Amerikan New York Times gazetesi, 2009’da Amsterdam Schiphol Havalimanฤฑ’na inerken yere รงakฤฑlan Boeing 737-800 NG tipi Tรผrk Hava Yollarฤฑ (THY) uรงaฤฤฑnฤฑn, Hollandalฤฑ yetkililerin raporunda iddia edildiฤi gibi baลlฤฑ baลฤฑna pilot hatasฤฑ nedeniyle dรผลmediฤi, kazada “riskli tasarฤฑm seรงimlerinin ve hatalฤฑ gรผvenlik deฤerlendirmelerinin” de rolรผ olduฤunu yazdฤฑ.
BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre, gazete, araลtฤฑrmayฤฑ yapan Hollanda Gรผvenlik Kurulu’nun Boeing ve ABD federal gรผvenlik yetkililerinin baskฤฑsฤฑyla nihai raporunda รผretici firmaya sorumluluk yรผklemekten kaรงฤฑndฤฑฤฤฑnฤฑ รถne sรผrdรผ.
25 ลubat’ta dรผลen uรงakta dokuz kiลi hayatฤฑnฤฑ kaybetmiล, 50 kiลi de yaralanmฤฑลtฤฑ.
Mayฤฑs 2010’da yayฤฑmlanan raporda kazanฤฑn temel nedeninin uรงak รผzerindeki iki yรผkseklik gรถstergesinin farklฤฑ deฤerler gรถstermesi olarak aรงฤฑklanmฤฑลtฤฑ.
Yaklaลma sฤฑrasฤฑnda otopilotun bu yรผkseklik farklฤฑlฤฑฤฤฑ nedeniyle uรงaฤฤฑn hฤฑzฤฑnฤฑ dรผลรผrdรผฤรผ ve pilotlarฤฑn bu durumu geรง fark ederek zamanฤฑnda mรผdahale edemediฤi รถne sรผrรผlmรผลtรผ.
“Boeing pilotlarฤฑ uyarmadฤฑ”
Dรผลen uรงaฤฤฑn son modeli olan Boeing 737 Max’ฤฑn รผretimi, Endonezya ve Etiyopya’da toplam 346 kiลinin รถldรผฤรผ iki kazanฤฑn ardฤฑndan geรงen yฤฑl durdurulmuลtu.
New York Times’ฤฑn ulaลtฤฑฤฤฑ, bazฤฑlarฤฑ daha รถnceden gizli olan bulgular, Tรผrk Hava Yollarฤฑ kazasฤฑyla son kazalar arasฤฑnda paralellikler olduฤunu gรถsteriyor.
Buna gรถre 2009 ve son Max kazalarฤฑnda uรงaklar, tek bir sensรถrรผn, uรงaฤฤฑn sistemlerini yanฤฑltmasฤฑ nedeniyle dรผลtรผ ve Boeing, pilotlarฤฑn bรถyle bir soruna mรผdahale etmesine yardฤฑmcฤฑ olacak bilgileri vermedi.
Hollanda Gรผvenlik Kurulu tarafฤฑndan kazayฤฑ incelemek รผzere gรถrevlendirilen havacฤฑlฤฑk gรผvenliฤi uzmanฤฑ Dr. Sidney Dekker, “รnceki kaza (THY) รงok uyarฤฑcฤฑ nitelikteydi ama ciddiye alฤฑnmadฤฑ” dedi.
Dekker, New York Times’ฤฑn ulaลtฤฑฤฤฑ raporunda Boeing’i gรผvenilir olmayan aรงฤฑklamalarla dikkatleri kendi “tasarฤฑm kusurlarฤฑ” ve diฤer hatalarฤฑndan uzaklaลtฤฑrmaya รงalฤฑลmakla suรงladฤฑ.
Bu rapor kamuoyuna aรงฤฑklanmadฤฑ. Dr. Dekker ve soruลturmaya yakฤฑn bir baลka kaynaฤa gรถre Hollandalฤฑ yetkililer de raporu yayฤฑmlamaktan vazgeรงti.
Hollanda Gรผvenlik Kurulu’nun bir sรถzcรผsรผ uzman raporlarฤฑnฤฑ yayฤฑmlamanฤฑn sฤฑk rastlanan bir durum olmadฤฑฤฤฑnฤฑ ve bunun sadece kurulun kararฤฑ olduฤunu savundu.
Kurulun kendi kaza raporunda da Amerikalฤฑlarฤฑn devreye girmesiyle bazฤฑ bรถlรผmleri sildiฤi ve eklemekler yaptฤฑฤฤฑ kaydedildi. Gazeteye gรถre raporda Amerikalฤฑlarฤฑn kazadaki pilot hatalarฤฑnฤฑn gerektiฤi gibi vurgulanmadฤฑฤฤฑ yolundaki ifadelerine yer verildi.
