Bloomberg HT‘den ฤฐrfat Donat’ฤฑn yazฤฑsฤฑna gรถre mevsim itibariyle รถzellikle yaล meyve ve sebze fiyatlarฤฑnฤฑn en makul olmasฤฑ gereken bu dรถnemde gฤฑda enflasyonu hฤฑz kesmek bir yana rekor รผstรผne rekor kฤฑrฤฑyor.
Bizimkisi kehanet deฤildiโฆ
Eldeki veriler ve sahadan aldฤฑฤฤฑmฤฑz bilgiler ฤฑลฤฑฤฤฑnda durum tespiti yapmฤฑลtฤฑk.
ลimdi sonbahar kapฤฑda.
Gรถzler yavaล yavaล gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑn bundan sonraki seyrine รงevrilmiล durumda.
En sonda sรถyleyeceฤimizi en baลta sรถyleyelim. Bu kฤฑล havalar nasฤฑl olur bilemiyoruz ama gฤฑda fiyatlarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan oldukรงa sert geรงeceฤi aลikรขr.
Gรถrรผnen kรถy kฤฑlavuz istemez.
TรฤฐKโin tarฤฑmsal girdi enflasyonu ile tarฤฑmda รผretici enflasyonu her ay rekor tazeliyor.
Tarฤฑmsal girdi fiyat endeksi (Tarฤฑm-GFE) yฤฑllฤฑk bazda yรผzde 135 seviyesine รงฤฑkarak endeks tarihinin zirvesini gรถrdรผ.
Alt kalemlere baktฤฑฤฤฑmฤฑzda son 1 yฤฑlda gรผbre fiyatlarฤฑndaki artฤฑล yรผzde 234 dรผzeyinde. Tarฤฑmda kullanฤฑlan enerji maliyeti yรผzde 228 artmฤฑล gรถzรผkรผyor. Mazot fiyatฤฑ yรผzde 242 zamlanฤฑrken, yem fiyatlarฤฑ son 1 yฤฑlda yรผzde 146 yรผkselmiล durumda.
Girdilerdeki bu artฤฑลlar ister istemez Tarฤฑm รrรผnleri รretici Fiyat Endeksiโni (Tarฤฑm-รFE) de tetikliyor.
Tarฤฑm-รFE, yฤฑllฤฑk yรผzde 158 ile yeni bir rekora imza attฤฑ.
Bรถyle bir ortamda gฤฑda enflasyonu yรผzde 95’te kalabilir mi?
Ve รผstelik bunlar TรฤฐKโin rakamlarฤฑโฆ
รreticinin hissettiฤi maliyet artฤฑลฤฑ ile tรผketicinin รงarลฤฑ, pazar ya da markette hissettiฤi enflasyon, resmi verilerden รงok daha yรผksek.
ฤฐลte bรถyle bir sรผreรงten geรงerken gฤฑda fiyatlarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan bu kฤฑลฤฑn sert geรงeceฤine yรถnelik bazฤฑ geliลmeleri ve รถngรถrรผleri de paylaลalฤฑm.
FฤฐYAT ARTIลLARI SรRECEK
Yaล meyve ve sebze maliyetlerinde ve dolayฤฑsฤฑyla fiyatlarฤฑndaki artฤฑลa paralel olarak iลlenmiล gฤฑda รผrรผnlerinde de fiyat artฤฑลlarฤฑ yaลanฤฑyor ve yaลanmaya devam edecek.
รrneฤin รถnceki hafta hasadฤฑna baลlanan salรงalฤฑk domateste geรงen yฤฑl 700-800 TL bandฤฑndaki tarla fiyatlarฤฑ bu sezon รถnce ton baลฤฑna bin 600 TL oldu ardฤฑndan 2 bin 800 TLโye kadar yรผkseldi. Buna paralel olarak aynฤฑ hafta salรงa firmalarฤฑ รผrรผnlerine yรผzde 45 oranฤฑnda zam yaptฤฑ. Bu zammฤฑn bir kฤฑsmฤฑnฤฑ Aฤustos ayฤฑ enflasyon rakamlarฤฑnda bir kฤฑsmฤฑnฤฑ da sonraki ayda gรถreceฤiz. Sebze ve meyve fiyatlarฤฑndaki artฤฑลa paralel olarak konserve ve dondurulmuล gฤฑda gibi รผrรผnlerde fiyat artฤฑลlarฤฑ da kaรงฤฑnฤฑlmaz gรถzรผkรผyor.
Fiyatฤฑnฤฑn yฤฑlsonuna kadar yeniden artmasฤฑ beklenen bir diฤer รผrรผn ise ลeker.
