Ancak ekmek รผreticilerine gรถre bu fiyat, un fiyatlarฤฑndaki artฤฑล nedeniyle artฤฑk ekmeฤin maliyetini dahi karลฤฑlamฤฑyor.
BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre Ekmek รreticileri ฤฐลverenleri Sendikasฤฑ Genel Baลkanฤฑ Cihan Kolivar, ฤฐstanbul’da ekmeฤin ilรงeden ilรงeye deฤiลerek 4-5 lira arasฤฑnda satฤฑlacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Kolivar, yรผksek maliyetler nedeniyle fฤฑrฤฑnlarฤฑn 10 gรผne kadar kepenk kapatmaya baลlayacaklarฤฑnฤฑ ifade etti.
Fiyatlarda hฤฑzlฤฑ artฤฑล
ฤฐstanbul Halk Ekmek (ฤฐHE) ise 250 gramlฤฑk normal ekmek dฤฑลฤฑndaki ambalajlฤฑ รผrรผnlere yรผzde 47’ye varan oranda zam yaptฤฑ. Ekmek รผreticileri, 2021 yฤฑlฤฑ baลฤฑndan itibaren buฤday ve un fiyatlarฤฑnda hฤฑzlฤฑ bir artฤฑล yaลandฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Ekmek Sanayii ฤฐลverenler Sendikasฤฑ’na gรถre, “dรถviz kurlarฤฑnda yaลanan artฤฑลlar, buฤday rekoltesinin dรผลรผklรผฤรผ, bazฤฑ kiลi ve kurumlarฤฑn buฤday stoklamalarฤฑ gibi nedenlerle” Nisan ve Kasฤฑm aylarฤฑnda un fiyatlarฤฑ yรผzde 85 arttฤฑ.
BBC Tรผrkรงe’ye konuลan Ekmek Sanayii ฤฐลverenler Sendikasฤฑ Baลkanฤฑ รetin Keรงeli, son zamlarla birlikte fฤฑrฤฑncฤฑlarฤฑn giderek daha zor durumda kaldฤฑฤฤฑnฤฑ belirtiyor:
“Ekmeฤin maliyetinde, yรผzde 33 seviyesinde bir un maliyeti bulunurdu. Ancak son un zamlarฤฑyla birlikte bu seviye yรผzde 48’lere kadar รงฤฑktฤฑ.
“Un fiyatlarฤฑndaki artฤฑล รถnlenmeli”
“Haziran ayฤฑnda bakanlฤฑktan un fiyatlarฤฑndaki artฤฑลฤฑn bir an evvel รถnlenmesini talep ettik. Bakanlฤฑk bazฤฑ deฤirmenlerden, fฤฑrฤฑnlara รงuvalฤฑ 195 liraya un verilmesi yรถnรผnde sรถz aldฤฑ. Ancak bu sรถzler tutulmadฤฑ. ลu anda piyasada รงuvalฤฑ 280 lira ve รผstรผnde un fiyatlarฤฑ var.”
“Eฤer deฤirmenler unun รงuvalฤฑnฤฑ sรถz verdikleri gibi 180-190 liradan vermekten imtina eder ve Toprak Mahsulleri Ofisi de fฤฑrฤฑnlara yardฤฑmcฤฑ olmazsa, ekmeฤin 2,50 liradan satฤฑlmasฤฑ maliyeti karลฤฑlamaz. Ekmekte yeni bir tarifeye geรงmek zorunda kalacaฤฤฑz.”
‘Fiyat artฤฑลฤฑ kaรงฤฑnฤฑlmaz’
Tรผrk Mรผhendis ve Mimar Odalarฤฑ Birliฤi (TMMOB) Ziraat Mรผhendisleri Odasฤฑ Yรถnetim Kurulu Baลkanฤฑ Baki Remzi Suiรงmez ise ekmekte fiyat artฤฑลฤฑ yaลanmasฤฑnฤฑn “kaรงฤฑnฤฑlmaz” olduฤu gรถrรผลรผnde:
“Sadece un deฤil; su, elektrik, doฤal gaz gibi girdilerde de ciddi bir artฤฑล yaลanฤฑyor ve bunun da ekmek fiyatฤฑna yansฤฑmasฤฑ gerekiyor. Eฤer belirli bir zam yapฤฑlmazsa, bu sefer fฤฑrฤฑnlarฤฑn kapatฤฑlmasฤฑna ve ekmek kuyruklarฤฑna ลahit olacaฤฤฑz.”
