BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre Biden’ฤฑn 20 Ocak’ta gรถreve baลlamasฤฑndan sonra Erdoฤan ile gerรงekleลtireceฤi ilk yรผz yรผze gรถrรผลmede, Tรผrk-Amerikan iliลkilerindeki “fฤฑrsat ve anlaลmazlฤฑklarฤฑ” ayrฤฑ ayrฤฑ ele alacaฤฤฑ, insan haklarฤฑ ve deฤerler konusunu da รถnemli bir ayrฤฑ baลlฤฑkta deฤerlendireceฤi kaydediliyor.
ฤฐki lider, Biden 20 Ocak’ta gรถreve baลladฤฑktan sonra sadece 23 Nisan’da telefonda gรถrรผลmรผลlerdi.
O konuลma sฤฑrasฤฑnda Biden’ฤฑn รถnce Erdoฤan ile NATO Zirvesi’nde bir araya gelmek istediฤini kaydettiฤi, ardฤฑndan da 24 Nisan aรงฤฑklamasฤฑnda “soykฤฑrฤฑm” ifadesini kullanacaฤฤฑnฤฑ sรถylediฤi basฤฑna yansฤฑmฤฑลtฤฑ.
ฤฐlk yurt dฤฑลฤฑ ziyareti sฤฑrasฤฑnda ikili gรถrรผลme gerรงekleลtireceฤi liderler arasฤฑna Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’ฤฑ da koyan Biden’ฤฑn bรถylece Tรผrkiye Cumhurbaลkanฤฑ’na รถnemli bir uluslararasฤฑ gรถrรผnรผm olanaฤฤฑ yarattฤฑฤฤฑ, bunun Ankara’ya saฤlanmฤฑล รถnemli bir kazanฤฑm olduฤu Washington’da yapฤฑlan deฤerlendirmeler arasฤฑnda.
ฤฐki liderin birbirlerini Biden’ฤฑn 2008-2016 arasฤฑ baลkan yardฤฑmcฤฑlฤฑฤฤฑ dรถneminden iyi tanฤฑdฤฑklarฤฑ ABD’li yetkililer tarafฤฑndan sฤฑklฤฑkla yapฤฑlan bir referans olarak dikkat รงekiyor. Washington’da yapฤฑlan deฤerlendirmelerde, bu tanฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑn gรถrรผลmeye olumlu bir ลekilde yansฤฑyacaฤฤฑ beklentisi de yer alฤฑyor.
Tรผrk-Amerikan iliลkilerindeki fฤฑrsat ve anlaลmazlฤฑklar
Beyaz Saray Sรถzcรผsรผ Jan Psaki, Biden-Erdoฤan gรถrรผลmesiyle ilgili bir soruyu yanฤฑtlarken, Tรผrkiye ile var olan iliลkiyi “yapฤฑcฤฑ bir ลekilde birlikte รงalฤฑลmaya devam edilmesi gerektiฤini hissettiฤimiz alanlarฤฑn ve fฤฑrsatlarฤฑn olduฤu, aynฤฑ zamanda ciddi anlaลmazlฤฑklar yaลadฤฑฤฤฑmฤฑz alanlarฤฑn da olduฤu bir NATO ortaฤฤฑyla olan iliลki” sรถzleriyle tanฤฑmladฤฑ.
Biden dรถneminde Tรผrkiye-ABD iliลkilerinin Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Mevlรผt รavuลoฤlu’nun tanฤฑmladฤฑฤฤฑ gibi “pozitif gรผndem” รผzerinden devam ettirilebileceฤi, รถzellikle bรถlgesel konularda yapฤฑlacak iลbirliฤinin bu sรผrecin dinamik bir ลekilde yรผrรผmesine katkฤฑda bulunacaฤฤฑ deฤerlendiriliyor.
Afganistan’da hรผkรผmet ve Taliban arasฤฑnda siyasi anlaลma saฤlanmasฤฑ konusunda Tรผrk ve Amerikan dฤฑลiลleri bakanlฤฑklarฤฑnฤฑn son aylarda gerรงekleลtirdiฤi iลbirliฤi ve Ankara’nฤฑn Kabil uluslararasฤฑ havalimanฤฑnฤฑn gรผvenli bir ลekilde iลletmeye aรงฤฑk tutulmasฤฑ iรงin รถneride bulunmasฤฑ Washington’un memnuniyetle karลฤฑladฤฑฤฤฑ geliลmeler oldu.
NATO liderler zirvesinde de gรผndeme gelecek bu รถnerinin Biden tarafฤฑndan da olumlu ลekilde ele alฤฑnabileceฤi รถngรถrรผlรผyor. Yine bu kapsamda, Suriye ve Libya’da รถrtรผลen gรถrรผลlerin Erdoฤan-Biden gรถrรผลmesine olumlu yansฤฑyacaฤฤฑ beklentisi gรผรงleniyor. Tรผrkiye’nin son dรถnemde Ukrayna-Rusya geriliminde Rusya ile iliลkilerini tehlikeye atabilecek ลekilde pozisyonunu deฤiลtirmesi ABD tarafฤฑndan not edilen bir geliลme.
Ankara-Washington hattฤฑnda derin anlaลmazlฤฑklar
Ancak Tรผrk-Amerikan iliลkilerinin son dรถneminde yaลanan geliลmeler, gรถrรผล ayrฤฑlฤฑฤฤฑ yaลanan konularฤฑn fฤฑrsatlara gรถre รงok daha fazla ve derin olduฤunu ortaya koyuyor.