Hatฤฑrlarsanฤฑz bu yฤฑl ลeker pancarฤฑ avans fiyatฤฑnฤฑ ton baลฤฑna รถnce 800 TL olarak aรงฤฑklayan Tรผrkลeker, ardฤฑndan avans fiyatฤฑ bin TLโye รงฤฑkarmฤฑลtฤฑ. Ekim ayฤฑna kadar sรถz konusu avans fiyatฤฑn bin 350 TLโye รงฤฑkarฤฑlmasฤฑ gรผndemde. Prim miktarฤฑnฤฑn da 100 TLโden 150 TLโye revize edilmesi bekleniyor. Bu geliลmeler ฤฑลฤฑฤฤฑnda ลeker fiyatฤฑnฤฑn da yฤฑlsonuna kadar yรผzde 20 civarฤฑnda artmasฤฑ รถngรถrรผlรผyor. Bu da aslฤฑnda ลekerli รผrรผn ve mamullerde de fiyat artฤฑลฤฑ anlamฤฑ taลฤฑyor. Meyve suyu fiyatlarฤฑnda da benzer bir hareketlilik gรถrรผlebilir. Mevcut konjonktรผrde un ve makarna fiyatlarฤฑ da yรผksek seyretmeye devam edecek gibi gรถzรผkรผyor.
Kasฤฑm-Aralฤฑk 2021โde yaลanan sert yรผkseliลler nedeniyle yฤฑl sonunda enflasyonu aลaฤฤฑ รงekecek belirgin bir baz etkisi bulunsa da alฤฑm gรผcรผ azalan tรผketici bu dรผลรผลรผ pek hissetmeyecek.
TARIM KREDฤฐ MARKETLERฤฐ YENฤฐDEN GรNDEMDE
Fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn hฤฑz kesmediฤi bu sรผreรงte Tarฤฑm Kredi Marketleri enflasyonla mรผcadele aracฤฑ olarak yeniden gรผndem oldu.
Yeniden diyoruz รงรผnkรผ Ekim 2021โde โTarฤฑm Kredi Marketleri gฤฑda enflasyonunu frenler mi?โ baลlฤฑklฤฑ bir yazฤฑ daha kaleme almฤฑลtฤฑk. O dรถnemde 486 ลubesi olan Tarฤฑm Kredi Marketleri enflasyonla mรผcadelede tekrar vitrine sรผrรผlmรผลtรผ.
O gรผnden bugรผne bin 300 ลubeye ulaลan Tarฤฑm Kredi Marketlerinde 15 Aฤustos itibariyle 30โun รผzerinde temel tรผketim รผrรผnรผnde indirimli fiyat uygulamasฤฑna geรงildiฤi duyuruldu.
Ayrฤฑca bin tane de bayilik sistemi verilerek Tรผrkiye genelinde maฤaza sayฤฑsฤฑnฤฑn artฤฑrฤฑlmasฤฑ planlanฤฑyor.
Daha รถnce birkaรง kez denenen ancak kalฤฑcฤฑ bir รงรถzรผm elde edilemeyen bu hamleden bu sefer nasฤฑl bir sonuรง alฤฑnmasฤฑ bekleniyor?
Tรผrkiyeโde 10 ve รผzerinde ลubeye sahip marketler โzincir marketโ olarak tanฤฑmlanฤฑyor.
Temmuz sonu itibariyle Tรผrkiyeโde bu tanฤฑma uyan 157 firma var.
Ve zincir market statรผsรผndeki bu firmalarฤฑn toplam ลube sayฤฑsฤฑ 46 bin 139.
Bu zincir marketler arasฤฑnda en fazla ลubeye sahip ilk 3 firma ise discount market olarak da tabir edilen A101, BฤฐM ve ลok.
A101โin 11 bin 901 ลubesi bulunuyor. 10 bin 86 ลubeye sahip olan BฤฐM, aynฤฑ zamanda iลtiraki olan FฤฐLE markasฤฑ ile de 185 ลubeye sahip. ลok ise 9 bin 865 ลube ile listenin รผรงรผncรผ sฤฑrasฤฑnda yer alฤฑyor.
Dolayฤฑsฤฑyla sadece bu รผรง discount market tabir edilen ve her sokak baลฤฑnda yer alan zincir maฤazalarฤฑn toplam ลube sayฤฑsฤฑ 32 bin 37 adet.
Dolayฤฑsฤฑyla organize perakende dinamiklerine bakฤฑldฤฑฤฤฑnda Tarฤฑm Kredi Marketlerinden gฤฑda fiyatlarฤฑnda kalฤฑcฤฑ bir dรผลรผล ve istikrar saฤlayacakย
fonksiyon beklemek ne kadar gerรงekรงi?
