Elektrikte 1 Aฤustos’ta yapฤฑlan zamlarฤฑn 30 Eylรผl’e kadar geรงerli olmasฤฑ beklenirken, 1 Eylรผl’de yeni zamlฤฑ tarifeler yรผrรผrlรผฤe girdi.
Yeni tarifeyle birlikte, yฤฑlฤฑn baลฤฑndan bu yana elektrik fiyatlarฤฑ yรผzde 33 ila 45,5 oranฤฑnda arttฤฑ.
Uzmanlar, dรถviz kuru artฤฑลlarฤฑn รถnรผmรผzdeki dรถnemde elektrik ve doฤalgaz fiyatlarฤฑnda yeni zamlarฤฑ gรผndeme getireceฤini sรถylรผyor.
Ayrฤฑca Merkez Bankasฤฑ yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, Eylรผl ayฤฑnda enerji fiyatlarฤฑndaki artฤฑลฤฑn devam edeceฤini duyurdu.
Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn ‘enerji fiyatlarฤฑ artacak’ aรงฤฑklamasฤฑnฤฑ sorduฤumuz Enerji Piyasasฤฑ Dรผzenleme Kurumu (EPDK), konuyla ilgili sorularฤฑmฤฑza yanฤฑt vermedi.
Yazฤฑlฤฑ olarak ulaลtฤฑฤฤฑmฤฑz Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlฤฑฤฤฑ ise, haberin yayฤฑmlanmasฤฑna dek geรงen sรผrede sorularฤฑmฤฑzฤฑ yanฤฑtsฤฑz bฤฑraktฤฑ.
‘Zamlar รถtelendi, piyasa sรผbvanse edildi’
Son zamlar รถncesinde elektrik fiyatlarฤฑnda yapฤฑlan artฤฑล 2016 yฤฑlฤฑnฤฑn ilk รงeyreฤindeydi.
Toplam elektrik รผretimi iรงinde doฤalgaza dayalฤฑ elektrik รผreten santrallerin payฤฑnฤฑn yรผzde 40’lar seviyesinde olmasฤฑna raฤmen, dรถviz kurundaki dalgalanmadan etkilenen doฤalgaz fiyatlarฤฑ tedarikรงi ลirketlere yansฤฑtฤฑlmadฤฑ ve 2018 Aฤustos’a dek elektrik satฤฑล tarifesinde deฤiลiklik yapฤฑlmadฤฑ.
BBC Tรผrkรงe’ye konuลan Elektrik Mรผhendisleri Odasฤฑ (EMO) Yรถnetim Kurulu Baลkanฤฑ Gazi ฤฐpek, artan girdilere raฤmen zamlarฤฑn yansฤฑtฤฑlmadฤฑฤฤฑnฤฑ ve elektrik daฤฤฑtฤฑm ve tedarik ลirketlerine kamu eliyle yapฤฑlan toptan satฤฑลlarda uygulanan fiyat indirimleri ile dรถnemsel fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn รถnรผne geรงilmeye รงalฤฑลฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Fakat ฤฐpek gelinen noktada tรผm tรผketici gruplarฤฑ iรงin zam uygulandฤฑฤฤฑnฤฑ ve zamlarฤฑn artฤฑk ‘รถnlemez hale geldiฤini’ ifade ediyor:
“Bir sรผredir artฤฑลlar kฤฑsmen yansฤฑtฤฑlฤฑyordu. Bu zamana dek artฤฑลฤฑn kฤฑsmen yansฤฑtฤฑlmasฤฑnฤฑ tabii ki doฤru bulmuyoruz ama yansฤฑtฤฑlsฤฑn demek de baลka bir haksฤฑzlฤฑk konusu. Bir sรผrรผ yanlฤฑล politikanฤฑn sonucunda oluลmuล bu yรผkรผ, elektrik sektรถrรผne yรผkleyerek bu iลten รงฤฑkฤฑlamaz.”
ฤฐpek, kamunun bir sรผre daha piyasayฤฑ sรผbvanse etmeye devam edeceฤini ama Tรผrkiye’nin iรงinde bulunduฤu ekonomik koลullar nedeniyle bunun sรผrdรผrebilir olmayacaฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
ฤฐpek, 1 Eylรผl’de yapฤฑlan zamlara raฤmen Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn ‘enerji fiyatlarฤฑnda artฤฑล sรผrecek’ aรงฤฑklamasฤฑnฤฑn ise, ‘iลin boyutlarฤฑnฤฑn รงok ciddi olduฤunun gรถstergesi’ olduฤunu ifade ediyor.
