Dรถviz ve faizde yaลanan olumlu geliลmelere raฤmen Tรผrkiye’nin risk primi yรผkseliyor. Ekonomist ve eski Hazine Mรผsteลarฤฑ Mahfi Eฤilmez BBC’deki son yazฤฑsฤฑnda bu sorunun cevabฤฑnฤฑ arฤฑyor. ฤฐลte o yazฤฑ:
Tรผrkiye ekonomisinin gรถstergelerini izlerken ilginรง bazฤฑ รงeliลkiler dikkat รงekiyor. Genellikle birlikte hareket etmesi gereken gรถstergelerin bazฤฑlarฤฑ uyumlu olarak hareket ederken bazฤฑlarฤฑ da tam tersi yรถnde hareket ediyor.
Finansal gรถstergelerle ekonomik gรถstergelerin aynฤฑ yรถnde hareket etmemesi bir รถlรงรผde gecikme ve vade farklฤฑlฤฑฤฤฑ gibi kavramlarla aรงฤฑklanabilirse de finansal gรถstergeler arasฤฑndaki uyumsuzluฤu aรงฤฑklamak ekonomik gerekรงelerle pek mรผmkรผn gรถrรผnmรผyor.
Aลaฤฤฑdaki tablo Tรผrkiye’nin yฤฑlbaลฤฑndan bu yana deฤiลen finansal gรถstergelerini sergiliyor.
Tabloya gรถre TL, iki รถnemli rezerv para ABD Dolarฤฑ ve Euro karลฤฑsฤฑnda รถnce hฤฑzla deฤer kaybetmiล sonra bu kayฤฑplarฤฑ รถnemli oranda toparlamฤฑล bulunuyor.
Benzer bir durum 2 ve 10 yฤฑllฤฑk tahvil faizlerinde de sรถz konusu. Faizler son derecede hฤฑzlฤฑ bir artฤฑล gรถsterdikten sonra dรผลรผลe geรงmiล gรถrรผnรผyor.
Aralarฤฑnda en geรง kalmฤฑล gรถrรผneni BIST 100 endeksi olsa da o da son ay iรงinde yรผkselmeye baลlamฤฑล.
Buraya kadarki gรถrรผnรผm finans piyasalarฤฑnฤฑn Tรผrkiye ekonomisine gรผvenmeye baลladฤฑฤฤฑnฤฑ anlatฤฑyor.
Gรถrรผnรผmรผ bozan tek gรถsterge CDS primi.
CDS (Credit Default Swap) nedir?
Kredi risk primi. CDS, bir kiลi ya da bir kuruluลun, bir kredi sahibine ait alacaฤฤฑn รถdenmemesi riskini รผstlenmeyi kabul etmesinin bedelidir.
Bir รผlkenin ya da ลirketin CDS primi ne kadar yรผksekse, borรงlanma maliyeti de o kadar yรผksektir. รรผnkรผ bu prim ister istemez faize yansฤฑmaktadฤฑr.
CDS primi, finansal gรถstergelerdeki iyileลmeyi adeta yalanlarcasฤฑna bir gรถrรผnรผm sergiliyor.
รnce hฤฑzla yรผkselmiล, sonra dรผลmรผล son ayda yeniden yรผkseliลe geรงmiล. Mesela Dolar/TL kuru ile CDS geliลimine birlikte bakarsak ลรถyle bir gรถrรผnรผm รงฤฑkฤฑyor:
Bunun nedenlerini aramaya CDS priminin diฤer gรถstergelerden ne farkฤฑ olduฤuna bakarak baลlamamฤฑz gerekiyor.
CDS priminin diฤer finansal gรถstergelerden baลlฤฑca iki farkฤฑ var:
CDS primi finans piyasalarฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra ekonomide olup bitenlere ve geleceฤi etkileyecek geliลmelere รถteki gรถstergelere gรถre daha duyarlฤฑdฤฑr.
Bazฤฑ iรง dรผzenlemelerden kolay kolay etkilenmez, รงรผnkรผ bu primin belirleyicileri yabancฤฑdฤฑr.
Ekonomideki duruma da bakalฤฑm:
Tabloya gรถre ekonominin gidiลi finansal piyasalarฤฑn verdiฤi olumlu tepkiyi yansฤฑtmฤฑyor. Tek olumlu gรถrรผnen gรถsterge cari aรงฤฑk.
Onun da bรผyรผmedeki dรผลรผล nedeniyle gerilediฤini dรผลรผnรผrsek ne kadar olumlu olduฤu konusu karฤฑลฤฑyor.
Kaldฤฑ ki mesela bรผyรผme beklentisi burada oldukรงa yรผksek. Merkez Bankasฤฑ Beklenti Anketi’ne Kasฤฑm ayฤฑ itibariyle yรผzde 3,1 olarak yansฤฑmฤฑล olan bรผyรผmenin bu yรผkseklikte olmasฤฑ bugรผn artฤฑk pek mรผmkรผn gรถrรผnmรผyor. Bรผyรผmenin sฤฑfฤฑra yakฤฑn gerรงekleลeceฤini tahmin ediyorum.
Finans piyasalarฤฑ ekonomi aรงฤฑsฤฑndan olumlu algฤฑlanmayan bazฤฑ dรผzenlemeleri kazandฤฑrฤฑcฤฑ etki olarak algฤฑlayฤฑp kabul ettiฤi iรงin o dรผzenlemelerden olumlu etkilenir.
Konvansiyonel anlayฤฑลฤฑn dฤฑลฤฑna รงฤฑkan bazฤฑ dรผzenlemeler finans piyasalarฤฑnฤฑ olumlu etkileyebilir. รrneฤin iลsizlik fonundan iลsizler yerine iล sahiplerine destek verilmesi hisse senetlerinin prim yapmasฤฑnฤฑ saฤlayabilir.
Ya da Hazine borรงlanmalarฤฑnฤฑn ertelenmesi dรถviz kurunun ve faizlerin dรผลmesine yol aรงabilir. Bunlar kฤฑsa vadede bazฤฑ toparlanmalar saฤlayabilir.
Ne var ki ekonomi, finans gibi 1 gรผn, 1 hafta, 1 ay gibi kฤฑsa vadeyle pek ilgili deฤildir. Ekonomi aรงฤฑsฤฑndan kฤฑsa vade 1 yฤฑldฤฑr.
ฤฐktisatรงฤฑlar, รงok kฤฑsa vadede toparlanma saฤlayacak bazฤฑ adฤฑmlarฤฑn biraz daha uzun vadede sistemi bozucu etkiler yaratฤฑp yaratmayacaฤฤฑna bakarlar.
CDS primi, yalnฤฑzca finansal piyasalarda olan bitenle deฤil aynฤฑ zamanda ekonominin kฤฑsa ve orta vadede gidiลiyle de ilgili olduฤu iรงin finansal piyasalardaki olumlu havaya hemen uymayabilir.
Eฤer alฤฑnan รถnlemlerin ekonomiyi bozucu sonuรงlar yaratmayacaฤฤฑ algฤฑsฤฑ oluลursa CDS primi de gerileyecektir.