Kaldฤฑ ki mesele ลube sayฤฑsฤฑnฤฑ artฤฑrarak ya da etiket fiyatlarฤฑnฤฑ bir gecede indirerek รงรถzรผlecek kadar basit deฤil.
Gฤฑda perakendeciliฤinde satฤฑlan iลlenmiล ya da iลlenmemiล tรผm รผrรผnlerin รผretim ve tedarik ลartlarฤฑ รผรง aลaฤฤฑ beล yukarฤฑ aynฤฑ…
Tarฤฑm Kredi marketleri gฤฑda รผrรผnlerini farklฤฑ yollardan ya da yerlerden tedarik etmiyor.
รrรผnler yine tarlada, bahรงede ya da รงiftliklerde รผretiliyor, yine mandฤฑralarda iลleniyor ve yine fabrikalarda katma deฤerli hale getiriliyor. Tedarik zinciri รผรง aลaฤฤฑ beล yukarฤฑ aynฤฑ ลekilde iลliyor. Dolayฤฑsฤฑyla bu iลletmelerin tamamฤฑ neredeyse aynฤฑ รผretim ve iลletme maliyetlerine katlanฤฑyor.
O yรผzden market sayฤฑsฤฑ ne kadar artarsa artsฤฑn orada satฤฑlan รผrรผnlerin maliyetleri dรผลmรผyor.
Bu arada ufak bir notโฆ
Mรผstahsilden 25 TL maliyetle pirinรง alan Tarฤฑm Kredi bu รผrรผnleri raflarฤฑnda 18-20 TLโye zararฤฑna satฤฑyorsa bu iลin sรผrdรผrรผlebilir olmadฤฑฤฤฑ da ortada.
Daha aรงฤฑk ifadeyle girdi maliyetlerindeki artฤฑลฤฑ kontrol altฤฑna almadan raflardaki etiketlerde indirime gitmek enflasyonla mรผcadelede kalฤฑcฤฑ bir รงรถzรผm deฤil. Bu daha รงok palyatif bir hamle, suni bir adฤฑm.
Hep sรถylediฤimiz ลeyi bir kez daha hatฤฑrlatmakta fayda var.
รretim planlamasฤฑnฤฑn olmadฤฑฤฤฑ, maliyetlerin kontrol altฤฑna alฤฑnamadฤฑฤฤฑ, saฤlฤฑklฤฑ bir serbest piyasa ortamฤฑnฤฑn yaratฤฑlmadฤฑฤฤฑ ortamda tarฤฑm ve gฤฑda sektรถrรผnde fiyat istikrarฤฑ yakalanamaz.
Tรผketicinin saฤlฤฑklฤฑ, kaliteli ve makul fiyatta gฤฑdaya eriลimini saฤlamanฤฑn yolu รผreticiyi korumak ve รผretimi sรผrdรผrรผlebilir ลekilde desteklemekten geรงiyor.
โBu kฤฑล domates 50 TL olacakโ
Sonbahar yaklaลฤฑrken artฤฑk yavaล yavaล seralarda yeni sezon รผretim iรงin hareketlilik baลladฤฑ.
Topraksฤฑz tarฤฑm yapฤฑlan 11 bin dekar alanda dikimler neredeyse tamamlandฤฑ. Yoฤunluklu olarak domates รผretiminin yapฤฑldฤฑฤฤฑ seralarda da maliyetler ciddi oranda arttฤฑ.
Sera Yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ ve รreticileri Birliฤi (Sera-Bir) Baลkanฤฑ Mรผslรผm Yanmaz, geรงen sezon maliyetlerin 3 kat arttฤฑฤฤฑ bir ortamda รผretici satฤฑล fiyatlarฤฑnฤฑn iki kat arttฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Yanmaz, โรreticimizin seralarฤฑnฤฑ ฤฑsฤฑtmak iรงin kullandฤฑฤฤฑ kรถmรผrรผn fiyatฤฑ son 1 yฤฑlda 4-5 kat arttฤฑ. Yรผzde 238 artan bir enerji maliyeti ve yรผzde 250 yรผkselen bir gรผbre maliyetiyle bizim bu yฤฑl 50 TLโnin altฤฑnda domates satmamamฤฑz gerekiyor. Avrupaโdaki seralar yรผksek enerji maliyeti ve doฤalgaz kesintileri nedeniyle รผretim yapamayacak duruma geldi. Bizden kilosu 2 eurodan tรผm รผrรผnleri almak istiyorlar. Kฤฑล aylarฤฑ geldiฤinde domates fiyatlarฤฑ yรผzรผnden herkes ayaฤa kalkacak. Domates fiyatฤฑ 50 TL olacakโ dedi.
