Tรผrk ve Fransฤฑz bilim insanlarฤฑ, Marmaraโda deprem riskine dair yeni araลtฤฑrma yaptฤฑ. Fransฤฑz deprem bilimci Louis Geli, โBatฤฑ Marmaraโdaki bazฤฑ sismik hareketler gazdan kaynaklanฤฑyor. Bรถlge neredeyse 1766 depreminden beri enerji biriktiriyor. 250 yฤฑldฤฑr biriken bir elastik enerjiden bahsediyoruz. Bรผyรผk bir depremin gerรงekleลeceฤinden eminiz, bu bir ihtimal deฤil” dedi.
Habertรผrk’ten Nalan Koรงak’ฤฑn haberine gรถre, Marmara Deniziโnin iรงinde en az 7 bรผyรผklรผฤรผnde deprem felaket senaryosu deฤil, artฤฑk bir gerรงeklik. Fakat yeni yapฤฑlan bir araลtฤฑrmaya gรถre, aslฤฑnda Marmaraโnฤฑn batฤฑsฤฑ da bรผyรผk deprem riski taลฤฑyor olabilir. IFREMER (Fransฤฑz Deniz ฤฐลletimi iรงin Araลtฤฑrma Enstitรผsรผ), CNRS ve ฤฐTรโden bilim insanlarฤฑ bรถlgede araลtฤฑrma yaptฤฑ. Sonuรงlar bu ay baลฤฑnda Scientific Reports Dergisiโnde yayฤฑmlandฤฑ. Makaleye gรถre, Marmara Deniziโnin batฤฑsฤฑnda meydana gelen depremlerin bir kฤฑsฤฑmฤฑnฤฑn nedeni gaz. Bu da fay hattฤฑnฤฑn aslฤฑnda kilitli olduฤu anlamฤฑna gelebilir ve beklenenden bรผyรผk bir deprem riskinin deฤerlendirilmesi gerekebilir. Makalenin baลyazarฤฑ deprem bilimci Dr. Louis Geli analizlerin yeniden yapฤฑlmasฤฑ gerektiฤinin altฤฑnฤฑ รงizerek รถnemli aรงฤฑklamalarda bulundu.
– Son araลtฤฑrmanฤฑza gรถre Marmaraโnฤฑn batฤฑsฤฑnda deprem riski deฤerlendirilirken gaz faktรถrรผnรผn de gรถz รถnรผnde bulundurulmasฤฑ gerektiฤini sรถylรผyorsunuz. Neden?
Daha รถnceki araลtฤฑrmalar depremlerin yer kabuฤunun รงok derininde olduฤunu sรถylรผyordu. Eฤer bir deprem รงok derindeyse tektonik hareketlenme var demektir. Yani depreme iki levha arasฤฑndaki hareketlenme neden olmuล anlamฤฑna gelir. Bizse araลtฤฑrmamฤฑzda ลunu sรถylรผyoruz: Marmara Deniziโnin batฤฑsฤฑnda gaz rezervleri var. Bรถlgede kaydettiฤimiz sismik hareketlerin bazฤฑlarฤฑ aslฤฑnda bu gazdan kaynaklanฤฑyor. Yani bahsettiฤimiz sismik hareketler teknotik hareketlere baฤlฤฑ deฤil. Bir fay hattฤฑnฤฑn davranฤฑลฤฑnฤฑ incelediฤinizde, yani aktif olup olmadฤฑฤฤฑnฤฑ anlamak istediฤinizde, bรถlgedeki sismik hareketleri gรถzlemlersiniz. Bรผyรผk depremler her zaman olmadฤฑฤฤฑ iรงin, kรผรงรผk depremleri kaydetmek gerekir. Sismologlar daha sonra kรผรงรผk depremlerden bir hikรขye ortaya รงฤฑkarmak zorunda. Olduฤunu hissetmediฤiniz รงok kรผรงรผk depremlerden bahsediyorum. Yani bir fay hattฤฑnฤฑn davranฤฑล biรงimini anlamak iรงin verdiฤi bu kรผรงรผk sinyalleri inceleriz. En sonunda da โBu fay hattฤฑ tehlikeli ya da deฤilโ diye makaleler yayฤฑmlarฤฑz. Kanseri anlamak iรงin kan deฤerlerinize bakฤฑlmasฤฑ gibi dรผลรผnรผn.
