Altฤฑnbaล รniversitesi รฤretim รyesi Prof. Dr. Haluk Levent, Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu tarafฤฑndan aรงฤฑklanan Mayฤฑs ayฤฑ enflasyon verisiyle ilgili yaptฤฑฤฤฑ deฤerlendirmede, Tรผketici Fiyat Endeksi (TรFE) ile Yurtiรงi รretici Fiyat Endeksi (YiรFE) arasฤฑndaki farkฤฑn bรผyรผdรผฤรผne dikkat รงekti. Prof. Levent, bu durumun รถnรผmรผzdeki dรถnemde enflasyonun daha da artacaฤฤฑnฤฑn iลareti olduฤu deฤerlendirmesini yaptฤฑ.
Altฤฑnbaล รniversitesi รฤretim รyesi Prof. Dr. Haluk Leventโin Mayฤฑs ayฤฑ enflasyon verilerine iliลkin analizi ลรถyle:
Mayฤฑs Ayฤฑ Fiyat Artฤฑล Oranlarฤฑ รzerine Dรผลรผnceler
โTรฤฐK Mayฤฑs ayฤฑna ait fiyat endekslerini yayฤฑnladฤฑ. Geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ ayฤฑna gรถre โTรผketici Fiyat Endeksi (TรFE)โ yรผzde 12.15, โYurtiรงi รretici Fiyat Endeksi (YiรFE)โ yรผzde 20.16 artmฤฑล bulunuyor. Diฤer bir deyiลle enflasyon tekrar hฤฑz kazanmฤฑล bulunuyor, gรถstergelere gรถre buralarda kalma ihtimali de zayฤฑf, bunun iรงin baลlฤฑca รผรง gerekรงeden bahsedebiliriz:
Bilindiฤi gibi, tรผketici fiyat endeksindeki 12 aylฤฑk artฤฑล enflasyon olarak adlandฤฑrฤฑlฤฑr. Yurtiรงi รผretici fiyat endeksindeki aylฤฑk artฤฑล ise bazฤฑ iktisatรงฤฑlar tarafฤฑndan potansiyel enflasyon olarak adlandฤฑrฤฑlmaktadฤฑr. Bu iki endeks arasฤฑndaki farkฤฑn seyri enflasyonun gelecekte ne olacaฤฤฑna dair bir fikir vermektedir. Mayฤฑs 2018 itibariyle yฤฑllฤฑk bazda iki endeksin artฤฑล oranlarฤฑ arasฤฑndaki fark yรผzde 65โe kadar yรผkseldi. Bu durum, รผreticilerin maliyetlerinin 100 TLโden 122.2โye yรผkseldiฤini buna karลฤฑlฤฑk sattฤฑklarฤฑ malฤฑn fiyatlarฤฑnฤฑ 100 liradan 112.2 liraya kadar yรผkseltebildiklerini gรถstermektedir. รreticilerin kar marjlarฤฑ yaklaลฤฑk 10 yรผzdelik puan azalmฤฑลtฤฑr. รreticilerin uzun sรผre bunu devam ettirebilmeleri mรผmkรผn olmadฤฑฤฤฑndan iki endeks arasฤฑnda aรงฤฑlan fark รถnรผmรผzdeki aylarda tรผketim mallarฤฑna yapฤฑlacak zamlarla kapatฤฑlacaktฤฑr. Dolayฤฑsฤฑyla fiyat artฤฑลlarฤฑ aynฤฑ hฤฑzla artmaya devam edecek gibi gรถzรผkรผyor. รstelik kamunun ertelemiล olduฤu zamlarฤฑ da buna ekleyecek olursak fiyat ลokunun daha da yรผkseleceฤi aลikardฤฑr.
YiรFEโnin yanฤฑsฤฑra bir de Yurtdฤฑลฤฑ รretici Fiyat Endeksi (YdรFE) var, bu endeks yurtiรงi yerleลiklerin ithal ettikleri mallarฤฑn fiyatlarฤฑnda gรถrรผlen artฤฑลlarฤฑ gรถstermektedir. Bu endeks diฤerlerinden biraz daha geรง yayฤฑnlanฤฑyor, elimizde Nisan ayฤฑ verisi bulunmaktadฤฑr. Buna gรถre, henรผz Mayฤฑs 2018โdeki dรถviz ลoku yaลanmadan yรผzde 22.5 seviyesine yรผkselmiล durumdaydฤฑ. Mayฤฑs ayฤฑnda bu endeksin รงok daha yรผksek bir seviyeye ulaลmฤฑล olmasฤฑ beklenmelidir. Dolayฤฑsฤฑyla ithalatรงฤฑlar da รผreticilere sattฤฑklarฤฑ mallarฤฑn fiyatlarฤฑnda dรถviz artฤฑลlarฤฑndan dolayฤฑ meydana gelen yรผkseliลleri tamamฤฑyla yansฤฑtmฤฑล deฤiller. Bu iki endeksin artฤฑล oranlarฤฑ arasฤฑnda da yรผzde10-15โlik bir aรงฤฑlma gerรงekleลmiล durumda. Bu fiyat artฤฑล farklฤฑlฤฑklarฤฑnฤฑn da รถnรผmรผzdeki aylarda azalmasฤฑ beklenmelidir. Bu da fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn hฤฑzlanmasฤฑ anlamฤฑna gelir.
Son olarak geรงen yฤฑlฤฑn haziran ve temmuz aylarฤฑnda aylฤฑk TรFE artฤฑลlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla, -0.27 ve 0.15 olmuล. Yani geรงen haziran ayฤฑnda fiyatlar dรผลmรผล ve temmuz ayฤฑnda รงok az bir artฤฑล gรถstermiล. รnรผmรผzdeki iki ay enflasyon hesabฤฑnda bu iki ay รงฤฑkacak ve 2018 haziran ve temmuz ayฤฑ deฤerleri girecek. Yukarฤฑdaki nedenlerden รถtรผrรผ bu iki dรถnemde fiyatlarฤฑn pek de hฤฑz kesmeden artmaya devam etme olasฤฑlฤฑฤฤฑ yรผksektir. Bu durumda, enflasyonun haziran 2018โde yรผzde13โรผ, temmuz 2018โde ise yรผzde14โรผ geรงmesi beklenebilir.
Eฤer fiyat artฤฑลlarฤฑ bu seviyelere gelmezse durgunluฤun hem de gรถrece yรผksek fiyat artฤฑลlarฤฑ iรงerisinde durgunluฤun baลlamฤฑล olabileceฤini dikkate almak durumundayฤฑz. Durgunluk iรงinde enflasyon รงรถzรผmรผ en zor iktisadi problemlerden biridir. Teknolojinin รผretim sรผrecini kรถkten deฤiลtirdiฤi ve buna baฤlฤฑ olarak geliลen otomasyonun etkisiyle doฤrudan yabancฤฑ sermaye yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn geliลmekte olan รผlkelerden รงekilip geliลmiล รผlkelere geri dรถnmeye baลladฤฑฤฤฑ; bรผyรผk bir teknolojik iลsizlik dalgasฤฑnฤฑn yaygฤฑnlaลmaya baลladฤฑฤฤฑ; hane halkฤฑ borรงluluฤunun รงok yรผksek seviyelerde seyrettiฤi; ve son olarak, geliลmiล รผlkelerde yรผkselen faiz oranlarฤฑ ile finansal sermayenin geliลmiล รผlkelere geri dรถndรผฤรผ bir ortamda รผretimde ithalat baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑ son derece yรผkselmiล bir รผlke olarak Tรผrkiyeโnin iลi รงok zordur.โ
