Kรผresel enerji krizinin daha temiz bir gelecek iรงin tarihi bir dรถnรผm noktasฤฑ olduฤu ve รผlkelerin krize karลฤฑ cevap olarak temiz enerji yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ bugรผnkรผ seviyelerine gรถre 2030’a kadar yรผzde 50 artฤฑrarak yฤฑllฤฑk 2 trilyon dolarฤฑn รผzerine รงฤฑkaracaฤฤฑ รถngรถrรผlรผyor.
Uluslararasฤฑ Enerji Ajansฤฑnฤฑn (IEA) Dรผnya Enerji Gรถrรผnรผmรผ 2022 (WEO) raporuna gรถre, Rusya’nฤฑn Ukrayna’da baลlattฤฑฤฤฑ savaลla derinleลen kรผresel enerji krizi, kapsamlฤฑ ve uzun soluklu deฤiลikliklere yol aรงฤฑyor.
Kรผresel enerji krizinin yarattฤฑฤฤฑ en bรผyรผk sarsฤฑntฤฑlar doฤal gaz, kรถmรผr ve elektrik piyasalarฤฑnda hissedilirken, jeopolitik ve ekonomik kaygฤฑlarฤฑn sรผrmesiyle enerji piyasalarฤฑ kฤฑrฤฑlgan kalmaya devam ediyor.
WEO’da dรผnya รงapฤฑnda aรงฤฑklanmฤฑล politikalara dayanan senaryoda, รผlkelerin enerji krizine karลฤฑ aldฤฑฤฤฑ รถnlemler temiz enerji yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn 2030’a kadar yรผzde 50’den fazla artฤฑลla yฤฑllฤฑk 2 trilyon dolarฤฑn รผzerine รงฤฑkacaฤฤฑ รถngรถrรผlรผyor. Bu senaryoda, temiz enerji yatฤฑrฤฑmlarฤฑyla piyasalar yeniden dengelenirken, nรผkleer enerjinin desteฤiyle kรถmรผr talebindeki artฤฑลฤฑn geรงici olmasฤฑ bekleniyor.
Temiz enerji yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn sonucu olarak 2025’te kรผresel emisyonlarฤฑn en yรผksek noktasฤฑna ulaลacaฤฤฑ ve uluslararasฤฑ enerji piyasalarฤฑnฤฑn bu dรถnemde derin bir dรถnรผลรผm geรงireceฤi รถngรถrรผlรผyor.
Bugรผnkรผ politikalarla ilk kez fosil yakฤฑtlara talep pik yapacak, kรถmรผr kullanฤฑmฤฑ birkaรง yฤฑl iรงinde dรผลรผลe geรงecek, gaz talebi ise 2030 itibarฤฑyla pilato seviyesine ulaลacak. Petrol talebinin ise elektrikli araรง satฤฑลlarฤฑndaki artฤฑลla 2030’larฤฑn sonunda pilato seviyesine gelmesi bekleniyor. Bรถylece, fosil yakฤฑt talebinin 2020’lerin ortasฤฑndan 2050’ye kadar sรผrekli bir ลekilde dรผลรผล gรถstereceฤi รถngรถrรผlรผyor.
Buna raฤmen mevcut politikalar senaryosunda fosil yakฤฑtlarฤฑn kรผresel enerji portfรถyรผndeki payฤฑ ลu anki yรผzde 80 seviyesinden 2050’de yรผzde 60’a iniyor. Kรผresel karbondioksit emisyonlarฤฑ ulaลtฤฑฤฤฑ 37 milyar ton seviyesinden 2050’de 32 milyar tona geriliyor.
Karbondioksit emisyonlarฤฑnฤฑn bu seviyesi kรผresel sฤฑcaklฤฑk artฤฑลฤฑnฤฑn 2100’e kadar 2,5 dereceyi bulmasฤฑna yol aรงarken, bu artฤฑล, iklim deฤiลikliฤinin en yฤฑkฤฑcฤฑ etkilerinden kaรงฤฑnmak iรงin belirlenen hedeflere gรถre oldukรงa yรผksek seviyede bulunuyor.
Temiz enerjide 4 trilyon dolar yatฤฑrฤฑm gerekli
Gรผneล, rรผzgar, elektrikli araรงlar ve batarya teknolojilerindeki bugรผnkรผ bรผyรผme oranlarฤฑ aynฤฑ ลekilde devam ettirilirse aรงฤฑklanan politikalara dayalฤฑ senaryoya gรถre daha hฤฑzlฤฑ bir dรถnรผลรผm saฤlanฤฑyor.
