Geliลmekte olan รผlkelerin รงeyrek trilyon dolarlฤฑk borรง yรผkรผ, dรผnyanฤฑn tarihi bir temerrรผt zincirine sรผrรผklenme riskiyle karลฤฑ karลฤฑya olduฤuna iลaret ediyor.
Bloomberg’in haberine gรถre sorunlu seviyelerde iลlem gรถren ve yรผklรผ dฤฑล borรงlara sahip piyasalarฤฑn sayฤฑsฤฑ son altฤฑ ayda iki kattan daha fazla arttฤฑ.
Protestolar ve siyasi kaosla รงalkalanan, gฤฑda ve yakฤฑt fiyatlarฤฑ altฤฑnda ezilen Sri Lanka bu yฤฑl tahvil sahiplerine รถdeme yapmayฤฑ bฤฑrakan ilk รผlke oldu. .
Ukrayna‘ya askeri harekat dรผzenlemesinin ardฤฑndan uluslararasฤฑ yaptฤฑrฤฑmlarla karลฤฑlaลan Rusya da ABDโnin รถdeme sistemine dรถnรผk engellemeleri nedeniyle haziranda dรถviz borรงlarฤฑnฤฑn bir kฤฑsmฤฑnฤฑ temerrรผde dรผลรผrdรผ.
El Salvador, Gana, Mฤฑsฤฑr, Tunus ve Pakistan da halihazฤฑrda temerrรผde dรผลme aรงฤฑsฤฑndan savunmasฤฑz รผlkeler arasฤฑnda yer alฤฑyor.
Rusya-Ukrayna savaลฤฑnฤฑn baลlamasฤฑndan bu yana geliลen piyasalardaki borรงlarฤฑn รถdenmeme durumunda รงฤฑkacak maliyet en yรผksek seviyeye ulaลฤฑrken Dรผnya Bankasฤฑ’nฤฑn Baล Ekonomisti Carmen Reinhart ve ABD merkezli yatฤฑrฤฑm ลirketi Elliott Investment’ฤฑn Eski Portfรถy Yรถneticisi Jay Newman gibi uzmanlar endiลe edilmesi yรถnรผnde aรงฤฑklamalar yapฤฑyor.
Bloomberg’e konuลan Reinhart, dรผลรผk gelirli รผlkelerdeki borรง riskleri ve krizlerinin varsayฤฑmsal olmadฤฑฤฤฑnฤฑ ve dรผnyanฤฑn bu noktaya รงoktan yaklaลtฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Uluslararasฤฑ piyasalara yรถnelik geliลmeleri yakฤฑndan takip eden ABD’li yayฤฑn kuruluลunun hazฤฑrladฤฑฤฤฑ tabloda temerrรผt riskinin yรผksek olduฤu ilk 19 รผlke 900 milyondan fazla nรผfusa ev sahipliฤi yapฤฑyor.
Bahsi geรงen รผlkeler sฤฑrasฤฑyla El Salvador, Gana, Tunus, Pakistan, Mฤฑsฤฑr, Kenya, Arjantin, Ukrayna, Bahreyn, Namibya, Brezilya, Angola, Senegal, Ruanda, Gรผney Afika, Kosta Rika, Gabon, Fas ve Ekvador. Listenin 20. sฤฑrasฤฑndaysa Tรผrkiye yer alฤฑyor. รte yandan Sri Lanka ve Lรผbnan korkulan senaryonun iรงine รงoktan dรผลmรผล durumda.
Geliลmiล piyasalarda yabancฤฑlarฤฑn elinde bulunan 237 milyar dolarlฤฑk tahvilin รถdemesi tehlike altฤฑnda. Bu da 1,4 trilyon dolarlฤฑk geliลmekte olan piyasa borcunun yรผzde 17’sine denk geliyor.
Artan gฤฑda ve enerji maliyetlerine baฤlฤฑ olarak dรผnya genelinde siyasi krizler baล gรถsterirken mevcut durum Gana ve Mฤฑsฤฑr gibi yรผksek borรงlu รผlkelerdeki yaklaลan tahvil รถdemelerine gรถlge dรผลรผrรผyor.
Rusya-Ukrayna savaลฤฑnฤฑn emtia fiyatlarฤฑ รผzerindeki baskฤฑsฤฑnฤฑ sรผrdรผrmesi, kรผresel faiz oranlarฤฑnฤฑn yรผkselmesi ve ABD dolarฤฑnฤฑn gรผcรผnรผ ortaya koymasฤฑ nedeniyle bazฤฑ รผlkeler iรงin yรผk muhtemelen katlanฤฑlmaz bir noktaya gelecek.
ABD merkezli finans ลirketi Nuveen’de uluslararasฤฑ ve yรผkselen piyasalardaki borรงlarla ilgilenen departmanฤฑn baลkanฤฑ Anupam Damani’ye gรถre geliลmekte olan ekonomilerde enerji ve gฤฑdaya eriลimin sรผrdรผrรผlmesine iliลkin derin endiลeler mevcut.
Sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑn bir kฤฑsmฤฑ temel faiz piyasalarฤฑndaki kayฤฑplardan kaynaklansa da kredilerdeki bozulma en problemli รผlkeler aรงฤฑsฤฑndan kritik rol oynadฤฑ.
Geliลmekte olan piyasalarฤฑn bazฤฑlarฤฑndaki gรถrรผnรผm ise ลu ลekilde:
El Salvador
El Salvador Devlet Baลkanฤฑ Nayib Bukele’nin รถngรถrรผlemeyen politikalarฤฑ nedeniyle dolar tahvilleri dรผลerken รผlkenin notu kredi deฤerlendirici kurumlar tarafฤฑndan dรผลรผrรผldรผ.
Bukele’nin Bitcoin’i resmi para birimi olarak belirlemesi ve gรผcรผnรผ pekiลtirmeye yรถnelik hamleleri, El Salvador’un yรผkรผmlรผlรผklerini yerine getirip getirmeyeceฤine iliลkin endiลeleri beraberinde getirdi. รlkenin ciddi mali aรงฤฑklarฤฑ mevcut ve Ocak 2023’te 800 milyon dolarlฤฑk tahvillerin vadesi dolacak.
Gana, Tunus, Mฤฑsฤฑr
Moody’s Yatฤฑrฤฑm Hizmetleri bu รผรง รผlkenin artan borรงlanma maliyetlerine karลฤฑ savunmasฤฑz olacaฤฤฑna dair uyarฤฑyor. Her รผรงรผnรผn de 2026’ya kadar vadesi dolacak tahvil รถdemelerini karลฤฑlamak iรงin ellerinde nispeten dรผลรผk miktarda yabancฤฑ rezerv bulunuyor.
Sรถz konusu รผlkeler dฤฑล borรง piyasalarฤฑndan yararlanmanฤฑn maliyetinin artmasฤฑ nedeniyle vadesi gelen tahvillerini รงeviremezse rezerv azlฤฑฤฤฑ sorun haline gelebilir. Bununla birlikte ekonominin kรถtรผleลmesi nedeniyle IMF’yle masaya oturan Gana, 1,5 milyar dolar talep ediyor.
Pakistan
Gelecek 12 ayda en az 41 milyar dolarlฤฑk geri รถdemesini karลฤฑlayabilmek ve ithalatฤฑ finanse etmek iรงin Pakistan, IMF’yle gรถrรผลmelere yeniden baลladฤฑ.
Yetkililerin yakฤฑt tasarrufu iรงin 14 saate varan elektrik kesintilerine gitmesi pek รงok kiลinin sokaฤa dรถkรผlmesine neden oldu. Pakistan Maliye Bakanฤฑ รผlkenin temerrรผde dรผลmesinin รถnรผne geรงildiฤini sรถylese de iลlemler sฤฑkฤฑntฤฑlฤฑ dรผzeylerde sรผrmeye devam ediyor.
Arjantin
2020’de pandeminin tetiklemesiyle yaลanan durgunluk sฤฑrasฤฑnda temerrรผde dรผลen Arjantin yeni bir sฤฑkฤฑntฤฑlฤฑ dรถngรผnรผn iรงine girmiล durumda. Enflasyonun yฤฑl sonuna kadar yรผzde 70’in รผstรผne รงฤฑkmasฤฑ bekleniyor ve bu da dรถviz kurunu kontrol etmek amacฤฑyla ekonomiden dolarฤฑn kaรงฤฑลฤฑnฤฑ sฤฑnฤฑrlamak iรงin yetkililerin รผstรผndeki baskฤฑyฤฑ artฤฑrฤฑyor.
Bununla birlikte Arjantin Devlet Baลkanฤฑ Alberto Fernandez’le ve yardฤฑmcฤฑsฤฑ Cristina Fernandez de Kirchner arasฤฑndaki siyasi รงekiลme ekonomi yรถnetimine gรถlge dรผลรผrรผyor. Eski Ekonomi Bakanฤฑ Martin Guzman bu ay istifa etmiล ve yerine Silvina Batakis atanmฤฑลtฤฑ.
Ukrayna
Rusya iลgali nedeniyle ekonominin tepetaklak olduฤu Ukrayna’da yetkililer borcun yeniden yapฤฑlandฤฑrmasฤฑnฤฑn yollarฤฑnฤฑ arฤฑyor. Ukrayna finansman gereksinimlerini karลฤฑlamak iรงin bu yฤฑl 60 milyar ila 65 milyar dolar arasฤฑnda ihtiyaรง duyduฤunu belirtse de sรถz konusu miktar mรผttefiklerin taahhรผt edebildiฤinden รงok daha fazla. รlke ayrฤฑca 750 milyar dolarฤฑ aลabilecek daha uzun vadeli bir yeniden yapฤฑlanma planฤฑ aรงฤฑkladฤฑ.
