Dรผnyanฤฑn en savunmasฤฑz geliลmekte olan รผlkelerinden bazฤฑlarฤฑnda durum รงok vahim. Dolar kฤฑtlฤฑฤฤฑ hammaddeden ilaca kadar her ลeye eriลimi engelliyor. Bu arada hรผkรผmetler Uluslararasฤฑ Para Fonu’ndan (IMF) kurtarma paketleri peลinde koลarken borรงlarฤฑyla boฤuลuyor.
Bu durum, sadece birkaรง ay รถnce Wall Street‘i kasฤฑp kavuran yรผkselen piyasa konsensรผsรผnรผ yeniden dรผลรผnmeye zorluyor. Kabul etmek gerekir ki, bazฤฑ รถncรผ ekonomilerin karลฤฑlaลtฤฑฤฤฑ zorluklarฤฑn bu yฤฑl giderileceฤini bekleyen รงok az kiลi vardฤฑ, ancak dolardaki toparlanmayla birlikte sฤฑkฤฑntฤฑlar derinleลti.
Geliลmekte olan dรผnyanฤฑn sฤฑnฤฑrlarฤฑnda yaลanan sorunlarฤฑn varlฤฑk sฤฑnฤฑfฤฑnฤฑ bir bรผtรผn olarak aลaฤฤฑ รงekmesi beklenmese de, bazฤฑlarฤฑ bunun para yรถneticilerini รถnรผmรผzdeki aylarda yatฤฑrฤฑm tahsislerinde giderek daha taktiksel davranmaya zorlayacaฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Dubai’deki Tellimer’de geliลmekte olan ve รถncรผ piyasalar stratejisti olan Hasnain Malik, “Bu sorunlu รผlkelerde gerรงek bir kriz yaลanฤฑyor ve bazฤฑlarฤฑ iรงin iลler hala daha da kรถtรผye gidebilir” dedi ve ekledi:ย “Yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn bir sonraki Gana ya da Sri Lanka sรผrpriziyle karลฤฑlaลmamak iรงin kฤฑrฤฑlganlฤฑk taramasฤฑnda ve รผlke riskini ayฤฑrt etmede daha da dikkatli olmalarฤฑ gerekecek.”
Pakistan’da fabrikalar, hammadde ithal etmek iรงin gerekli dรถvizleri kalmadฤฑฤฤฑ iรงin geรงtiฤimiz aylarda faaliyetlerini durdurdu. Sri Lanka’da hรผkรผmet kiลi baลฤฑna haftada 20 litre yakฤฑt sฤฑnฤฑrฤฑ koyarken, devlet hastaneleri ilaรง ve diฤer tฤฑbbi malzeme sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ nedeniyle acil olmayan ameliyatlarฤฑ erteliyor.
รlkeden dolarlarฤฑn geri gรถnderilmesindeki zorluk nedeniyle Nijerya’ya uรงuลlarฤฑnฤฑ askฤฑya alan uluslararasฤฑ havayolu ลirketlerinden bahsetmiyoruz bile. Bangladeล’te elektrik รผreticileri, yaklaลan enerji krizini รถnlemek amacฤฑyla yakฤฑt ithalatฤฑ iรงin merkez bankasฤฑndan 1 milyar dolar dรถviz istiyor. Malavi de dolar sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑ nedeniyle azalan ithalat nedeniyle ilaรง, gรผbre ve mazot sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ yaลฤฑyor.
JPMorgan Chase & Co.’nun geliลmekte olan รผlkeler olarak adlandฤฑrdฤฑฤฤฑ รผlkelerin dolar borรงlarฤฑnฤฑ takip eden Yeni Nesil Piyasalar Endeksi, geรงen ay Eylรผl ayฤฑndan bu yanaย %0,4’lรผk bir dรผลรผล kaydetti. Dolarฤฑn son dรถnemdeki canlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn ortasฤฑnda Gana, Mฤฑsฤฑr, Pakistan ve Zambiya’nฤฑn para birimleri bu yฤฑl kรผresel emsallerinden รงok daha fazla deฤer yitirdi.