Elektrik รผretiminde ithal kaynak baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑ
Tรผrkiye’nin elektrik รผretiminde ithal kaynaklara olan baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑ uzun yฤฑllardฤฑr tartฤฑลma yaratan konular arasฤฑnda yer alฤฑyor.
Tรผrkiye Mรผhendis ve Mimar Odalarฤฑ Birliฤi (TMMOB), รถzellikle 1990’lฤฑ yฤฑllarฤฑn ortasฤฑndan itibaren Tรผrkiye’nin, birincil kaynakta yรผksek oranda ithalata dayalฤฑ bir รผretim yapฤฑsฤฑna dรถndรผฤรผnรผ sรถylรผyor.
TMMOB konuyla ilgili hazฤฑrladฤฑฤฤฑ ‘Elektrik ve Doฤal Gaz Fiyatlarฤฑna Yapฤฑlan Son Zamlarฤฑn Analizi’ raporunda, elektrik รผretiminde ithal kaynaklara baฤฤฑmlฤฑlฤฑkta en yรผksek seviye olan yรผzde 62,6 oranฤฑna 2014 yฤฑlฤฑ sonunda ulaลฤฑldฤฑฤฤฑ bilgisini paylaลฤฑyor.
Doฤalgaz ile elektrik รผretimi yapan bir santralde birim maliyet iรงindeki yakฤฑt maliyeti ise yaklaลฤฑk yรผzde 80-90 oranฤฑnda.
Bu nedenle uzmanlar, รถzellikle dรถviz kurlarฤฑndaki deฤiลimler sonucunda doฤalgaza gelen zamlarฤฑn elektrik รผretimi รผzerinde yaratacaฤฤฑ olumsuz etkiyi iลaret ediyor.
รte yandan Tรผrkiye Elektrik ฤฐletim Aล (TEฤฐAล) verilerine gรถre, 2018 yฤฑlฤฑ ilk altฤฑ aylฤฑk elektrik รผretiminde yenilenebilir kaynaklara yรถnelimin arttฤฑฤฤฑ gรถrรผlรผyor.
Fakat yine de Tรผrkiye 2018’in ilk altฤฑ ayฤฑnda, elektrik รผretiminin yaklaลฤฑk 4’te birini yenilebilir enerji kaynaklarฤฑndan saฤlayabildi.
Makina Mรผhendisleri Odasฤฑ, yenilenebilir kaynaklara aฤฤฑrlฤฑk verilmesi ile doฤal gazฤฑn elektrik รผretimindeki payฤฑnฤฑn รถnce yรผzde 40’lara, sonra yรผzde 30’lara ve sonuรง olarak yรผzde 25’lere dรผลรผrรผlebileceฤini savunuyor.
BBC Tรผrkรงe’ye konuลan enerji Uzmanฤฑ Necdet Pamir, Tรผrkiye’nin toplam enerji gereksiniminin yรผzde 60’ฤฑnฤฑn doฤalgaz ve petrolle karลฤฑladฤฑฤฤฑnฤฑ ve รผlkenin bu kaynaklarฤฑn tamamen dฤฑลa baฤฤฑmlฤฑ olduฤunu hatฤฑrlatฤฑyor.
Petrol ve doฤalgaz ithalatฤฑnฤฑn ABD Dolarฤฑ ile yapฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyen Pamir, hem petrol fiyatฤฑnฤฑn arttฤฑฤฤฑnฤฑ hem de TL’deki deฤer kaybฤฑnฤฑn enerji fiyatlarฤฑnฤฑ artฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ belirtiyor:
“Tรผrkiye 2002 yฤฑlฤฑnda toplam enerjide yรผzde 67 dฤฑลa baฤฤฑmlฤฑydฤฑ. Yฤฑllar iรงinde toplam enerjide dฤฑลa baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑmฤฑz yรผzde 76’ya yรผkseldi. Bir yandan Dolar artฤฑyor, bir yandan dฤฑลa baฤฤฑmlฤฑlฤฑk azalmฤฑyor, bunun bedelini de tรผketici รถdรผyor.”
