta ve 467 bin excel tablosu bulunuyor.
Belgelerde adฤฑ geรงen kiลilerden bazฤฑlarฤฑ kendi รผlkelerinde halihazฤฑrda yolsuzluk, para aklama ve vergiden kaรงฤฑnma gibi suรงlamalarla karลฤฑ karลฤฑyaydฤฑ.
ฤฐngiltere aรงฤฑsฤฑndan belgelerin en รถnemli sonuรงlarฤฑndan biri รผnlรผ ve zengin kiลilerin รผlkede ev almak iรงin ลirket kurma yoluna gittiklerini gรถstermesi oldu.
Belgeler, รผlkede gayrimenkul alฤฑmฤฑ yapan 95 bin civarฤฑ off-shore ลirketin arkasฤฑndaki bazฤฑ gerรงek kiลileri de ortaya รงฤฑkarttฤฑ.
Hรผkรผmet daha รถnce off-shore ลirketler รผzerinden alฤฑnan evlerin sahiplerinin yer alacaฤฤฑ bir liste hazฤฑrlamaya sรถz vermiล fakat bunu hayata geรงirmemiลti.
รlkede ev alan bazฤฑ kiลilerin para aklama faaliyetlerini sakladฤฑklarฤฑna dair endiลeler bulunuyor.
Kendi รผlkelerini adeta yaฤmalamakla suรงlanan Azerbaycan Devlet Baลkanฤฑ ฤฐlham Aliyev ve ailesi bunlara bir รถrnek.
Araลtฤฑrma sonucunda Aliyevler ve yakฤฑnlarฤฑndaki kiลilerin ฤฐngiltere’de 400 milyon sterlinden fazla mรผlk alฤฑmฤฑna dahil olduฤu ortaya รงฤฑktฤฑ.
Aliyevlerin Londra’daki gayrimenkullerinden birini 31 milyon sterlin kรขr ile Kraliรงe 2. Elizabeth’in gayrimenkul imparatorluฤu olarak tanฤฑmlanabilecek, ฤฐngiltere Hazinesi tarafฤฑndan yรถnetilen Crown Estate ลirketine satmฤฑล olmasฤฑ da hรผkรผmetin baลฤฑnฤฑ aฤrฤฑtabilir.
Belgelerde yer alan ticari iลlemlerin รงoฤu yasalara uygun iลlemler.
Fakat ICIJ’den Fergus Shiel, “Vergiden kaรงฤฑnmak veya ลรผpheli gelirleri saklamak iรงin off-shore ลirketlerin nasฤฑl kullanฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsteren bu kadar bรผyรผk bir sฤฑzฤฑntฤฑ daha รถnce olmamฤฑลtฤฑ” diyor ve ekliyor:
“Bu off-shore hesaplarฤฑ ve trรถstleri kullanarak diฤer รผlkelerde yรผz milyonlarca dolarlฤฑk mรผlk alฤฑyorlar. Kendi vatandaลlarฤฑnฤฑn zararฤฑna, kendi ailelerini zenginleลtirmek iรงin yapฤฑlan iลlemler bunlar.”
ICIJ bu belgelerin “Pandora’nฤฑn kutusunu aรงacaฤฤฑnฤฑ” dรผลรผndรผฤรผ iรงin belgelere bu ismi verdi.
Belgeler รrdรผn Kralฤฑ Abdullah’ฤฑn ฤฐngiltere ve ABD’de, off-shore ลirketleri kullanarak gizlice 70 milyon sterlinden daha fazla mรผlk alฤฑmฤฑ yaptฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsteriyor.
Kral Abdullah’ฤฑn 1999’de gรถreve baลladฤฑktan sonra Britanya Virjin Adalarฤฑ ve diฤer vergi cennetlerindeki off-shore ลirketler รผzerinden 15 mรผlk aldฤฑฤฤฑ gรถrรผlรผyor.