New York Times’a gรถre 2009’dada Amerikan gรผvenlik yetkilileri son Max kazalarฤฑnda olduฤu gibi Boeing’in รผzerine gitmedi.
ฤฐki raporu da gรถren havacฤฑlฤฑk gรผvenliฤi uzmanlarฤฑna gรถre Hollanda Gรผvenlik Kurulu’nun raporunda Dr. Dekker’in bulgularฤฑna รงok kฤฑsa olarak yer verildi ve bunlara yeterince dikkat รงekilmedi.
Federal Havacฤฑlฤฑk ฤฐdaresi’ne teknik danฤฑลmanlฤฑk yapan Ohio Eyalet รniversitesi รถฤretim รผyesi Prof. David Woods, “Tรผrk Hava Yollarฤฑ kazasฤฑ herkesi uyandฤฑrmalฤฑydฤฑ” dedi.
THY kazasฤฑyla son Max kazasฤฑ arasฤฑnda dikkat รงekici benzerlikler var. รrneฤin Boeing’in hatalฤฑ tasarฤฑm kararฤฑ nedeniyle, uรงaklarda ikiลer sensรถr olmasฤฑna raฤmen sistem bilgisayarฤฑnฤฑ, hatalฤฑ tek bir sensรถr harekete geรงirdi.
Max kazalarฤฑnda uรงaฤฤฑn rรผzgara aรงฤฑsฤฑnฤฑ รถlรงen sensรถr, kalkฤฑลtan sonra uรงuล kontrol bilgisayarฤฑnฤฑn uรงaฤฤฑn burnunu aลaฤฤฑya indirmesine neden oldu.
Tรผrk Hava Yollarฤฑ kazasฤฑnda ise yรผkseklik sensรถrรผ, baลka bir bilgisayarฤฑn iniลten hemen รถnce uรงaฤฤฑn hฤฑzฤฑnฤฑ kesmesine yol aรงtฤฑ.
Gazeteye gรถre Boeing THY kazasฤฑndan รถnce sensรถrlerin bozulmasฤฑ halinde pilotlarฤฑn hatayฤฑ hemen fark ederek uรงaฤฤฑn durmasฤฑnฤฑ engelleyeceฤini dรผลรผnรผyordu. Son Max kazalarฤฑnda olduฤu gibi THY uรงaฤฤฑnฤฑn kฤฑlavuzunda da bรถyle bir bilgiye yer verilmedi.
“Yazฤฑlฤฑm gรผncellemesi THY uรงaฤฤฑna uyumlu deฤildi”
Tรผrk Hava Yollarฤฑ kazasฤฑndan sonra Amerikan Federal Havacฤฑlฤฑk ฤฐdaresi, 737-800 NG (New Generation – Yeni Nesil) havayolu ลirketlerine uรงaklarฤฑn tek sensรถre baฤlฤฑ olmamalarฤฑnฤฑ saฤlayacak ve iki sensรถrden gelen verilen kฤฑyaslanacaฤฤฑ bir yazฤฑlฤฑm gรผncellemesi yapmalarฤฑ zorunluluฤunu getirdi.
Boeing 2006’da yeni uรงaklar iรงin opsiyonel olarak bir yazฤฑlฤฑm gรผvencesi geliลtirmiลti.
Ancak gazeteye gรถre bu gรผncelleme daha eski model uรงaklara uygun deฤildi ve kaza sonrasฤฑna kadar eski model 737-800’lere uyumlu bir gรผncelleme yapฤฑlmadฤฑ.
Dรผลen THY uรงaฤฤฑ 2002 รผretimiydi.
Hollandalฤฑ uzmanlar raporlarฤฑnda รถnce Boeing’in eski uรงaklara hiรงbir alternatif sunmadฤฑฤฤฑna dikkat รงekti. Ancak raporun taslaฤฤฑnฤฑ gรถren Amerikalฤฑ yetkililer, buna itiraz etti. Raporun ilave bรถlรผmรผnde yazฤฑlฤฑm modifikasyonunun gerekli olmadฤฑฤฤฑ รงรผnkรผ herhangi bir riskin bulunmadฤฑฤฤฑ รถne sรผrรผldรผ.
Bunun รผzerine Hollandalฤฑ yetkililer rapordan bu ifadeyi รงฤฑkarmakla birlikte Boeing’i sensรถr sorunu konusunda pilotlarฤฑ uyarmak iรงin fazla รงaba harcamamakla suรงladฤฑ.