Ekmek fiyatlarฤฑnda zam, illerdeki fฤฑrฤฑncฤฑlar odalarฤฑnฤฑn resmi baลvurusunun Valilikler tarafฤฑndan kabulรผyle yapฤฑlabiliyor.
BBC Tรผrkรงe’ye konuลan tarฤฑm yazarฤฑ Ali Ekber Yฤฑldฤฑrฤฑm, ekmek fiyatlarฤฑnฤฑn halen baskฤฑlandฤฑฤฤฑnฤฑ ama bunun uzun sรผremeyeceฤini sรถylรผyor:
“Hasat sezonuna baลladฤฑฤฤฑmฤฑzda buฤdayฤฑn tonu 2,500 liraydฤฑ, ลu anda 4,000 liraya dayandฤฑ. Dolayฤฑsฤฑyla un sanayicileri de buna uygun olarak un fiyatlarฤฑnฤฑ artฤฑrdฤฑ.”
“50 kiloluk un รงuvalฤฑnฤฑn fiyatฤฑ 170-180 liraya iken ลu an bazฤฑ yerlerde 340 liraya kadar รงฤฑktฤฑ, yani yรผzde 100’e yakฤฑn bir artฤฑล yaลandฤฑ. Bu zammฤฑn bir ลekilde ekmeฤe de yansฤฑmasฤฑ gerekiyor ancak fฤฑrฤฑncฤฑ ekmek fiyatฤฑnฤฑ kendisi artฤฑramฤฑyor.”
Yฤฑldฤฑrฤฑm’a gรถre, sadece un deฤil kira ve enerji fiyatlarฤฑ gibi maliyeler artmaya devam ettikรงe ekmeฤe zam yapmamak, fฤฑrฤฑncฤฑlarฤฑn batmasฤฑ anlamฤฑna gelecek.
Tรผrkiye’nin buฤday รผretimi azaldฤฑ
Tรผrkiye yakฤฑn geรงmiลe dek buฤday รผretiminde tamamen kendi kendine yetebilen bir รผlke konumundayken, 2019-2020 sezonu itibarฤฑyla bu tablo deฤiลmeye baลladฤฑ.
Un ve ekmeฤe yapฤฑlan zamlarฤฑn temel nedenlerinden biri olarak, Tรผrkiye’nin bu yฤฑlki buฤday รผretiminin ciddi seviyede azalmฤฑล olmasฤฑ olarak gรถsteriliyor.
Gรผncel Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK) verilerine gรถre Tรผrkiye’nin bu yฤฑl buฤday rekoltesi, yรผzde 13 azalarak yฤฑllฤฑk 17,5 milyon ton seviyesinde gerรงekleลecek.
TMMOB Ziraat Mรผhendisleri Odasฤฑ Yรถnetim Kurulu Baลkanฤฑ Baki Remzi Suiรงmez’e gรถre Tรผrkiye’nin bu yฤฑl buฤdayda kendi kendine yeterlilik seviyesi yรผzde 80’lere indi.
Buฤday rekoltesinin azalmasฤฑnda karลฤฑmฤฑza รงฤฑkan nedenlerden ilki, kuraklฤฑk.
Tรผrkiye’nin genelinde hissedilen ancak buฤday รผretiminde รถzellikle Doฤu Anadolu ve Gรผneydoฤu Anadolu bรถlgelerini etkileyen kuraklฤฑฤฤฑn bu yฤฑl buฤday verimini oldukรงa dรผลรผrdรผฤรผ deฤerlendiriliyor.
Yฤฑldฤฑrฤฑm, “Tรผrkiye bu sene รงok ciddi bir kuraklฤฑk yaลadฤฑ. Normalde yฤฑllฤฑk 20 milyon ton buฤday รผretimi olan Tรผrkiye, bu sezon baลladฤฑฤฤฑndan beri ithalat yapmak zorunda kalฤฑyor” diyor.
