ฤฐlk tahminlere gรถre, Fransa’da iki turlu erken genel seรงimlerin ilk turunda Ulusal Ralli (RN) halk oylarฤฑnฤฑn yรผzde ’34’รผnรผ kazanฤฑrken, sol gรถrรผลlรผ Yeni Popรผler Cephe (NFP) ittifakฤฑ yรผzde ’28-29 oy aldฤฑ. Baลkan Emmanuel Macron’un Merkezci Birliktelik bloฤu yรผzde 20-yรผzde 22’de.
Emmanuel Macron
Ancak ulusal oy payฤฑnฤฑn, Ulusal Meclis’te รถngรถrรผlen sandalye sayฤฑsฤฑna dรถnรผลtรผrรผlmesi son derece zordur. Bunun nedeni, nihai sonucun, pek รงok ลeyin olabileceฤi ve olacaฤฤฑ seรงim bรถlgelerindeki sonuรงlara baฤlฤฑ olmasฤฑdฤฑr. Anketรถrler koltuk tahminlerini yayฤฑnlarken, Fransa’nฤฑn sandฤฑk gรถzlemcisi bunlarฤฑ onaylamฤฑyor.
ฤฐลte seรงmenler, Fransa’nฤฑn tarihinde ilk kez hรผkรผmetinin kontrolรผnรผ aลฤฑrฤฑ saฤ, gรถรงmen karลฤฑtฤฑ partiye devretmeye karar verebileceฤi 7 Temmuz’daki belirleyici ikinci tur oylama iรงin hazฤฑrlanฤฑrken bundan sonra ne olacaฤฤฑna dair bir rehber.
ฤฐki turlu sistemin kurallarฤฑ nelerdir?
ฤฐlk turda ulusal meclisteki 577 sandalyeden birini kazanabilmek iรงin bir adayฤฑn kullanฤฑlan oylarฤฑn yรผzde ’50’sinden fazlasฤฑnฤฑ, yani kayฤฑtlฤฑ seรงmenlerin en az yรผzde ’25’ini temsil etmesi gerekiyor. Bu nadiren oluyor ve 2024 seรงimleri de bir istisna olmayacak gibi gรถrรผnรผyor.
Bir seรงim bรถlgesinde hiรงbir aday bunu baลaramazsa, en yรผksek puanฤฑ alan iki kiลi ve toplam kayฤฑtlฤฑ seรงmenlerin en az yรผzde ‘12,5’ini toplayan herkes ikinci tura kalacak. Bu turda en รงok oyu alan aday seรงilir.
Genellikle nasฤฑl รงalฤฑลฤฑr?
ฤฐki turlu sistem oldukรงa orantฤฑsฤฑz ve yapay olarak daha bรผyรผk partileri destekliyor. รrneฤin yรผzde 65’lik bir katฤฑlฤฑmda yรผzde 12,5’lik engel, partilerin ikinci tura geรงebilmek iรงin seรงmenlerin neredeyse yรผzde 20’sinin desteฤini almasฤฑ gerektiฤi anlamฤฑna geliyor.
Son parlamento seรงimlerinde katฤฑlฤฑm bundan รถnemli รถlรงรผde dรผลรผktรผ; bu da hemen hemen her seรงim bรถlgesinde ikinci tura yalnฤฑzca iki adayฤฑn รงฤฑktฤฑฤฤฑ ve รผรง veya dรถrtlรผ seรงimlerin sayฤฑsฤฑnฤฑn รงok dรผลรผk olduฤu anlamฤฑna geliyor.
Katฤฑlฤฑmฤฑn yรผzde ’57 olduฤu 2012 seรงimlerinde โรผรงgenโ olarak adlandฤฑrฤฑlan 34 ikinci tur yaลandฤฑ. Katฤฑlฤฑmฤฑn yรผzde ’49 olduฤu 2017’de yalnฤฑzca bir katฤฑlฤฑm vardฤฑ ve en son 2022’de katฤฑlฤฑm oranฤฑ yรผzde ’47 ile sekiz kiลiydi. รnceki rekor 1997’de 76’ydฤฑ.
Bu seรงimin farkฤฑ ne?
1980’lerden bu yana en yรผksek katฤฑlฤฑm ve yalnฤฑzca รผรง ana kamptan (sol, orta ve en saฤ) daha az adayฤฑn (2022’de 6.290’a karลฤฑ 4.011) birleลimi, 2024 seรงimlerinin ikinci turunda rekor sayฤฑda “รผรงgen” oylamanฤฑn olacaฤฤฑ anlamฤฑna geliyor.
