Economist’in analizinde, demokratik olmayan sistemlerde de ekonomik bรผyรผmenin mรผmkรผn olabileceฤi ancak uzun vadede “ideolojik ayrฤฑmฤฑn keskin olduฤu” bir ortamda yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn olasฤฑ siyasi รงalkantฤฑlardan endiลe edeceฤi uyarฤฑsฤฑ yapฤฑldฤฑ.
Yazฤฑda 16 Nisan referandumunda “Erdoฤan’ฤฑn zaferinin yorumcular tarafฤฑndan otokrasi yolunda bir adฤฑm” olarak gรถrรผldรผฤรผ ancak Tรผrk lirasฤฑ, piyasalar ve tahvillerin referandum sonuรงlarฤฑ gelirken kazanรง saฤladฤฑฤฤฑ belirtildi.
Yazฤฑda ลu ifadeler yer aldฤฑ:
“Bu, piyasalar ve demokrasi arasฤฑndaki iliลkinin kaya gibi sert olmadฤฑฤฤฑna iliลkin bir hatฤฑrlatmaydฤฑ. Serseri ruhlu kocalar gibi, yatฤฑrฤฑmcฤฑlar da demokrasiye olan baฤlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ yineler ancak yedekte baลka birini tutmaya yanaลฤฑrlar.”
“Tรผrkiye’de yatฤฑrฤฑmcฤฑlar Erdoฤan’ฤฑn anayasa teklifinin yenilgiye uฤramasฤฑ halinde รผlkede karฤฑลฤฑklฤฑk รงฤฑkabileceฤinden korkmuล olabilir. Eski ama oldukรงa gรผvenilir bir kliลedir: Yatฤฑrฤฑmcฤฑ belirsizliฤi sevmez. Ancak Erdoฤan iktidarฤฑ, ฤฐstanbul piyasalarฤฑnda yรผzde 760 kazanรง ve hฤฑzlฤฑ ekonomik bรผyรผme getirdi.”
“Otoriter” bir hรผkรผmetin, en azฤฑndan kฤฑsa vadede “belirlilik” getireceฤi belirtilen yazฤฑda ลu gรถrรผลler dile getirildi:
“Ekonomistlere gรถre, ฤฐtalya’da Mussolini 1922’de iktidara geldiฤinde o yฤฑl รผlkede hisse senetleri piyasasฤฑ yรผzde 29, devlet tahvilleri ise yรผzde 18 kazanรง saฤladฤฑ. Hitler yรผkselirken Almanya’nฤฑn hisselerinin geri dรถnรผลรผ yรผzde 14, tahvilleri yรผzde 15’ti.”
‘Demokratik sistem olmadan da bรผyรผme mรผmkรผn’
“Dรผnyanฤฑn en geliลmiล ekonomileri, รงoฤunlukla demokratik รผlkeler ve bunlar ticaret ve yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmlara daha aรงฤฑklar. รte yandan, รin รถrneฤinde olduฤu gibi, demokratik bir sistem olmadan da hฤฑzlฤฑ ekonomik bรผyรผme mรผmkรผn. Hong Kong’la beraber รin piyasalarฤฑ, bu milenyumun en iyileri arasฤฑnda.
Economist’te yer alan bir baลka gรถrรผล, demokrasilerin her zaman piyasa dostu politikalar รงฤฑkarmadฤฑฤฤฑ, sokaktaki seรงmenin รงฤฑkarlarฤฑyla uluslararasฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn รงฤฑkarlarฤฑnฤฑn her durumda aynฤฑ รงizgide olmayacaฤฤฑ yรถnรผnde.
“Eฤer seรงmenler gรผmrรผk vergisi, ลirket ve en yรผksek maaลlฤฑlara daha yรผksek vergiler ve kamulaลtฤฑrmayฤฑ desteklerse, bu durumda piyasalar ve dรถviz hareketleri zorlanฤฑr.”
ABD seรงimleri, Brexit ve Tรผrkiye referandumu benzer
Yazฤฑda, ABD seรงimleri, Brexit oylamasฤฑ ve Tรผrkiye’nin anayasa referandumu arasฤฑnda da benzerlikler olduฤuna dikkat รงekildi.
Bu รผรง รถrnekte de, seรงmenler arasฤฑnda ‘keskin bir bรถlรผnme’ olduฤu ve zaferin oylar arasฤฑndaki kรผรงรผk bir farkla yakalandฤฑฤฤฑ hatฤฑrlatฤฑldฤฑ.
“รรง รถrnekte de, zafer kazanan taraf desteฤi kฤฑrsal kesim ve kรผรงรผk ลehirlerden alฤฑrken bรผyรผk ลehirlerdeki seรงmen diฤer tarafa oy verdi.
“Kazanan taraflar da รงoฤunluฤu dar bir farkla kazandฤฑklarฤฑnฤฑ gรถrmezden gelerek, radikal bir siyasi deฤiลim iรงin yeterli yetkiyi aldฤฑklarฤฑnฤฑ savundular.”
‘Piyasalarฤฑ rahatsฤฑz edecek radikal deฤiลimler getirir’
Yazฤฑda, demokrasilerin ancak belli bir mutabakat ortamฤฑ olduฤunda ve seรงmenin yasal olarak kendi tarafฤฑnฤฑn yenilgisini kabul ettiฤi durumlarda en iyi รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ ifade edildi.
Economist’e gรถre, ideolojik ayrฤฑmฤฑn keskin olduฤu ve seรงim sisteminin “kazanan her ลeyi alฤฑr” mantฤฑฤฤฑyla sonuรง verdiฤi durumlarda bu รงok daha zor.
“Bu durum, piyasalarฤฑ rahatsฤฑz edecek daha radikal siyasi deฤiลimlere neden olur. Genel akฤฑล daha otoriter, yaลam standartlarฤฑ durgunlaลmฤฑล olan seรงmenlere รงekici gelen milliyetรงi politikalarฤฑn olduฤu bir yapฤฑya doฤrudur.”
Bu politikalarฤฑn ticari ortaklar ve komลu รผlkeler รผzerinde ters etki yapacaฤฤฑ belirtilen yazฤฑda, yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn yine de bazฤฑ otoriter liderlerin kฤฑsa dรถnem vergiler gibi politikalar oluลturabileceฤine inanabilecekleri vurgulandฤฑ.
Yazฤฑda, “uzun vadede bu geliลmeler yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ bรผyรผk รถlรงรผde kaygฤฑlandฤฑracaktฤฑr” denildi.