‘ฤฐhtiyacฤฑn รผzerinde kurulu kapasite var’
TMMOB, ithal kaynaฤa dayalฤฑ elektrik รผretim politikalarฤฑnฤฑ terk edip yenilenebilir kaynaklara yรถnelmeden, elektrik fiyatlarฤฑnda dรผลรผล yaลanmayacaฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
TMMOB Makine Mรผhendisleri Odasฤฑ Enerji Dairesi Baลkanฤฑ Oฤuz Tรผrkyฤฑlmaz, 2018 Mart’tan bu yana artan grafiฤe raฤmen, “Yenilenebilir kaynaklara ciddi bir yรถnelim sรถz konusu deฤil” diyor.
Tรผrkyฤฑlmaz ayrฤฑca, firmalara verilen ‘satฤฑn alma’ garantileriyle kapasite fazlasฤฑnฤฑn yaratฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ ve bunun paรงal maliyeti artฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ anlatฤฑyor:
“2010’lu yฤฑllarda elektrik รผretim yatฤฑrฤฑmlarฤฑnda artฤฑล gerรงekleลti ve bugรผn itibarฤฑyla ihtiyacฤฑn รผzerinde kurulu kapasite bulunuyor. Lisans verilen projelerde aลฤฑrฤฑ bir yฤฑฤฤฑlma sรถz konusu olduฤu ve bunun da kapasite fazlasฤฑ yarattฤฑฤฤฑ kesin.”
“รrneฤin yรผksek kapasiteli bir hidrolik santrale, talebin รผstรผnde alฤฑm garantisi veriliyor ve onun yarattฤฑฤฤฑ mali yรผkรผ de devlet ve tรผketiciler yรผkleniyor.”
‘Kamu zararฤฑ pahasฤฑna, รถzel sektรถr destekleniyor’
Tรผrkiye’de doฤalgaz tรผketiminin iรงinde ilk sฤฑrada yรผzde 41,9’luk payla elektrik enerjisi รผretimi yer alฤฑyor. Bunu yรผzde 25’lik paylarla konut ve sanayi sektรถrleri izliyor.
Doฤalgazฤฑn yรผzde 99’dan fazlasฤฑnฤฑ ithal eden Tรผrkiye’de 2017 yฤฑlฤฑnda doฤalgaz ithalatฤฑ, 2016 yฤฑlฤฑna kฤฑyasla yรผzde 19 oranฤฑnda arttฤฑ.
2016 – 2018 dรถneminde Dolar/TL kurunun yรผzde 60’ฤฑn รผzerinde yรผkselmesine raฤmen, Aฤustos 2018’e kadar elektrik รผretimi iรงin temin edilen doฤalgaz sรผbvanse edildi.
Tรผrkyฤฑlmaz, doฤalgaz ile elektrik รผreten santrallere gazฤฑn maliyet rakamlarฤฑnฤฑn altฤฑnda verildiฤini ve ‘kamu zararฤฑ pahasฤฑna yatฤฑrฤฑmcฤฑ รถzel ลirketlerin’ desteklendiฤini sรถylรผyor.
“ลirketlere verilen desteklerin yarattฤฑฤฤฑ kamu zararฤฑn karลฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ yurttaลlar vergileriyle รถdรผyor. Fiyatlar sadece dรผลรผk gelir gruplarฤฑ iรงin sรผbvanse edilmeli. Konutlarฤฑn tรผkettiฤi elektrik dรถrtte birdir. Halk burada รงok kรผรงรผk bir birimi oluลturuyor ama esas desteฤi doฤalgaz ile elektrik รผreten bรผyรผk ลirketler alฤฑyor.”
TMMOB’a gรถre, elektrik รผretimi amaรงlฤฑ kullanฤฑlan doฤalgazฤฑn fiyatlarฤฑndaki son artฤฑลlardan sonra bazฤฑ santrallerin รผretimi durdurmasฤฑ, bazฤฑlarฤฑnฤฑn da sรถkรผlรผp baลka รผlkelere satฤฑlmasฤฑ sรถz konusu olabilir.
Devre dฤฑลฤฑ kalabilecek doฤalgaz รงevrim santrallerinin รผretemediฤi elektriฤin alternatif kaynaklarla ikame edilmemesi durumunda ise elektrik fiyatlarฤฑnda bir yรผkseliล oluลabilir.