Bu durum, bazฤฑ para yรถneticilerinin daha dikkatli yaklaลฤฑmlar benimsemesine yol aรงarak, yฤฑlฤฑn baลฤฑnda gรถrรผlen geliลmekte olan piyasa iyimserliฤinden bir kopuลa neden oldu.
Hong Kong’daki Economist Intelligence Unit’in kฤฑdemli analisti John Marrett, “Bu รผlkeler ekonomik รงรถkรผลe saplanmฤฑล durumda ve Pakistan gibi bazฤฑlarฤฑ yeni bir temerrรผdรผn eลiฤinde sallanฤฑyor” dedi. “Ekonomilerinin รถnemli bรถlรผmleri zor durumda. Para birimleri de รงok daha az deฤerli.”
Daha riskten kaรงฤฑnan para yรถneticileri ise bunun yerine mali aรงฤฑklarฤฑnฤฑ kontrol altฤฑnda tutmayฤฑ baลarmฤฑล ve para birimlerini nispeten istikrarlฤฑ hale getirmiล hรผkรผmetlerin borรงlarฤฑnda cazip getiriler arฤฑyor. Barclays, daha fazla mali konsolidasyona giden รผlkeler olarak Meksika ve Kolombiya’yฤฑ iลaret etti.
Her ลey Sri Lanka gibi รผlkeler iรงin sorun yฤฑllar รถnce yetkililerin yerel dรถviz kurlarฤฑnฤฑ yapay olarak yรผksek tutmak iรงin deฤerli dรถviz rezervlerini harcamasฤฑyla baลladฤฑ.
Ancak Rusya’nฤฑn Ukrayna’daki savaลฤฑ ve Fed’in agresif politika sฤฑkฤฑlaลtฤฑrmasฤฑ dolarฤฑ nesiller boyu en yรผksek seviyelere taลฤฑdฤฑ. Bu durum, yรผkselen enerji ve gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑn kasalarฤฑnฤฑ boลalttฤฑฤฤฑ birรงok รถncรผ ekonomiyi uรงurumun kenarฤฑna itti.
Baltimore’daki T. Rowe Price’ฤฑn geliลmekte olan piyasalar sabit gelirler baลkanฤฑ Samy Muaddi, “Fed’in sฤฑkฤฑlaลmasฤฑ nedeniyle bir krizย olduฤunu sรถylemek cazip, ancak bu, sรผrdรผrรผlemez mali politikalar uygulayan belirli รผlkelerdeki politika yapฤฑcฤฑlarฤฑn elinden insan iradesini alฤฑyor” dedi ve ekledi:ย “Bununla birlikte, daha sฤฑkฤฑ finansal koลullar ลimdi bu รผlkelerin bazฤฑlarฤฑnda sรผrdรผrรผlemez olduฤu kanฤฑtlanan politikalarฤฑ aรงฤฑฤa รงฤฑkarฤฑyor.”
Yaklaลฤฑk iki dรผzine รผlke IMF’ten yardฤฑm almak iรงin sฤฑraya girmiล durumda, ancak borรง mรผzakereleri nedeniyle zor durumda olan รผlkeler iรงin ilerleme yavaล seyrediyor. Aralarฤฑnda Mฤฑsฤฑr, Pakistan ve Lรผbnan’ฤฑn da bulunduฤu รงok sayฤฑda borรง yรผkรผ altฤฑndaki รผlke, kurtarma fonunun kilidini aรงmaya รงalฤฑลฤฑrken dรถviz kurlarฤฑnฤฑ dรผลรผrdรผ ve dรถviz tรผccarlarฤฑ potansiyel bir devalรผasyon dalgasฤฑna hazฤฑrlanฤฑyor.
New York’taki Wells Fargo Securities LLC’de geliลmekte olan piyasalar ekonomisti ve stratejisti olan Brendan McKenna’ya gรถre, risk almaya istekli olanlar, net bir reform gรผndemi ve IMF gibi resmi kreditรถrlerden destek alma yolu olan รผlkelerde fฤฑrsat bulabilirler.