Mevcut politikalar senaryosunda temiz enerji yatฤฑrฤฑmlarฤฑ 2030’da yฤฑllฤฑk 2 trilyon dolarฤฑn รผzerine รงฤฑkmasฤฑna raฤmen “2050 Net Sฤฑfฤฑr Emisyon” senaryosunda bu yatฤฑrฤฑmlarฤฑn sรถz konusu dรถnemde yฤฑllฤฑk 4 trilyon dolara ulaลmasฤฑna ihtiyaรง duyuluyor. Bu da yatฤฑrฤฑmlarฤฑn bugรผnkรผ seviyelerine gรถre yaklaลฤฑk รผรง kat artmasฤฑ anlamฤฑna geliyor.
“Rusya’nฤฑn fosil yakฤฑt ihracatฤฑ eski seviyesine dรถnemeyecek”
Dรผnyanฤฑn en bรผyรผk fosil yakฤฑt ihracatรงฤฑsฤฑ olan Rusya’nฤฑn Ukrayna’da baลlattฤฑฤฤฑ savaล sonrasฤฑnda รผlkenin fosil yakฤฑt ihracatฤฑnฤฑn 2021’deki seviyesine bir daha dรถnemeyeceฤi รถngรถrรผlรผyor.
Rusya’nฤฑn uluslararasฤฑ enerji ticaretinde 2021’de yรผzde 20 olan payฤฑnฤฑn mevcut politikalar senaryosunda 2030’da yรผzde 13’e dรผลmesi, ABD ve Orta Doฤu’nun payฤฑnฤฑn ise artmasฤฑ bekleniyor.
Doฤal gaz tedarikindeki sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑk nedeniyle kuzey yarฤฑmkรผrede bu kฤฑลฤฑn zor bir dรถnem olabileceฤi, 2023-2024 kฤฑลฤฑnฤฑn ise รงok daha zor geรงebileceฤi รถngรถrรผlรผyor.
รte yandan, uzun vadede Rusya’ya baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑ azaltma รงabalarฤฑ kapsamฤฑnda doฤal gaz talebinde dรผลรผล saฤlanฤฑyor. Kรผresel gaz talebindeki artฤฑล 2021-2030 dรถneminde yรผzde 5’in altฤฑnda kalฤฑyor ve 2050’ye doฤru yatay seyrediyor.
“Enerji dรผnyasฤฑ gรถzlerimizin รถnรผnde dramatik deฤiลimden geรงiyor”
IEA Baลkanฤฑ Fatih Birol, WEO’ya iliลkin deฤerlendirmesinde, Rusya’nฤฑn Ukrayna’da baลlattฤฑฤฤฑ savaลฤฑn enerji piyasalarฤฑ ve politikalarฤฑnฤฑ sadece bugรผn iรงin deฤil gelecek 10 yฤฑllar iรงin de deฤiลtirdiฤini belirterek, “Bugรผnkรผ politikalarla bile enerji dรผnyasฤฑ gรถzlerimizin รถnรผnde dramatik bir deฤiลimden geรงiyor. Dรผnyanฤฑn dรถrt bir yanฤฑndaki hรผkรผmetlerin bu deฤiลime verdiฤi tepkileri, sรผreci daha temiz, uygun fiyatlฤฑ ve gรผvenli bir enerji sistemine doฤru tarihi ve kesin bir dรถnรผm noktasฤฑ haline getirmeyi vadediyor.” ifadelerini kullandฤฑ.
Rekabetรงi ve uygun fiyatlฤฑ temiz enerji teknolojileri lehine olan argรผmanlarฤฑn maliyet aรงฤฑsฤฑndan artฤฑk daha gรผรงlรผ olduฤunu vurgulayan Birol, ลunlarฤฑ kaydetti:
“Bugรผn ekonomi, iklim ve gรผvenlik รถncelikleri birlikte ele alฤฑnฤฑyor ve bu, insanlฤฑk ve gezegenimiz iรงin daha iyi bir sonuca doฤru ilerlenmesi demek. รzellikle enerji ve iklim konusundaki jeopolitik kฤฑrฤฑlmalarฤฑn daha da gรถrรผnรผr hale geldiฤi bir dรถnemde herkesi bu sรผrece dahil etmek elzem. Bu da daha geniล kitlelerin yeni enerji ekonomisinde pay sahibi olmasฤฑnฤฑ saฤlamak iรงin รงabalarฤฑn iki katฤฑna รงฤฑkarฤฑlmasฤฑ anlamฤฑna geliyor. Daha gรผvenli ve sรผrdรผrรผlebilir bir enerji sistemine giden yolculuk pรผrรผzsรผz bir yolculuk olmayabilir ancak bugรผn yaลanan kriz neden ilerlememiz gerektiฤini รงok net bir ลekilde ortaya koyuyor.”