ABD Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Anthony Blinken’ฤฑn Senato Dฤฑล ฤฐliลkiler Komitesi รผyelerinin Tรผrkiye ile ilgili sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtlarken yaptฤฑฤฤฑ “Tรผrkiye’nin bazen, olmasฤฑ gerekenin aksine, bir NATO mรผttefiki gibi davranmadฤฑฤฤฑ” vurgusu Washington’un Ankara’ya yรถnelttiฤi en temel eleลtiri unsurlarฤฑndan biri.
Blinken, Tรผrkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemleri almasฤฑnฤฑ, Gรผney Kafkasya, Doฤu Akdeniz ve Kฤฑbrฤฑs’ta uluslararasฤฑ hukuka karลฤฑ davranฤฑลlarฤฑnฤฑ en รถnemli olarak sฤฑraladฤฑ ve bu konularฤฑn Erdoฤan-Biden gรถrรผลmesinde dile getirileceฤini bildirdi.
Uluslararasฤฑ ve Tรผrk basฤฑnฤฑnda รงฤฑkan bazฤฑ haberlere karลฤฑn, ABD’nin S-400 sorunun รงรถzรผmรผ konusunda Tรผrk hรผkรผmetine yeni bir รถneride bulunmadฤฑฤฤฑ ama “iลleri daha da zor sokacak adฤฑmlar atmamasฤฑ” uyarฤฑsฤฑnda bulunduฤu kaydediliyor. ABD tarafฤฑ, Rusya’dan yeni bir silah sistemi alฤฑnmasฤฑ, mevcut S-400’lerin aktive edilmemesi ve test edilmemesi konusunda Tรผrkiye’yi uyarฤฑrken, Rus savunma sistemleriyle ilgili statรผkonun deฤiลmesinin daha aฤฤฑr yaptฤฑrฤฑmlara neden olacaฤฤฑnฤฑ da anฤฑmsatฤฑyor.
Biden, Kฤฑbrฤฑs’a dikkat รงekebilir
ABD Baลkanฤฑ’nฤฑn dikkat รงekeceฤi dฤฑล politika konularฤฑnฤฑn baลฤฑnda Doฤu Akdeniz ve Kฤฑbrฤฑs’ฤฑn olacaฤฤฑ kaydediliyor. Yunanistan ile diyalog sรผrecine giren Tรผrkiye’ye Doฤu Akdeniz’in tartฤฑลmalฤฑ bรถlgelerine araลtฤฑrma gemilerini ve donanmasฤฑnฤฑ gรถndermemesi konusunda gรผรงlรผ telkinde bulunan ABD, benzer ลekilde Kฤฑbrฤฑs aรงฤฑklarฤฑna da gemi gรถnderilmemesini istiyor.
Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’ฤฑn 20 Temmuz’da Kuzey Kฤฑbrฤฑs’a yapacaฤฤฑ ziyarette รถnemli aรงฤฑklamalarda bulunacaฤฤฑnฤฑ aรงฤฑklamasฤฑ ve hatta Geรงitkale’de Tรผrk silahlฤฑ insansฤฑz hava araรงlarฤฑ iรงin bir รผs aรงฤฑlacaฤฤฑnฤฑn basฤฑna yansฤฑmasฤฑ Batฤฑ’nฤฑn kaygฤฑlarฤฑnฤฑ artฤฑrmฤฑลtฤฑ.
Kฤฑbrฤฑs Sorunu’nda tarihsel olarak Rumlara yakฤฑnlฤฑฤฤฑ nedeniyle Tรผrkiye tarafฤฑndan eleลtirilen Biden’ฤฑn Erdoฤan ile gรถrรผลmesinde bu konuyu da gรผndeme getireceฤi, baลta kapalฤฑ Maraล bรถlgesi olmak รผzere adada dengeleri deฤiลtirecek adฤฑmlardan kaรงฤฑnฤฑlmasฤฑ mesajฤฑnฤฑ vereceฤi รถngรถrรผlรผyor.
ฤฐnsan haklarฤฑ ve demokrasi sorunu masada
Biden’ฤฑn gรผndeminde yer almasฤฑna kesin gรถzรผyle bakฤฑlan konulardan biri de Tรผrkiye’nin insan haklarฤฑ ve demokrasi konusunda giderek olumsuzlaลan sicili. Biden yรถnetimi, 20 Ocak’ta gรถreve geldikten sonra yaptฤฑฤฤฑ birรงok aรงฤฑklamada, Tรผrkiye’nin insan haklarฤฑ ihlallerini, temel hak ve รถzgรผrlรผkleri kฤฑsฤฑtlayฤฑcฤฑ adฤฑmlarฤฑnฤฑ, siyasi muhalifleri ve gazetecileri yasal sรผreรงlerle susturma yolunu seรงmesini ve Avrupa ฤฐnsan Haklarฤฑ Mahkemesi kararlarฤฑna karลฤฑn Selahattin Demirtaล ve Osman Kavala’nฤฑn cezaevinde tutmaya devam etmesini eleลtirmiลti.
Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’ฤฑn bir kararnameyle Tรผrkiye’yi ฤฐstanbul Sรถzleลmesi’nden รงekmesine doฤrudan Beyaz Saray tepki gรถstermiล, Ankara’nฤฑn bu kararฤฑnฤฑ gรถzden geรงirmesini istemiลti. Biden’ฤฑn Erdoฤan ile gรถrรผลmesinde bu konularฤฑ bir kez daha dile getirmesi bunu yaparken de Tรผrk-Amerikan iliลkilerinin รถnemli bir bileลenin paylaลฤฑlan deฤerler olduฤunu anฤฑmsatmasฤฑ bekleniyor.
