Tรผrkiye uzun sรผredir ’emeklilikte yaลa takฤฑlanlar’ diye bir meseleyi tartฤฑลฤฑyor. Yฤฑlฤฑnฤฑ ve primini doldurmuล ama yaล ลartฤฑ 1999 sonrasฤฑ yรผkseldiฤi iรงin emekli olamayan รงalฤฑลanlardan bahsediyoruz. SGK Baลkanฤฑ Mehmet Selim Baฤlฤฑ, “Yaลa takฤฑlanlarฤฑn sayฤฑsฤฑ 7 milyon 200 bin kiลi. ‘Emekli edelim’ dediฤimizde maliyet 400 milyar lirayฤฑ buluyor” dedi.
9 Eylรผl 1999’dan รถnce sigortalฤฑ olan herkes ลu anda 25 yฤฑlฤฑnฤฑ doldurdu. Primi de tamamsa yaลฤฑ bekliyor. Hepsinin emekliliฤi mรผmkรผn deฤil. Ancak yaลta birkaรง yฤฑlฤฑ kalmฤฑล olanlar iรงin formรผller var. En uygulanabilir olanlar Almanya ve Finlandiya modeli. Konunun tartฤฑลฤฑlmasฤฑ iรงin biraz detaylara bakalฤฑm. Finlandiya ve Almanya’da da emeklilik yaลฤฑ 65 ve 67’yi buluyor. Bizde ise 2008 sonrasฤฑ iรงin 61 (erkek) ve 58 (kadฤฑn) yaล ลartฤฑ var. Almanya ve Finlandiya’da emekliliฤine birkaรง yฤฑl kalanlara, “Alacaฤฤฑnฤฑz maaล her yฤฑl iรงin yรผzde 2 eksik olacak. Kabul ederseniz emekli olun” deniliyor. Yani emekliliฤine 2 yฤฑl kalan yรผzde 4, 3 yฤฑl kalan yรผzde 6 daha az maaลa razฤฑ oluyor. Finlandiya’da รผstelik bu sรผre zarfฤฑnda Sosyal Gรผvenlik Destek Primi (SGDP) รถdeyerek maaลฤฑnฤฑ eski haline getirme durumu da var.
500 BฤฐN Kฤฐลฤฐ ETKฤฐLENECEK
Bizde ise yaลa takฤฑlanlar arasฤฑnda emekliliฤine รงok kฤฑsa sรผre kalanlar kadar 10 yฤฑl olanlar da var. Dolayฤฑsฤฑyla yรผzde 2’lik indirim yรผzde 20’yi bulacak ve maaล eriyecek. Kฤฑsa sรผre kalanlar iรงin uygulanacak formรผl hem emekli olacaklarฤฑn sayฤฑsฤฑnฤฑ azaltacak (500 bin kiลinin etkileneceฤi belirtiliyor) hem de mali yรผkรผ hafifletecek. Prim รถdeme konusu da dรผลรผnรผlรผrse sisteme getirisi de azalacak.
ฤฐKฤฐ FORMรL VAR
Bir รถrnek verelim. Bir arkadaลฤฑmฤฑzฤฑn emeklilik iรงin yaลฤฑnฤฑ doldurmasฤฑna 3 yฤฑl kaldฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผrsek. 2 bin lira รผcretle bu arkadaลฤฑmฤฑz ’emekli olacaฤฤฑm’ dediฤinde yรผzde 6’lฤฑk indirimle alacaฤฤฑ maaล 1.880 liraya inecek. Bir baลka formรผlde ise yaล ลartฤฑna kaรง yฤฑl kalmฤฑลsa o sรผrenin primlerinin toplu olarak borรงlanฤฑlarak maaลtan indirim olmadan emeklilik hakkฤฑ verilmesi. Bu sayede emekli maaลฤฑ gรผnรผn ลartlarฤฑndan (gerรงek tarihe gรถre daha dรผลรผk) hesaplanacaฤฤฑ iรงin sistem kazanacak. Toplu รถdeme ile de kaynak imkรขnฤฑ gelecek. (2016 iรงin yฤฑllฤฑk en az รถdeme 6.324.48 TL)
รALIลMAYI TEลVฤฐK SORUNU รรZER
Yaล bekleyenlerin emeklilik istemelerini รถnleyecek bir baลka formรผl ise ‘รงok รงalฤฑลana yรผksek emekli maaลฤฑ’ olacak. รzellikle 2008 sonrasฤฑnda asgari รผcretle รงalฤฑลan iรงin emekli maaลฤฑnฤฑ dรผลรผren bir aylฤฑk baฤlama oranฤฑ var. Eฤer bu oranlar yรผkseltilirse insanlarฤฑn ‘erken emeklilik’ yerine ‘daha รงok รงalฤฑลmayฤฑ’ isteyip ‘yรผksek emekli maaลฤฑ’ tercih edeceฤi de dรผลรผnรผlmelidir. (Faruk Erdem / Sabah)