Bunlar arasฤฑnda ABD’nin California eyaletindeki Malibu’da, 50 milyon sterlin deฤerinde okyanus manzaralฤฑ รผรง ev, ฤฐngiltere’de de Londra ve Ascot’ta mรผlkler bulunuyor.
รlkesinde otoriter bir rejim kurmakla suรงlanan Kral Abdullah’ฤฑn vergi artฤฑลlarฤฑ ve kemer sฤฑkma politikalarฤฑ son yฤฑllarda protestolara yol aรงmฤฑลtฤฑ.
Kral Abdullah’ฤฑn avukatlarฤฑ ise bรผtรผn bu mรผlklerin kiลisel servetiyle alฤฑndฤฑฤฤฑnฤฑ, bu servetin รrdรผnlรผler iรงin projelere de harcandฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Avukatlar รผst dรผzey kiลilerin gรผvenlik ve gizlilik gibi gerekรงelerle off-shore ลirketler รผzerinden alฤฑm yapmasฤฑnฤฑn sฤฑradan bir durum olduฤunu belirtiyor.
Diฤer liderlere dair Pandora Belgeleri’nde yer alan bilgilerden bazฤฑlarฤฑ ลรถyle:
- Kenya Devlet Baลkanฤฑ Uhuru Kenyatta ve ailesinden altฤฑ kiลi bir dizi off-shore ลirket aฤฤฑna sahip. Bu kiลilerin 11 ลirketle iliลkisi var ve ลirketlerden birinin varlฤฑฤฤฑ 30 milyon dolar.
- Pakistan Baลbakanฤฑ ฤฐmran Han’ฤฑn yakฤฑn รงevresinden kiลiler, milyonlarca dolarlฤฑk varlฤฑฤฤฑ bulunan ลirketler ve trรถstlerin gizli sahibi.
- Kฤฑbrฤฑs Cumhuriyeti Cumhurbaลkanฤฑ Nikos Anastasiadis’in kurduฤu bir hukuk ลirketi, bir dizi off-shore ลirketin gerรงek sahibi olan, yolsuzlukla suรงlanan bir Rus politikacฤฑyฤฑ gizlemek iรงin sahte sahipler saฤladฤฑ. ลirket bu suรงlamayฤฑ reddediyor.
- Ukrayna Cumhurbaลkanฤฑ Vladimir Zelenski gizli bir off-shore ลirketindeki hisselerini 2019’daki seรงimi kazanmadan kฤฑsa sรผre รถnce transfer etmiล.
- Eski bir bankacฤฑ olan Ekvador Devlet Baลkanฤฑ Guillermo, yakฤฑn akrabalarฤฑna dรผzenli รถdeme yapan bir Panama vakfฤฑnฤฑn yerine ABD’nin Gรผney Dakota eyaletindeki bir trรถste รถdeme yaptฤฑrmaya baลlamฤฑล.
Blairlarฤฑn damga vergisiz ofis alฤฑmฤฑ
Pandora Belgeleri’nde Tony ve Cherie Blair’in servetlerini sakladฤฑklarฤฑna dair bir bilgi yok.
Fakat belgeler, รงiftin 6,45 milyon sterlinlik mรผlk alฤฑmฤฑnda neden damga vergisi รถdemediฤini gรถsteriyor.
ฤฐลรงi Partili eski Baลbakan ve hukukรงu eลi, Londra merkezindeki Marylebone’da bulunan evi Temmuz 2017’de almak iรงin, evin sahibi olan off-shore ลirketi satฤฑn alma yolunu tercih etmiล.
ฤฐngiltere’de bu ลekilde alฤฑm yapmak yasal ve bu durumda damga vergisi รถdenmesine gerek olmuyor. Fakat Blair daha รถnce bu tรผr yasal boลluklarฤฑ kullanarak vergiden kaรงฤฑnmayฤฑ kฤฑnayan aรงฤฑklamalar yapmฤฑลtฤฑ.
Mรผlk ลu anda Cherie Blair’ฤฑn dรผnya รงapฤฑnda hรผkรผmetlere danฤฑลmanlฤฑk verdiฤi ลirketinin ve kadฤฑnlar iรงin kurduฤu vakfฤฑn merkezi konumunda.
