Kฤฑzฤฑlรถtesi Gรถkbilimi iรงin Stratosfer Gรถzlemevi (SOFIA), Kuฤu Takฤฑmyฤฑldฤฑzฤฑโndaki gezegenimsi nebula iรงinde, evrende oluลan ilk molekรผl olarak bilinen, helyum ve hidrojen atomlarฤฑnฤฑn birleลmesiyle oluลan “helyum hidrid” adฤฑ verilen molekรผlรผn bir รถrneฤini uzayda belirledi. Nature dergisi, bu keลfin bir ilk olduฤunu belirtti.
Araลtฤฑrmanฤฑn sonuรงlarฤฑ ‘Nature’ dergisinde yayฤฑmlandฤฑ. Dรผnya’dan 3 bin ฤฑลฤฑk yฤฑlฤฑ รถtede Kuฤu (Cygnus) takฤฑmyฤฑldฤฑzฤฑ yakฤฑnฤฑndaki “NGC 7027” gezegen nebulasฤฑnda tespit edilen molekรผl ilk kez uzayda gรถzlenmiล oldu.
SOFIA Bilim Merkezi Direktรถrรผ Harold Yorke, sรถz konusu gรถzlemin evrenin erken oluลum kimyasฤฑna dair bilinenleri teyit ettiฤini belirterek, “Bu molekรผl aslฤฑnda orada duruyordu. Ancak doฤru konumda doฤru araรงlarla gรถzlenmesi gerekiyordu ve SOFIA bunu mรผkemmel ลekilde yaptฤฑ.” ifadelerini kullandฤฑ.
Bilim insanlarฤฑ, Bรผyรผk Patlama’dan yaklaลฤฑk 100 bin yฤฑl sonra oluลan helyum hidridin, birbirine baฤlฤฑ gruplar halindeki atomlarฤฑn oluลturduฤu kimyasal bileลiklerin en kรผรงรผk temel yapฤฑsฤฑ olan molekรผllerin ilk รถrneฤi olduฤunu tahmin ediyor.
Almanyaโnฤฑn Bonn ลehrindeki Radyo Astronomi Enstitรผsรผโnden Rolf Guesten, โUzayda bu molekรผlรผn izinin olmamasฤฑ, astronomideki en bรผyรผk gizemlerden biriydi. Onu veri tabanฤฑmฤฑzda ilk gรถrdรผฤรผm an inanฤฑlmaz mutluydum. Bu happy end, Evrenโin erken dรถnemindeki kimyanฤฑn nasฤฑl รงalฤฑลtฤฑฤฤฑnฤฑ anladฤฑฤฤฑmฤฑz konusundaki kuลkularฤฑ giderdiโ diye aรงฤฑkladฤฑ.
Bรผyรผk Patlamaโnฤฑn ardฤฑndan Evrenโde sadece 3 element vardฤฑ: hidrojen, helyum ve az miktarda lityum. Ancak 300 milyon yฤฑl sonra, ilk yฤฑldฤฑzlar oluลtuฤunda, bu yฤฑldฤฑzlarฤฑn derinliklerinde termonรผkleer reaksiyonlar sฤฑrasฤฑnda doฤan daha aฤฤฑr elementler ortaya รงฤฑkmaya baลladฤฑ.
Bilim insanlarฤฑna gรถre karmaลฤฑk molekรผller, yฤฑldฤฑzlar oluลmadan รงok รถnce ortaya รงฤฑktฤฑ. Bu sฤฑrada Evren hฤฑzla geniลliyor ve giderek soฤuyordu. Karmaลฤฑk molekรผllerinin ilki de nรถtr helyum ve pozitif yรผklรผ proton bileลiฤi olan helyum hidritti.
Bilim insanlarฤฑnฤฑn 100 yฤฑldฤฑr uzayda HeH+ izini aradฤฑฤฤฑnฤฑ ama ลu ana kadar bu konuda baลarฤฑsฤฑz olduฤunu sรถyleyen Guesten, Evrenโin en eski molekรผllerinin spektrumun sadece, atmosferdeki su buharฤฑ ve diฤer molekรผller tarafฤฑndan yutulan kฤฑsmฤฑnda gรถrรผlebildiฤini gรถsterdi.
Ancak bu sorun, NASA ve Alman uzay ajansฤฑ DLRโnin ortak projesi ve dรผnyanฤฑn tek uรงan gรถzlemevi olan SOFIA iรงin engel deฤil. Gรถzlemevinin 13 kmโlik yรผksekliฤe รงฤฑkabilmesi, elde edilen gรถrรผntรผnรผn kalitesini, uzaydaki gรถzlemevinin seviyesine yakฤฑn hale getirme fฤฑrsatฤฑnฤฑ saฤlฤฑyor.
Guesten ve ekip arkadaลlarฤฑ, bu teleskobu kullanarak NGC 7027 adlฤฑ, 3000 ฤฑลฤฑk yฤฑlฤฑ mesafede bulunan bir gezegen nebulasฤฑnฤฑ gรถzlemledi.