Yanmaz, olasฤฑ bir ihracat kฤฑsฤฑtlamasฤฑndan korktuklarฤฑnฤฑ belirterek, โรrรผnlerin yรผzde 85-90โฤฑnฤฑ Avrupa ve Rusyaโya ihraรง ediyoruz. ฤฐhracat kapatฤฑlฤฑrsa dekara 60-100 bin dolar yatฤฑrฤฑm yapan seracฤฑlar zarar ederโ dedi.
Balฤฑn รผretim maliyeti ikiye katlandฤฑ
Tรผrkiye Arฤฑ Yetiลtiricileri Merkez Birliฤi Baลkanฤฑ Ziya ลahin, geรงen yฤฑl 1 kilogram รงiรงek balฤฑnฤฑn รผretici maliyeti 25-26 TL bandฤฑndayken bunu 30 TLโden toptan olarak satabildiklerini sรถylรผyor.
Ama market raflarฤฑna bakฤฑldฤฑฤฤฑnda aynฤฑ balฤฑn fiyatฤฑnฤฑn 80-90 TLโden satฤฑldฤฑฤฤฑna iลaret eden ลahin, aradaki 3 kat farkฤฑn da sorgulanmasฤฑ gerektiฤine dikkat รงekiyor.
Bu sezona gelirsek, yรผksek girdi maliyetlerinden arฤฑcฤฑlar da nasibini almฤฑล gรถzรผkรผyor.
Son 1 yฤฑlda mazotun 3-4 kat arttฤฑฤฤฑ bir ortamda arฤฑcฤฑlarฤฑn 1 kilogram bal maliyetinin 58-60 TL bandฤฑna รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ ifade eden Ziya ลahin, โKimse 60 TLโye mal ettiฤimiz balฤฑ bizden 50 TLโye vermemizi beklenmesin. O yรผzden bu yฤฑl รผreticinin 1 kilogram bal iรงin toptan satฤฑล fiyatฤฑ en az 75-80 TL aralฤฑฤฤฑnda olacaktฤฑrโ diyor.
รreticiden 75-80 TLโye รงฤฑkan รผrรผnรผn raflardaki fiyatฤฑnฤฑ artฤฑk siz hesap edin.
2022 yฤฑlฤฑ destekleri hรขlรข aรงฤฑklanmadฤฑ
Tarฤฑmsal destekler aslฤฑnda รผretim planlamasฤฑnda kullanฤฑlan en รถnemli enstrรผmanlardan birisidir.
Avrupa Birliฤi tarฤฑmsal destekleme bรผtรงesini 7 yฤฑllฤฑk plan dรขhilinde aรงฤฑklฤฑyor. รrneฤin 2020โde aรงฤฑklanan desteklerle Avrupalฤฑ รงiftรงiler 2021-2027 dรถneminde hangi รผrรผne ne kadar destek verildiฤini biliyor ve รผretim kararฤฑnฤฑ ona gรถre belirliyor. Bu da aslฤฑnda Avrupaโnฤฑn gelecek 7 yฤฑlฤฑn tarฤฑmsal รผretim planlamasฤฑnda รถnemli bir rol oynuyor.
Bizde ise desteklemeler yฤฑllฤฑk bazda aรงฤฑklanฤฑyor. Genelde yฤฑlฤฑn sonuna doฤru tรผm ekim ve dikim bittikten, hatta รผrรผn hasat edilip satฤฑldฤฑktan sonra aรงฤฑklanฤฑyor. Destek รถdemeleri de bu enflasyonist ortamda bazen 1 yฤฑlฤฑ aลan gecikmelerle รถdeniyor. Dolayฤฑsฤฑyla รผretimde planlama yapmak aรงฤฑsฤฑndan desteklemelerin yรถnlendirici manada pek olumlu bir etkisi olmuyor. Bu da bizim รผretimde plansฤฑz ve dengesiz bir sรผrece sรผrรผklรผyor. Ardฤฑndan da รผreticinin ve tรผketicinin maฤdur olduฤu fiyat hareketleri ile baล baลa kalฤฑyoruz. Bu yฤฑlki destek รถdemelerine iliลkin geliลmeleri merak edenler iรงin hemen sรถyleyelim. 2022 yฤฑlฤฑna iliลkin desteklemeler Eylรผl ayฤฑna girmemize raฤmen hรขlรข aรงฤฑklamadฤฑ. Desteklerin sadeleลtirilerek Ekimโde aรงฤฑklanmasฤฑ bekleniyor.
