ฤฐstanbul Kamu รzel Sektรถr ฤฐล Birliฤi Mรผkemmellik Merkezi (PPPCOE) ve Dรผnya Kรฤฐ Uzmanlarฤฑ Birliฤi (WAPPP) Orta Asya Bรถlรผm Baลkanฤฑ Dr. Eyรผp Vural Aydฤฑn, “Dรผnyada, altyapฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn รถnรผndeki en รถnemli engel yatฤฑrฤฑm maliyetleri. Bu noktada kamu otoriteleri iรงin kamu รถzel sektรถr iลbirliฤi modeli daha etkin bir seรงenek.” ifadelerini kullandฤฑ.
PPPCOE ve WAPPP’tan yapฤฑlan ortak aรงฤฑklamada gรถrรผลlerine yer verilen Aydฤฑn, Tรผrkiye’de Kuzey Marmara Otoyolu, Avrasya Tรผneli, ฤฐstanbul Havalimanฤฑ, Yavuz Sultan Selim Kรถprรผsรผ ve Kuzey รevre Otoyolu, Osmangazi Kรถprรผsรผ ve ฤฐstanbul-ฤฐzmir Otoyolu, birรงok ลehir hastanesi, enerji yatฤฑrฤฑmlarฤฑ Kรฤฐ modeli ile kฤฑsa sรผrede tamamlanarak, insanlarฤฑn kullanฤฑmlarฤฑna sunulurken, 1915 รanakkale Kรถprรผsรผ ve Otoyolu Projesiโnin de รงok kฤฑsa sรผrede tamamlanacaฤฤฑnฤฑ belirtti.
Altyapฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑ, รผlkelerin ekonomik geliลme ve bรผyรผmeleri iรงin bรผyรผk รถneme sahip olduฤunu, bugรผn dรผnyada, altyapฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn รถnรผndeki en รถnemli engel yatฤฑrฤฑm maliyetleri olduฤunu kaydeden Aydฤฑn, bu noktada kamu otoriteleri iรงin kamu รถzel sektรถr iลbirliฤi modeli daha etkin bir seรงenek olduฤunu belirtti.
Aydฤฑn, “ฤฐngiltereโden Kanadaโya, Portekizโden Avustralyaโya kadar birรงok รผlke Kamu รzel ฤฐลbirliฤi (Kรฤฐ) modeli ile baลta ulaลtฤฑrma olmak รผzere altyapฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ hayata geรงiriyor. Tรผrkiyeโde bu yรถntemle tamamlanan birรงok yatฤฑrฤฑm bulunurken, dรผnyada da benzer modelle projeler gerรงekleลtirilmeye devam ediyor.” aรงฤฑklamasฤฑnda bulundu.
Aydฤฑn, dรผnyada bu yรถntemle bir รงok projenin devreye alฤฑndฤฑฤฤฑnฤฑ veya yapฤฑmฤฑnฤฑn devam ettiฤini belirtti.
Bir altyapฤฑ ihtiyacฤฑnฤฑn hฤฑzlฤฑ ve รถngรถrรผlebilir bir bรผtรงe dahilinde saฤlanmasฤฑ gerektiฤi dรผลรผnรผldรผฤรผnde, รถzel sektรถr finansmanฤฑnฤฑn kamu altyapฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑna yรถnelmesi iรงin kamu tarafฤฑndan teลvik edilmesi gerektiฤinin รงok aรงฤฑk olduฤunu belirten Aydฤฑn, ลunlarฤฑ kaydetti:
“Rekabetin รงok olduฤu geliลmekte olan รผlkelerde kamu taahhรผtleri ve teลvikleri, Kรฤฐ projelerinin geliลtirilmesi iรงin esas teลkil ediyor. Kamu taahhรผtlerini, birรงok altyapฤฑ projesini รถzel sektรถr aรงฤฑsฤฑndan gรผvenilir hale getirmeye yardฤฑmcฤฑ olan รถnemli araรงlar olduฤunu unutmamak gerekir. Bu taahhรผtler veya kamu destekleri Kรฤฐโler iรงin yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn gรผvenini arttฤฑrฤฑrken, proje iรงin gerekli finansman ve รถz sermaye maliyetlerini azaltฤฑyor. Kamu taahhรผtleri konusunda en bรผyรผk tartฤฑลma ise gelir riskinin รผstlenilmesi aลamasฤฑnda yaลanฤฑyor. Dรผnya genelinde Kรฤฐ projeleri iรงin farklฤฑ uygulamalarla gelir riski yรถnetiliyor.
รrneฤin Tรผrkiyeโdeki Kรฤฐ projelerini dรผnyadaki benzerleriyle karลฤฑlaลtฤฑrdฤฑฤฤฑmฤฑz da karลฤฑmฤฑza iki รถnemli sonuรง รงฤฑkฤฑyor.