โBATI MARMARAโDAKฤฐ BAZI DEPREMLERฤฐN NEDENฤฐ GAZโ
– Marmaraโnฤฑn batฤฑsฤฑnda bulduฤunuz ลey tam olarak ne?
Marmara Deniziโnin batฤฑsฤฑndaki gaz varlฤฑฤฤฑnฤฑ 10 yฤฑl รถnce keลfettik. Bahsettiฤim alan Silivriโnin batฤฑsฤฑndan Tekirdaฤโa kadar olan bรถlge. Yani Kumburgaz – Tekirdaฤ arasฤฑ. Gazฤฑ Tekirdaฤโฤฑn gรผneyinde bulduk. Gazฤฑn deprem รผrettiฤini fark ettik. รรผnkรผ gaz fay hattฤฑndaki basฤฑncฤฑ artฤฑrฤฑyor, tabakalarฤฑn kaymasฤฑna neden oluyor. Burada รถnemli olan sonuรง ลu: Bรถlgedeki depremlerin bazฤฑlarฤฑnฤฑn nedeni tektonik hareket deฤil gaz. Mesela Marmaraโnฤฑn batฤฑsฤฑnda meydana gelen orta bรผyรผklรผkteki bazฤฑ depremler gaz salฤฑmฤฑna neden oluyor, bu gazlar yรผzeye ulaลtฤฑฤฤฑnda daha kรผรงรผk รถlรงekli depremlerin oluลmasฤฑna yol aรงฤฑyor.
– Sanฤฑrฤฑm bunu รถzellikle fark ettiฤiniz 2011โde Marmaraโda meydana gelen 5.2 bรผyรผklรผฤรผndeki deprem… Evet. Bu depremi deniz tabanฤฑ gรถzlem istasyonuyla kaydettiฤimiz iรงin รงok ลanslฤฑydฤฑk. Karasal gรถzlem istasyonuyla kaydetseydik fay hattฤฑndan รงok uzakta olacaktฤฑk. Fakat bu kez yakฤฑndฤฑk. Bu depremden sonra รงok artรงฤฑ meydana geldi, hepsini inceledik.
– Ne buldunuz?
Depremlerin bazฤฑlarฤฑnฤฑn, bakฤฑn hepsinin deฤil, gazdan kaynaklandฤฑฤฤฑnฤฑ bulduk. Bir hastalฤฑฤฤฑn teลhisini doฤru koymak istiyorsanฤฑz nedenleri birbirinden รงok iyi ayฤฑrmanฤฑz gerek. Ben de รถnceki รงalฤฑลmalara itiraz ediyor deฤilim ama bรถyle bir sonuรงla karลฤฑlaลtฤฑk. Altฤฑnฤฑ bir kez daha รงizmek istiyorum. Marmara Deniziโnin batฤฑsฤฑ hakkฤฑnda konuลuyorum, tamamฤฑ deฤil.
โFAY HATTI ASLINDA KฤฐLฤฐTLฤฐ OLABฤฐLฤฐRโ
– Peki bu โFay hattฤฑ aslฤฑnda kilitliโ mi demek?
Kesinlikle. Marmaraโnฤฑn batฤฑsฤฑndaki fay hattฤฑ hep kayan fay hattฤฑ olarak gรถrรผlรผr, รงรผnkรผ enerji salฤฑmฤฑ oluyor ve kimse bรผyรผk bir deprem beklemiyor. Bu fikrin kesinlikle yanlฤฑล olduฤunu sรถylemiyorum. Mesele deprem olunca konu รงok karmaลฤฑk oluyor. Fakat siz Tรผrkler daha รถnce hesaba katmadฤฑฤฤฑnฤฑz bir faktรถrรผ artฤฑk gรถz รถnรผnde bulundurmalฤฑsฤฑnฤฑz: Kaydettiฤiniz depremlerin bazฤฑlarฤฑnฤฑn sebebi dรผลรผndรผฤรผnรผz ลey deฤil. Yani bu depremlerin bir kฤฑsmฤฑ size fay hattฤฑnฤฑn derin davranฤฑล biรงimi hakkฤฑnda hiรงbir ลey sรถylemiyor.