Kayฤฑtlฤฑ seรงmenlerin neredeyse yรผzde 70’inin Pazar gรผnรผ oy kullandฤฑฤฤฑ gรถz รถnรผne alฤฑndฤฑฤฤฑnda, rekor sayฤฑda seรงim bรถlgesinde seรงmenler prensipte 7 Temmuz’da รผรงlรผ bir yarฤฑลla karลฤฑ karลฤฑya kalabilir; bu da belki de tรผm koltuklarฤฑn yarฤฑsฤฑna denk geliyor. Anketรถr Ipsos, Pazar gรผnรผ 285 ile 315 arasฤฑnda รผรง yollu yarฤฑลma รถngรถrรผyor.
Teorik olarak, รผรง veya dรถrtlรผ yarฤฑลmalar ilk turda en fazla oyu alan partinin (bu seรงimlerde genellikle RN) lehine sonuรงlanmalฤฑdฤฑr รงรผnkรผ muhalefetin oyu bรถlรผnmรผล durumda. Ancak pek รงok รผรงlรผ yarฤฑลma bu ลekilde kalmฤฑyor.
โรรงlรผโ yarฤฑลmalarda genellikle ne olur?
Yakฤฑn zamana kadar, eฤer RN รผรงlรผ bir yarฤฑลta sandalye kazanacak gibi gรถrรผnรผyorsa, ikinci ve รผรงรผncรผ sฤฑradaki partiler kimin adayฤฑn yarฤฑลtan รงekileceฤini belirlemek iรงin pazarlฤฑk yapฤฑyordu.
Ancak bu stratejinin baลarฤฑlฤฑ olmasฤฑ iรงin hem ana akฤฑm partilerin adaylarฤฑ geri รงekmeye istekli olmasฤฑ, hem de seรงmenlerin merkez soldaki seรงmenlerin merkez saฤdaki bir adayฤฑ desteklemesi ve bunun tersinin de geรงerli olmasฤฑ gerekiyor.
Ancak bu โCumhuriyetรงi cepheโ giderek yฤฑpranฤฑyor; seรงmenler giderek daha fazla โburunlarฤฑnฤฑ tutmayaโ ve politikalarฤฑ kendi siyasi tercihleriyle uyumlu olmayan partilere oy vermeye isteksiz oluyor. RN, 2022’de 89 milletvekiliyle rekor bir sayฤฑya geri dรถndรผ.
Peki bu sefer ne olacak?
Partilere gelince, dรถrt partili sol-yeลil NFP ittifakฤฑnฤฑn รผst dรผzey isimleri (radikal sol Fransa Boyun Eฤmeyen’in (LFI) ateลli lideri Jean-Luc Mรฉlenchon da dahil) tรผm seรงim bรถlgelerinde RN’nin ilk sฤฑrada yer alacaฤฤฑ sรถzรผnรผ verdiler. Sฤฑrada ve bir NFP adayฤฑ รผรงรผncรผ sฤฑradaysa, NFP adayฤฑ geri รงekilecektir.
Jean-Luc Mรฉlenchon
Ancak Macron’un kanadฤฑ, adaylarฤฑnฤฑn benzer bir konumda ne yapacaklarฤฑ konusunda รงok daha az net. Baลkan ve parti liderleri, NFP รถrneฤinde, bรผyรผk รถlรงรผde LFI’nin hakimiyetinde olmasฤฑ nedeniyle, her iki rakip kampฤฑ da โaลฤฑrฤฑโ olarak nitelendirdi. Bazฤฑ Birlikte adaylarฤฑn LFI adaylarฤฑ iรงin kenara รงekilmemesi muhtemel gรถrรผnรผyor.
Seรงmenlere gelince iลler daha da karmaลฤฑk. Geรงen hafta yapฤฑlan bir Ipsos anketi, NFP seรงmenlerinin yรผzde ’87’sinin RN’yi engellemek iรงin oy kullanmaya istekli olduฤunu, ancak Together seรงmenlerinin yalnฤฑzca yรผzde ’62’sinin oy kullandฤฑฤฤฑnฤฑ ortaya รงฤฑkardฤฑ. Odoxa tarafฤฑndan yapฤฑlan bir baลka anket, NFP’yi (yรผzde ’47) veya Birlikte (yรผzde ’44) bloke eden seรงmenlerden daha azฤฑnฤฑn (yรผzde ’41) RN’yi engellemeye istekli olduฤunu ortaya รงฤฑkardฤฑ.
Kฤฑsacasฤฑ bu durum son derece belirsiz ve ikinci turda yarฤฑลacak gerรงek adaylar belli olana kadar belirsiz kalacak. Partiler arasฤฑ iลbirliฤinin kapsamฤฑ kritik olacak ancak aynฤฑ zamanda seรงmenlerin oy verme istekliliฤi de รถnemli olacak.