Cherie Blair satฤฑcฤฑlarฤฑn, satฤฑลฤฑn bu ลekilde gerรงekleลmesi iรงin ฤฑsrarcฤฑ olduklarฤฑnฤฑ, mรผlkรผn yasal bir ลekilde alฤฑndฤฑฤฤฑnฤฑ ve ilerde satฤฑlฤฑrken kรขr edilirse sermaye kazancฤฑ vergisine tabi olacaฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Mรผlkรผn satฤฑcฤฑlarฤฑ, Bahreyn’de siyasi baฤlantฤฑlarฤฑ olan bir aileydi. ฤฐki taraf da, iลleme baลlarken karลฤฑ taraftakilerin kim olduฤunu bilmediklerini belirtiyor.
Londra’da 33 milyon sterlinlik mรผlk sahibi oฤlan
Azerbaycan’ฤฑn yรถnetimindeki Aliyev ailesi hakkฤฑndaki belgeler de off-shore ลirketleri kullanarak gizlice ฤฐngiltere’de mรผlk aldฤฑklarฤฑnฤฑ gรถsteriyor.
Kafkas รผlkesinde yฤฑllardฤฑr yolsuzluklarla suรงlanan ailenin 17 mรผlk aldฤฑฤฤฑnฤฑ ve bunlar arasฤฑnda 11 yaลฤฑndaki oฤullarฤฑ Haydar Aliyev iรงin alฤฑnan Londra merkezindeki Mayfair’da bulunan 33 milyon sterlinlik bir ofis olduฤu da belgelerde yer alฤฑyor.
Bina 2009’da ฤฐlham Aliyev’in bir aile dostunun sahip olduฤu bir paravan ลirket tarafฤฑndan alฤฑnmฤฑล ve bir ay sonra da Haydar Aliyev’e devredilmiล.
Aynฤฑ muhitte aileye ait bir diฤer ofis binasฤฑ ise 2018’de Crown Estate’e 66 milyon sterline satฤฑlmฤฑล.
Crown Estate alฤฑm sฤฑrasฤฑnda yasanฤฑn gerektirdiฤi prosedรผrleri yerine getirdiklerini fakat konuyu tekrar incelemeye aldฤฑklarฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
ฤฐngiltere hรผkรผmeti ise daha fazla yasa ve denetimle para aklamanฤฑn รผzerine gittiklerini, Parlamento gรผndemi elverdiฤinde รผlkede ev satฤฑn alan off-shore ลirketlere dair bir liste hazฤฑrlanmasฤฑna yรถnelik yasa teklifi getireceklerini belirtiyor.
Sฤฑzdฤฑrฤฑlan Pandora Belgeleri’nde yaklaลฤฑk 12 milyon dosya ve belge bulunuyor. Bunlar arasฤฑnda dรผnya liderleri, siyasetรงiler ve milyarderlere dair belgeler de var.
Sรถz konusu belgeler ABD’nin baลkenti Washington DC’de bulunan Uluslararasฤฑ Araลtฤฑrmacฤฑ Gazeteciler Konsorsiyumu tarafฤฑndan edinildi ve dรผnyanฤฑn en bรผyรผk kรผresel araลtฤฑrmacฤฑ gazetecilik รงalฤฑลmasฤฑnฤฑn gerรงekleลtirilmesini saฤladฤฑ.
117 รผlkeden 600’den fazla gazeteci belgeler รผzerinde รงalฤฑลtฤฑ. ฤฐngiltere’deki araลtฤฑrma BBC’nin araลtฤฑrmacฤฑ gazetecilik programฤฑ Panorama ve Guardian gazetesi tarafฤฑndan รผstlenildi.
Belgelerin sosyal medyadaki yansฤฑmalarฤฑnฤฑ gรถrmek iรงin #PandoraPapers ve #PandoraBelgeleri etiketlerine bakabilirsiniz.