โDEPREM SONRASI TSUNAMฤฐ RฤฐSKฤฐ VARโ
– Peki ya tsunami?
Ever tsunami riski รงok รถnemli. รok bilinen ve yรผksek bir risk.
โรNEMLฤฐ BฤฐR TARTIลMA BAลLATMANIZ GEREKฤฐYORโ
– Yani fay hattฤฑ dรผลรผndรผฤรผmรผzden daha az enerji aรงฤฑฤa รงฤฑkardฤฑฤฤฑ iรงin bรถlgede beklediฤimiz deprem daha bรผyรผk olabilir mi?
Daha bรผyรผk bir deprem meydana gelebileceฤi riskini deฤerlendirmek gerek. Bu bรถlge iรงin bilim insanlarฤฑ 7โnin รผzerinde bir deprem beklemiyor. Biliyorsunuz asฤฑl bรผyรผk depremin beklendiฤi yer Marmaraโnฤฑn merkezi Bรผyรผkรงekmeceโden Silivriโye uzanan hat. Bir diฤer fikir de Adalarโฤฑn altฤฑnda olabileceฤi. Fakat yeni bulduฤumuz veriler ฤฑลฤฑฤฤฑnda bu analiz gรถzden geรงirilmeli. Biz size verileri sunuyoruz, analizi siz yapmalฤฑsฤฑnฤฑz, bu konuda รถnemli bir tartฤฑลma baลlatmalฤฑsฤฑnฤฑz. Biz diyoruz ki sadece demin bahsettiฤimiz bรถlgeler deฤil, Marmaraโnฤฑn batฤฑsฤฑnda da bรผyรผk deprem riski olabilir.
– Boฤaziรงi รniversitesi Kandilli Rasathanesi Mรผdรผrรผ Prof. Dr. Haluk รzener, gazetemizden รznur Karslฤฑโya verdiฤi rรถportajฤฑnda, Marmara Deniziโnin iรงinde en iyi ihtimalle 7.2 bรผyรผklรผฤรผnde bir depremin olacaฤฤฑnฤฑ sรถylemiลti. Sizin bir tahmin aralฤฑฤฤฑnฤฑz var mฤฑ?
Haluk anladฤฑฤฤฑm kadarฤฑyla denizin merkez kฤฑsmฤฑndaki batฤฑk kฤฑsmฤฑndan bahsediyor. Evet kesinlikle burada deprem bekliyoruz. Onun sรถylediฤi hiรงbir ลeyin รผzerine bir ลey sรถylemem. 7.2 ila 7.4 arasฤฑnda bir deprem bekleniyor.
“BรYรK BฤฐR DEPREM OLACAK, EMฤฐNฤฐZ. BU BฤฐR ฤฐHTฤฐMAL DEฤฤฐL”
โ1766โDAN BERฤฐ ENERJฤฐ BฤฐRฤฐKTฤฐRฤฐYORโ
– Zaman geรงtikรงe enerji biriktirdiฤi iรงin depremin bรผyรผklรผฤรผnรผn arttฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyebilir miyiz?
Bรถlge neredeyse 1766 depreminden beri enerji biriktiriyor. 250 yฤฑldฤฑr biriken bir elastik enerjiden bahsediyoruz. Bu enerjinin tam olarak nerede biriktiฤi asฤฑl soru. Her 20 yฤฑl geรงtikรงe daha bรผyรผk bir deprem beklemek mรผmkรผn. Bรผyรผk bir depremin gerรงekleลeceฤinden eminiz, bu bir ihtimal deฤil.