Tarฤฑm Mahsulleri Ofisi’nin 30 Haziran’dan bu yana 6. kez buฤday ithalat ihalesi aรงtฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyen Yฤฑldฤฑrฤฑm, dรถviz kuruna baฤlฤฑ olarak buฤday fiyatlarฤฑnฤฑn da arttฤฑฤฤฑnฤฑ belirtiyor.
Suiรงmez ise yurt dฤฑลฤฑndan alฤฑnan buฤdayฤฑn fiyatฤฑnฤฑn giderek arttฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor:
“2021’nin ilk aylarฤฑnda buฤdayฤฑ yurtdฤฑลฤฑndan ton baลฤฑna 250 dolara alฤฑrken, ลimdi o da 350-400 dolara yรผkseldi, yani 4 bin liranฤฑn รผstรผne รงฤฑktฤฑ.
รiftรงi รผretimden รงekiliyor
“Kendi รงiftรงimize yeterli destek vermediฤimiz iรงin รงiftรงi รผretimden รงekiliyor, TMO da mecburen yurtdฤฑลฤฑndan yรผksek fiyata alฤฑp iรง piyasaya daha dรผลรผk fiyatta satma yoluna gidiyor.” Ekili buฤday ekili alanlarฤฑ azalฤฑyor
รte yandan resmi verilere gรถre Tรผrkiye’nin ekili buฤday ekili alanlarฤฑ her geรงen yฤฑl azalฤฑyor.
Tarฤฑm yazarฤฑ Ali Ekber Yฤฑldฤฑrฤฑm, sadece son 10 yฤฑl iรงerisinde 9 milyon hektar buฤday ekili alanฤฑn ลu an itibariyle 6,8 milyon hektara kadar gerilediฤini belirtiyor.
Ekmek Sanayii ฤฐลverenler Sendikasฤฑ Baลkanฤฑ รetin Keรงeli’ye gรถre un ve ekmek fiyatlarฤฑnda kalฤฑcฤฑ bir dรผลรผล yaลanmasฤฑ iรงin, buฤday รผretimini artฤฑrฤฑlmasฤฑ gerekiyor:
“Tarฤฑmla uฤraลanlar karลฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ alamadฤฑฤฤฑ iรงin buฤday ekimi giderek azalฤฑyor. Son yฤฑllardaki politikalarฤฑn yetersizliฤi sebebiyle artฤฑk buฤdayฤฑ bile ithal ediyoruz. รiftรงiye teลvik saฤlanarak buฤday รผretiminin artฤฑrฤฑlmasฤฑ gerekiyor.”
TรฤฐK verilerine gรถre tarฤฑmsal girdi maliyetleri Eylรผl ayฤฑ itibarฤฑyla yฤฑllฤฑk bazda yรผzde 27,79 arttฤฑ.
Bu seviyenin bile oldukรงa yรผksek olduฤunu deฤerlendiren uzmanlar, tarฤฑmsal girdi fiyatlarฤฑnda TรฤฐK’in verilerinin รงok daha รผzerinde bir artฤฑล yaลandฤฑฤฤฑnฤฑ belirtiyor.
Artan gรผbre fiyatlarฤฑ
TMMOB Ziraat Mรผhendisleri Odasฤฑ Yรถnetim Kurulu Baลkanฤฑ Baki Remzi Suiรงmez, “Gรผbrenin yรผzde 200’den fazla zamlandฤฑฤฤฑ bir ortamda TรฤฐK, gรผbre fiyatlarฤฑndaki artฤฑลฤฑn yรผzde 71 olduฤunu aรงฤฑklฤฑyor” diyerek, artan gรผbre fiyatlarฤฑnฤฑn รผreticiye etkisini ลรถyle anlatฤฑyor:
“รiftรงinin en temel gรผbrelerinden biri olan รผre, dรผnyadaki doฤal gaz zamlarฤฑna da baฤlฤฑ olarak sรผrekli arttฤฑ. Haziran 2020’de ton fiyatฤฑ 1,800 TL olan รผre gรผbresi; Haziran 2021’de 4,100 TL, Ekim’de 9,000 TL, ลu anda ise 11,700 TL oldu.”
