Dรผnya genelinde durma noktasฤฑna gelen ekonomik hareketlilik, kรผresel baฤlamda aลฤฑ รงalฤฑลmalarฤฑ arttฤฑkรงa hฤฑzlanฤฑyor. Salgฤฑn dรถneminde ertelenen talep hฤฑzla artฤฑyor. Dรผnya genelinde ise enflasyon artma eฤiliminde. Son bir yฤฑlda kรผresel enflasyon yรผzde 1,2โden yรผzde 2,4โe รงฤฑktฤฑ.
ABDโde ise Tรผketici Fiyat Endeksi (TรFE) yรผzde 5โlere gelmiล durumda. Devam eden tedarik sorunlarฤฑ, yรผkselen emtia fiyatlarฤฑ ve artan talebin รถzellikle hizmet fiyatlarฤฑna getirdiฤi baskฤฑ kรผresel enflasyonu bir sรผre daha da yukarฤฑ รงekmeye devam edecek gibi gรถrรผnรผyor. Merkez bankalarฤฑ ise bu enflasyon baskฤฑlarฤฑna dair uyarฤฑlarda bulunurken bir dizi politikalar geliลtiriyor.
Son olarak รinโde tรผketici fiyatlarฤฑ temmuzda beklenti รผzerinde arttฤฑ. รin Ulusal ฤฐstatistik Kurumu tarafฤฑndan aรงฤฑklanan verilere gรถre รผlkede temmuz ayฤฑnda tรผketici fiyatlarฤฑ yรผkseliลinde de hฤฑzlanma yaลanmasฤฑ dikkat รงekti. Temmuzda TรFE aylฤฑk yรผzde 0,3, yฤฑllฤฑk yรผzde 1 yรผkseldi. Analistlerin tahmini aylฤฑkta yรผzde 0,2, yฤฑllฤฑkta yรผzde 0,8 seviyesinde kalan yรผkseliลti. รin’de hรผkรผmet bu yฤฑl enflasyonu yรผzde 3 hedefliyor. รlkede รผretici fiyatlarฤฑ ise yฤฑllฤฑk bazda yรผzde 9’la analistlerin yรผzde 8,8 olan tahminlerinin รผzerinde arttฤฑ. รFE artฤฑลฤฑ iลletmelerin artan hammadde maliyetleri nedeniyle fiyat baskฤฑsฤฑ yaลamaya devam ettiklerini gรถsterdi.
Kรผresel fiyatlardaki deฤiลim bรผyรผk รถlรงรผde hammadde ve ara malฤฑ ithalatฤฑ ile รผretim yapฤฑlan Tรผrkiyeโye yansฤฑmasฤฑ ise daha aฤฤฑr oluyor. ฤฐthalatฤฑn pahalฤฑlaลmasฤฑ nedeniyle maliyetler giderek yรผkseliyor. Dรผnyada esen rรผzgรขr Tรผrkiyeโde fฤฑrtฤฑnaya neden oluyor.
Dรผnya รงapฤฑnda artan enflasyon beklentilerini ve Tรผrkiyeโye yansฤฑmasฤฑnฤฑ Birgรผn gazetesinden Havva Gรผmรผลkaya’ya deฤerlendiren Yalova รniversitesiโnden Doรง. Dr. Baki Demirel, รถzellikle รinโdeki enflasyon artฤฑลฤฑnฤฑn kรผresel enflasyonu besleyeceฤini belirtti. Talep artฤฑลฤฑnฤฑn aynฤฑ zamanda emtialarฤฑ yรผkselttiฤine deฤinen Demirel, โDaha fazla enerji tรผketimi mevcut. Bu durum emtia fiyatlarฤฑnฤฑ arttฤฑrarak enflasyon รผzerinde baskฤฑ yaratฤฑyor. Avrupaโda bu kadar gรผรงlรผ bir enflasyon yok fakat ABDโde รถzellikle รงekirdek enflasyonun artฤฑลta olduฤunu gรถrรผyoruz. รin tarafฤฑnda da enflasyon artฤฑลฤฑ รงok ciddi bir sorun. 90โlฤฑ yฤฑllarฤฑn ortasฤฑndan sonra รinโdeki รผretim artฤฑลฤฑ ve รin mallarฤฑnฤฑn dรผลรผk fiyatlarฤฑ kรผresel enflasyonu aลaฤฤฑ รงekmiลti. ลimdi ise tam tersi bir durum sรถz konusu. รinโde maliyetler ve enflasyon artฤฑyor, bu durum kรผresel enflasyonu besleyecektir ve artmasฤฑna sebep olacaktฤฑrโ ifadelerini kullandฤฑ.
Bu durumdan Tรผrkiyeโnin daha รงok etkilendiฤine dikkat รงeken Demirel, โTรผrkiyeโye baktฤฑฤฤฑmฤฑzda, รงok ciddi bir makrofinansal zorluk ve kฤฑrฤฑlganlฤฑk mevcut. Sebebi ise maalesef 2018โdeki kur ลokunun etkileri devam ederken 2020โde yeniden bir kur ลokuyla karลฤฑlaลฤฑlmasฤฑnฤฑn enflasyon ve maliyetler รผzerinde yarattฤฑฤฤฑ baskฤฑโ dedi.
