Financial Times’ฤฑn ลirketler ve Piyasalar ekinde Tรผrkiye ekonomisinin durumu analiz ediliyor ve ‘yรผkselen enflasyonu kontrol altฤฑna alma konusundaki siyasi irade eksikliฤinin kaygฤฑlarฤฑ artฤฑrdฤฑฤฤฑ’ vurgusu yapฤฑlฤฑyor.
“Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar Erdoฤan’ฤฑ cezalandฤฑrฤฑrken, Lira Tรผrkiye’deki krizin keskin ucunda” baลlฤฑklฤฑ yazฤฑda TL’nin pazartesi gรผnรผ yรผzde 6 deฤer kaybettiฤi ve Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn deฤer kaybฤฑnฤฑ durdurmayฤฑ baลaramadฤฑฤฤฑ belirtiliyor.
Gazete beล soru ve yanฤฑtla Tรผrk ekonomisindeki durumun fotoฤrafฤฑnฤฑ รงekmeye รงalฤฑลฤฑyor. Soru ve yanฤฑtlar ลรถyle;
2002’de iktidara gelen Adalet ve Kalkฤฑnma Partisi’nden รถncesine bakmak zor. 64 yaลฤฑndaki Erdoฤan 2003’te Baลbakan oldu ve 2014’ten bu yana da Cumhurbaลkanฤฑ.
Muhafazakรขr, iล dรผnyasฤฑ yanlฤฑsฤฑ politikalarฤฑ รผlkenin ekonomik krizden รงฤฑkฤฑลฤฑna yardฤฑmcฤฑ oldu.
Uluslararasฤฑ Para Fonu IMF’ye gรถre 2008 ve 2009’daki kรผresel mali kriz dฤฑลฤฑnda Erdoฤan iktidarฤฑnda ekonomi ortalama yรผzde 7 bรผyรผdรผ. Bu bรผyรผme, doฤrudan yabancฤฑ yatฤฑrฤฑm iรงin bir cazibe noktasฤฑ oldu.
Dรผnya Bankasฤฑ’na gรถre Erdoฤan’ฤฑn yรผkseliลinden รถnceki dรถnemde yฤฑlda onlarca ya da yรผzlerce milyon dolarlarla ifade edilen doฤrudan yabancฤฑ yatฤฑrฤฑm, 2007’de 22 milyar dolara รงฤฑktฤฑ ve 2017’den bu yana yavaลlasa da gรถreve geliลinden bu yana yฤฑllฤฑk ortalama 13 milyar dolar oldu.
Ancak giderek artan otoriter liderliฤi para politikasฤฑnฤฑ aksattฤฑ ve Merkez Bankasฤฑ yรผzde 16’lara ulaลan enflasyonu kontrol altฤฑna almakta zorlanฤฑyor.
Haziran’daki cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ seรงimleri รถnemli bir dรถnรผm noktasฤฑydฤฑ.
Halkฤฑn desteฤini kazanma amacฤฑyla yapฤฑlan harcamalar, AKP’nin mali disiplin ลรถhretine zarar verdi. Ancak yatฤฑrฤฑmcฤฑlar en รงok, Mayฤฑs’ta Erdoฤan’ฤฑn Londra’da iล dรผnyasฤฑna yaptฤฑฤฤฑ bir konuลmada yine faiz oranlarฤฑnda artฤฑลฤฑ hedef almasฤฑyla kaygฤฑlandฤฑ.
Haziran’da yeniden seรงilen Cumhurbaลkanฤฑ, Merkez Bankasฤฑ baลkanฤฑnฤฑ atama yetkisini รผzerine aldฤฑ.
Damadฤฑ Berat Albayrak’ฤฑ Hazine ve Maliye Bakanlฤฑฤฤฑ’na getirmesi, ekonomide denetimini artฤฑrmasฤฑ olarak yorumlandฤฑ.
Merkez Bankasฤฑ Baลkanฤฑ Murat รetinkaya, Temmuz sonunda siyasi mรผdahale olmadan faaliyet gรถsterdiklerini sรถylese de, geรงen ayki faiz oranlarฤฑnฤฑ sabit tutma kararฤฑ, birรงok yatฤฑrฤฑmcฤฑ iรงin bu iddianฤฑn iรงini boลaltan bir adฤฑmdฤฑ.
Rennaissance Capital’ฤฑn Baล Ekonomisti Charlie Robertson “TL ucuz, รงรผnkรผ tรผm gรผven kayboldu” diyor.
Dolar ve Euro cinsinden borรงlu Tรผrk ลirketlerinin borรงlarฤฑnฤฑ รงevirmelerini zorlaลtฤฑrdฤฑ. HSBC’ye gรถre รผlkenin bankalarฤฑ ve ลirketleri Mayฤฑs 2019’a dek 70 milyar dolar civarฤฑnda borรง รถdemesi yapmak zorunda.
