Yฤฑlbaลฤฑndan beri sรผrekli yeni rekorlar deneyen enflasyonun Eylรผl ayฤฑnda zirve yapmasฤฑ bekleniyordu ama beklenenin รงok รถtesinde bir gerรงekleลme รงฤฑktฤฑ karลฤฑmฤฑza.
Tรผketici fiyatlarฤฑ enflasyonu ya da manลet enflasyon (TรFE) aylฤฑk yรผzde 6,30, รงekirdek enflasyon (C Endeksi) aylฤฑk yรผzde 6,76, yurtiรงi รผretici fiyatlarฤฑ enflasyonu da (Yฤฐ-รFE) aylฤฑk yรผzde 10,88 artฤฑล ile enflasyonu yรผksek sayฤฑlan ekonomilerin yฤฑllฤฑk enflasyonu kadar aylฤฑk artฤฑลlar sergilemiล oldu.
Ekim 2017’den Eylรผl 2018’e kadar 12 aylฤฑk enflasyon oranlarฤฑ ลรถyle bir tablo ortaya koyuyor.
TรFE, 12 aylฤฑk bazda yรผzde 24,52’ye ulaลฤฑrken Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn para politikasฤฑnฤฑn en fazla etkili olacaฤฤฑ kalemlerden oluลan รงekirdek enflasyon da (C Endeksi) yรผzde 24,05’e ulaลmฤฑล bulunuyor.
รekirdek enflasyonun aylฤฑk bazda TรFE’den daha fazla artmฤฑล olmasฤฑ รถnรผmรผzdeki aylarda enflasyondaki artฤฑลฤฑn yine yรผksek dรผzeylerde devam edeceฤini gรถsteriyor.
Asฤฑl korkutucu nokta burasฤฑ. รรผnkรผ bu bรผyรผk artฤฑล Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn para politikasฤฑ uygulamasฤฑnฤฑn iลlevsiz kaldฤฑฤฤฑnฤฑ (ya da alฤฑnan parasal รถnlemlerin etkisinin gecikmeli olarak ortaya รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผrsek) รงok geรง kalฤฑnmฤฑล รถnlemler olduฤunu ortaya koyuyor.
Kurda yaลanan bรผyรผk artฤฑลlarฤฑn fiyatlara yansฤฑmasฤฑ kaรงฤฑnฤฑlmazdฤฑ. Ve bu yansฤฑma gecikmeli olarak artan oranda yansฤฑmaya baลladฤฑ.
Merkez Bankasฤฑ da gecikmeli yansฤฑmaya gรผvenip geciktikรงe bu sฤฑรงramanฤฑn durdurulmasฤฑ mรผmkรผn olamadฤฑ.
TรFE (yรผzde 24,52) ile Yฤฐ-รFE (yรผzde 46,15) arasฤฑndaki bรผyรผk fark (21,63 puan) bir baลka korkutucu durumu ortaya koyuyor.
Bu fark, รถzellikle kurdaki artฤฑลtan dolayฤฑ รผretime gelmiล olan fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn henรผz tรผketiciye yansฤฑtฤฑlmadฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsteriyor.
Bu fark da gelecek aylarda TรFE’ye yansฤฑyacak ve manลet enflasyon daha da yรผkselecek.
‘Enflasyon alฤฑลkanlฤฑฤฤฑ รถnlenmeli’
Tรผrkiye, 40 yฤฑldฤฑr yรผksek enflasyonla mรผcadele ediyor, buna karลฤฑlฤฑk enflasyonu bir tรผrlรผ hedeflediฤi yรผzde 5 dรผzeyine yaklaลtฤฑramฤฑyor.
Bu dรผzeye en รงok yaklaลtฤฑฤฤฑ yฤฑllar 2010 ve 2013 yฤฑllarฤฑ oldu. O iki yฤฑlda yakalanan yฤฑllฤฑk enflasyon bugรผnkรผ aylฤฑk enflasyon dรผzeyindeydi.
Tรผrkiye’nin, dรผnyada enflasyonun dรผลรผk seyrettiฤi bu dรถnemde bu kadar yรผksek dรผzeyde enflasyon yaลamasฤฑ bu konuda gerรงekten mรผcadele etmediฤi anlamฤฑna geliyor.
Baลka hiรงbir ifade yรผzde 25’e gelmiล manลet enflasyonu ve yรผzde 46’yฤฑ aลmฤฑล รผretici enflasyonunu aรงฤฑklayamaz.
Enflasyonun, 1980’lerdeki gibi denetimden รงฤฑkmฤฑล halde yรผkselmesinin en olumsuz etkisi enflasyon alฤฑลkanlฤฑฤฤฑ denilen olguyu tekrar gรผndeme getirmesi ลeklinde karลฤฑmฤฑza รงฤฑkacak.
Enflasyonist beklentilerin yerleลmesi halinde insanlarฤฑ enflasyonun dรผลeceฤine inandฤฑrmak artฤฑk kolay olmayacak.
Bu geliลmenin bir olumsuz etkisi de dolarizasyonun (para ikamesi) artmasฤฑna yol aรงmasฤฑ olarak yaลanacak.
Merkez Bankasฤฑ’ndan yeni faiz artฤฑrฤฑmฤฑ beklentisi
Tรผrkiye ekonomisi, yanlฤฑล ekonomi politikasฤฑ uygulamasฤฑ sonucu tam bir kฤฑsฤฑr dรถngรผnรผn iรงine girmiล durumda.
Geldiฤimiz noktada Merkez Bankasฤฑ, faizi bir kez daha yรผklรผ biรงimde artฤฑrmak aรงmazฤฑyla karลฤฑ karลฤฑya bulunuyor.
Tรผrkiye, enflasyonla gerรงekten mรผcadele etmek ve o arada ekonomiyi de kรผรงรผltmeden bu iลin iรงinden รงฤฑkmak istiyorsa yargฤฑ reformu baลta olmak รผzere bir takvime baฤlฤฑ olarak yapฤฑsal reformlarฤฑ ilan etmeli ve bir an รถnce yaลama geรงirmeye baลlamalฤฑ.