รฤฐNโDEKฤฐ ARTIล TรRKฤฐYEโYฤฐ ETKฤฐLEYECEK
Demirel, Tรผrk Lirasฤฑโnda yaลanan deฤer kaybฤฑnฤฑn enflasyon ve maliyetler รผzerindeki etkisinin gรถz ardฤฑ edildiฤini sรถyledi. Politika faizinin TLโyi desteklememesinin Tรผrkiye iรงin kรผresel fiyatlarla birlikte kurdan kaynaklฤฑ olarak enflasyonun daha da yรผkselmesine sebep olduฤunu vurgulan Demirel, ลunlarฤฑ sรถyledi:
โTLโye olan gรผven kaybฤฑnฤฑn dolarizasyonu beslemesi, ithal fiyatlarฤฑnฤฑn enflasyon รผzerindeki artฤฑล etkisi, รผretici fiyatlarฤฑ ile tรผketici fiyatlarฤฑ arasฤฑndaki makasฤฑn aรงฤฑlmasฤฑ… Tรผrkiyeโdeki enflasyon hem kur etkisinden besleniyor – dolarizasyon bu etkiyi gรผรงlendiriyor- hem de kรผresel enflasyondan etkileniyor. รzellikle de รin enflasyonunun artmasฤฑ Tรผrkiyeโdeki artฤฑลฤฑ gรผรงlendirecektir.โ
Maliyetleri artฤฑran bir diฤer sorunun istihdam piyasasฤฑnda yaลandฤฑฤฤฑna iลaret eden Demirel, โฤฐstihdam piyasasฤฑnda yaลanan sorunlar รถzellikle hizmetler sektรถrรผndeki oluลan gรผvensizlik ve iลรงilerin hizmet istihdamฤฑna geri dรถnmek iรงin yaลadฤฑklarฤฑ tereddรผt maliyetleri arttฤฑrฤฑyor olabilirโ ลeklinde konuลtu.
รte yandan Birleลmiล Milletler (BM) Gฤฑda ve Tarฤฑm รrgรผtรผ’nรผn (FAO) verilerine gรถre, gฤฑda endeksi temmuzda bir รถnceki yฤฑlฤฑn aynฤฑ ayฤฑna gรถre yรผzde 31 arttฤฑ. Hem iklim koลullarฤฑnฤฑn hem de tarฤฑm arzฤฑnda ciddi sorunlar olduฤunu belirten Demirel, โTรผrkiye รถrneฤinde, รงiftรงilerin borรงlarฤฑ ve tarฤฑmฤฑn yeterince desteklenmemesinin etkisi bรผyรผk. Salgฤฑn dรถnemi tarฤฑmฤฑ olumsuz etkiledi. Tรผrkiye pek รงok tarฤฑm รผrรผnรผnde fiyat alฤฑcฤฑ durumdadฤฑr, fiyat belirleyici deฤildir. Bu da Tรผrkiyeโde gฤฑda enflasyonunu arttฤฑran bir faktรถrdรผrโ deฤerlendirmesinde bulundu.
AVRUPAโDAN DA HIZLI ARTIล UYARISI GELDฤฐ
Ayrฤฑca Avrupa Merkez Bankasฤฑ (ECB) Yรถnetim Konseyi รผyesi Jens Weidmann, Avro Bรถlgesiโndeki enflasyonun beklenenden daha hฤฑzlฤฑ yรผkselebileceฤi konusunda uyardฤฑ ve kurumu tahvil alฤฑm programฤฑnฤฑ uzatmamaya รงaฤฤฑrdฤฑ.
Aynฤฑ zamanda Almanya Merkez Bankasฤฑ olan Bundesbankโฤฑn da baลkanฤฑ olan Weidmann, โSadece รงok dรผลรผk bir enflasyon oranฤฑ riskine bakmakla kalmayฤฑp, รงok yรผksek bir enflasyon oranฤฑ riskini de yakฤฑndan takip etmek gerekโ dedi. ECBโnin enflasyon beklentisi geรงici faktรถrlerin de etkisi ile 2021 iรงin yรผzde 1,9. 2022 ve 2023 iรงin beklentiler ise yรผzde 1,5 ve yรผzde 1,4. Avrupa Merkez Bankasฤฑโnฤฑn orta vadeli enflasyon hedefi ise yรผzde 2. Weidmann ayrฤฑca ECBโnin PEPP olarak bilinen acil varlฤฑk alฤฑm programฤฑnฤฑn ancak pandemi bittiฤinde sona ermesi gerektiฤini sรถyledi. Weidmann, โBu bir gรผvenilirlik sorunudurโ dedi. Program gelecek mart ayฤฑna kadar devam edecek.