Kredi derecelendirme kuruluลu Moody’s zorluk yaลayan ลirketlerin รถdeme yapma kabiliyetinin azalabileceฤi ve bankalara batฤฑk kredi yรผkรผ getirebileceฤi uyarฤฑsฤฑnda bulundu. Bu yฤฑl Borsa ฤฐstanbul’un Bankalar Endeksi’nde yรผzde 33’lรผk dรผลรผล olurken, Tรผrk borsasฤฑnฤฑn kendisindeki deฤer kaybฤฑ yรผzde 18’di.
Merkezi Kayฤฑt Kuruluลu’na gรถre Tรผrk hisse senetlerinin net alฤฑcฤฑsฤฑ yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlar olurken, bu yฤฑlฤฑn ilk รงeyreฤinde borsada iลlem gรถren ลirketlerden 771 milyon dolar รงektiler.
Lira, uzun sรผredir Tรผrkiye’nin gayri safi yurtiรงi hasฤฑlasฤฑnฤฑn yรผzde 6’sฤฑna denk gelen cari aรงฤฑฤฤฑnฤฑn finanse edilmesi ihtiyacฤฑ yรผzรผnden tehditlere aรงฤฑktฤฑ.
Ancak ABD’li bir pastรถrรผn casusluk ve terรถr suรงlamasฤฑyla gรถzaltฤฑna alฤฑnmasฤฑ nedeniyle ABD’yle iliลkilerdeki gerilim baskฤฑyฤฑ artฤฑrdฤฑ.
BIST 100 endeksi 2 Aฤustos’ta, ABD’nin bu dava nedeniyle iki Tรผrk bakana ambargo koyduฤunu duyurmasฤฑndan bir gรผn sonra neredeyse yรผzde 3 dรผลtรผ.
BlueBay Varlฤฑk Yรถnetimi’nden stratejist Tim Ash yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn doฤrudan etkisinin ลu ana kadar “รงok kฤฑsฤฑtlฤฑ” olmasฤฑna karลฤฑn, Tรผrk ekonomisinin รงok kritik bir dรถnemeรงte olmasฤฑndan dolayฤฑ “devenin belini bรผken saman รงรถpรผ benzetmesinin aklฤฑna geldiฤini” sรถylรผyor.
Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar ve uzmanlar en iyi senaryonun Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn faiz artฤฑrฤฑmฤฑna gitmesi, enflasyonu kontrol altฤฑna almasฤฑ ve gรผveni yeniden tesis etmesi olduฤunu sรถylรผyor. Emerginomics’ten Tatiana Orlova “Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn kemerleri sฤฑkmasฤฑnฤฑn beklendiฤi birkaรง fฤฑrsat vardฤฑ ama bunu yapmadฤฑ” diyor.
Bรผyรผmenin gรผรงlรผ, kamu ve hane borรงluluk oranlarฤฑnฤฑn dรผลรผk olduฤu dรผลรผnรผlรผrse, bu Tรผrkiye’nin dรถviz krizine hฤฑzlฤฑ bir รงรถzรผm getirebilir. Ekonomi yavaลlayabilir, ancak bazฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn Tรผrkiye’nin sermaye kontrollerine gidebileceฤi ya da IMF’nin yardฤฑmฤฑnฤฑ isteyebileceฤi fikirlerini dillendirdiฤi bir ortamda alternatifleri kรถtรผ gรถzรผkรผyor.
Lira’daki deฤer kaybฤฑ nedeniyle ithalat fiyatlarฤฑnฤฑn artฤฑลฤฑ, yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn รผlkeden รงฤฑktฤฑฤฤฑ bir ortamda borรงlanma maliyetlerinin yรผkselmesi, Tรผrk ekonomisindeki canlฤฑlฤฑฤฤฑ emecek ve Lira’nฤฑn daha da zayฤฑflamasฤฑna yol aรงacak.
Danฤฑลmanlฤฑk ลirketi Capital Economics, “bu yฤฑl รผst รผste iki รงeyrekte negatif bรผyรผmeden” bir baลka deyiลle, potansiyel bir ekonomik durgunluktan bahsediyor. Ancak รงoฤu tahmin bu kadar kรถtรผmser deฤil.
Daha yavaล bรผyรผme enflasyonun dรผลmesine yardฤฑmcฤฑ olabilir, ancak bunun yansฤฑmalarฤฑ geniล รงaplฤฑ olur ve halkฤฑn hoลnutsuzluฤunu artฤฑrabilir. Bazฤฑ uzmanlar, tekrar tekrar รถnceliฤinin yรผksek bรผyรผme oranlarฤฑ olduฤunu sรถyleyen popรผlist Erdoฤan’ฤฑn ekonomide yavaลlamaya mรผsamaha gรถstermeyeceฤinden kaygฤฑlฤฑ. BBC Tรผrkรงe