Bunlardan ilki son derece hฤฑzlฤฑ tamamlanan projeler ve รงok daha kฤฑsa bir sรผrede kamuya devri gerรงekleลen Kรฤฐ modeli. รzellikle geliลmiล รผlkelerde, ki bunlara รถrnek olarak ฤฐngiltere, Kanada, Avustralyaโyฤฑ gรถsterebiliriz, Kรฤฐ projelerinde riski รถzel sektรถre devretmek isteyen kamu, sunacaฤฤฑ hizmetinden รงok uzun sรผreler boyunca feragat ediyor. 30 yฤฑl, 40 yฤฑl hatta 50 yฤฑl gibi sรผrelerde kamu hizmetini, neredeyse bir imtiyaz olarak รถzel sektรถre devrediyor. Tรผrkiyeโde ise, gelir riski konusunda รถzel sektรถrle risk paylaลฤฑmฤฑ ilkesi benimsenirken, yatฤฑrฤฑm tutarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan bรผyรผk hacimli Kรฤฐ projelerinin 10 yฤฑl, 15 yฤฑl, 20 yฤฑl gibi รงok daha hฤฑzlฤฑ ลekilde kamuya dรถneceฤini gรถrรผyoruz. Avrasya gibi bazฤฑ Kรฤฐ projelerinde uygulanan Gelir paylaลฤฑm modelini de benzer benzer projelerde gรถrรผyoruz.”
“Mega Kรฤฐ projelerine รถrnek olarak Golden Ears Kรถprรผsรผ gรถsterilebilir”
ฤฐngiltere’de 1,7 milyar dolarlฤฑk bรผtรงesi ile M6 Paralฤฑ Otoyol projesinde gelir riski tamamen yรผklenici yatฤฑrฤฑmcฤฑ tarafฤฑndan alฤฑndฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Aydฤฑn, gelirin tamamฤฑ kullanฤฑcฤฑlardan, proje firmasฤฑ tarafฤฑndan toplandฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Kรฤฐ projelerini sฤฑklฤฑkla tercih eden ve baลarฤฑ ile uygulayan diฤer bir geliลmiล ekonomi ise Kanada olduฤunu belirten Aydฤฑn, “Mega Kรฤฐ projelerine รถrnek olarak Golden Ears Kรถprรผsรผ gรถsterilebilir. Proje bedeli 808 milyon dolar olurken, sรถzleลme sรผresi 35.5 yฤฑl olarak belirlendi. Kamu kesimi bรผtรผn gelir riskini รผstlenirken, รผcret toplama yรผkรผmlรผlรผฤรผnรผ kendi uhdesine aldฤฑ.” ifadelerini kullandฤฑ.
Aydฤฑn, kamu taahhรผtleri aรงฤฑsฤฑndan ฤฐlginรง bir diฤer รถrnek ise Portekizโde Kรฤฐ modeli ile yapฤฑlan Vasco de Gama Kรถprรผsรผ olduฤunu belirterek, proje tutarฤฑ 900 milyon avro olan projede farklฤฑ bir kamu taahhรผdรผ saฤlanmฤฑล ve yeni yapฤฑlan yatฤฑrฤฑmฤฑn yanฤฑnda, mevcut bulunan 25 Nisan Kรถprรผsรผโnรผn gelirleri de imtiyaz sรผresi boyunca รถzel sektรถre devredildiฤini kaydetti.
Melbourne Citylink projesi de dรผnyadaki en geliลmiล รผcretli otoyol sistemlerinden birisi olarak Kรฤฐ modeli ile geliลtirildiฤini belirten Aydฤฑn, sรถzlerini ลรถyle sรผrdรผrdรผ:
“Proje Avustralyaโdaki en bรผyรผk yap-iลlet-devret (YฤฐD) projesidir. Melbourne City Link Otoritesi, 1994 yฤฑlฤฑnda gerรงekleลtirdiฤi ihale ile yaklaลฤฑk 2 milyar dolarlฤฑk projeyi 3 firmadan oluลan รถzel bir konsorsiyuma devretti. 3 yฤฑllฤฑk inลaat sรผresi ve 31 yฤฑllฤฑk bir iลletme sรผresi proje kapsamฤฑnda รถzel sektรถre bฤฑrakฤฑldฤฑ. Proje finansmanฤฑna kamu kesimi yรผzde 13โlรผk pay ile dahil oldu. รzel sektรถr inลaat riski ile birlikte gelir riskini รผstlenmeyi kabul etti ancak eyalet yรถnetimi proje sรผresince alternatif bir gรผzergรขh geliลtirmeme ve rakip olacak yollarฤฑ geliลtirmeme taahhรผttรผ verdi.
Ulaลtฤฑrma alanฤฑnda yine farklฤฑ yapฤฑsฤฑ ile ele alฤฑnabilecek sรถn รถrnek ise Yitzhak Rabin Trans-ฤฐsrail Otoyolu (Otoyol 6) projesi. Sahile paralel olarak Tel Aviv merkezine uzanan bu dรถrt ลeritli 70 kilometrelik yol, tam elektronik bir รผcretli otoyol projesi olarak dikkat รงekiyor. 1.3 milyar dolarlฤฑk bรผtรงeli proje iรงin sรถzleลme sรผresi 30 yฤฑl olarak belirlenmiล. Projede kamu kesimi, gelir riskinin รงoฤunu รผstlenirken, gelirlerin beklenenden dรผลรผk olmasฤฑ durumunda kamu fonlarฤฑyla desteklenmesi garanti ediliyor. Kรฤฐ sรถzleลmesine gรถre, kamu gelir eksikliklerinin aลaฤฤฑ yรถnlรผ riskini kabul ederken, yol kullanฤฑmฤฑ tahminleri aลฤฑldฤฑฤฤฑnda ortaya รงฤฑkan herhangi bir sรผper karฤฑn bir kฤฑsmฤฑnฤฑ da alฤฑyor.”
