Sรถzcรผ‘nรผn haberine gรถre Rusya Devlet Baลkanฤฑ Vladimir Putinโin Ukraynaโnฤฑn ayrฤฑlฤฑkรงฤฑ Donbass bรถlgesinde askeri operasyon baลlatmasฤฑnฤฑn, Tรผrkiyeโde gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑ olumsuz etkileyeceฤinden korkuluyor.
Tรผrkiyeโnin bu iki รผlkenin tahฤฑl ithalatรงฤฑsฤฑ olmasฤฑ ve savaล nedeniyle ithalatta sorun yaลanacak olmasฤฑ riski baลta ekmek olmak รผzere gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑ artฤฑrฤฑcฤฑ etki yapabilir.
TMMOB Ziraat Mรผhendisleri Odasฤฑ (ZMO) Genel Baลkanฤฑ Baki Remzi Suiรงmez, โSavaล nedeniyle ya yeterli รผrรผn alamama ya da daha pahalฤฑya alma gรผndeme gelecekโ diyerek iรง piyasada gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑn daha da artabileceฤine iลaret etti.
Ulusal Hububat Konseyi Baลkanฤฑ รzkan Taลpฤฑnarโฤฑn sozcu.com.trโye ilettiฤi deฤerlendirmesinde ise, โUkrayna-Rusya savaลฤฑndan coฤrafyamฤฑzda kazanan olmaz, bu iki รผlkeden sonra en รงok biz kaybederiz. Tรผrkiyeโnin saฤduyusu sรผreรงte รงok deฤerliโ dedi.
Taลpฤฑnar, โRusya ile Ukrayna arasฤฑndaki krizin Karadeniz’e sฤฑรงramasฤฑ beraberinde buฤday ticaretinde aksaklฤฑklara neden olacaฤฤฑndan kรผresel buฤday ve navlun fiyatlarฤฑnda yรผzde 10 ila 20 civarฤฑnda bir artฤฑลa neden olabilecektirโ diye konuลtu.
Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK) verilerine gรถre Tรผrkiyeโnin tahฤฑlda kendine yeterliliฤin gerilemesi, bu iki รผlkeden yapฤฑlan ithalatฤฑ daha รถnemli hale getiriyor.
TรฤฐK verilerine gรถre ekmeklik buฤdayda yeterlilik oranฤฑ yรผzde 82, buฤday genelinde yรผzde 89, mฤฑsฤฑrda yรผzde 75 civarฤฑnda seyrediyor. ฤฐki yฤฑl รถnce yรผzde 100โe yakฤฑn seyreden bu oranlarฤฑn, tarฤฑmsal kuraklฤฑฤฤฑn etkisiyle daha da dรผลmesi รถngรถrรผlรผyor.
Peki Tรผrkiyeโnin Ukrayna ve Rusyaโdan tarฤฑmsal ithalatฤฑ ne durumda?
Tรผrkiye yaฤlฤฑ tohum ithalatฤฑnฤฑ aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak Ukrayna, hububat ithalatฤฑnฤฑ ise Rusya’dan temin ediyor. 2021โde toplam buฤday ithalat miktarฤฑnฤฑn yรผzde 86,6โsฤฑ Rusya ve Ukrayna’dan yapฤฑldฤฑ.
Bunun yanฤฑ sฤฑra arpa ithalat miktarฤฑnฤฑn yรผzde 79,4โรผ, ayรงiรงeฤi ithalat miktarฤฑnฤฑn yรผzde 11,4โรผ ve soya ithalat miktarฤฑnฤฑn ise yรผzde 13,3โรผ yine bu iki รผlkeden gerรงekleลti.
Tรผrkiye aynฤฑ zamanda, Rusyaโdan en fazla tarฤฑm รผrรผnรผ ithal eden รผlke olarak dikkat รงekiyor.
Rusya, geรงen yฤฑlki buฤday ihracatฤฑnฤฑ yฤฑllฤฑk bazda yรผzde 8,5 artarak 8,8 milyar dolara รงฤฑkarmฤฑลtฤฑ. Bu ihracatฤฑn 1,8 milyar dolarฤฑ ise Tรผrkiyeโye yapฤฑlmฤฑลtฤฑ. Yani geรงen yฤฑl Tรผrkiye, Rusyaโdan 1,8 milyar dolarlฤฑk 6,7 milyon ton buฤday ithalatฤฑ yaptฤฑ.
Ukrayna ise dรผnyanฤฑn en bรผyรผk 5โinci buฤday ihracatรงฤฑsฤฑ olarak รถne รงฤฑkฤฑyor. Ukrayna, buฤday ihracatฤฑnฤฑn yรผzde 95โini de Karadeniz รผzerinden gerรงekleลtiriliyor.
Ulusal Hububat Konseyi Baลkanฤฑ รzkan Taลpฤฑnar, โUkrayna ve Rusyaโnฤฑn; Tรผrkiyeโnin gฤฑda ithalatฤฑnda payฤฑ yรผzde 40, yurt dฤฑลฤฑ inลaat iลlerinde payฤฑ yรผzde 50, turistlerin yรผzde 30โu bu iki รผlkedenโฆ Dolayฤฑsฤฑyla gฤฑda enflasyonu Rusya ile Ukrayna savaลฤฑndan olumsuz etkilenebilirโ dedi.
Ancak Taลpฤฑnar, Rusyaโnฤฑn Ukraynaโyฤฑ iลgalinin Tรผrkiyeโde iรง pazarda buฤday arzฤฑnda sฤฑkฤฑntฤฑ yaratmayacaฤฤฑna iลaret etti ve โFฤฑrฤฑncฤฑlar gibi esnaflarฤฑmฤฑz baลta olmak รผzere sektรถrde kesinti meydana geleceฤini dรผลรผnmรผyorum. รlke genelinde buฤdayla ile ilgili bir sฤฑkฤฑntฤฑmฤฑzฤฑn olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnmรผyorumโ dedi.
Taลpฤฑnar ayrฤฑca, Tรผrkiyeโdeki ihracatรงฤฑ firmalarฤฑn da buฤday stoklarฤฑnฤฑn olduฤunu, ihracat รผrรผnlerinde kullanฤฑlacak buฤdayda bir sฤฑkฤฑntฤฑ yaลanmasฤฑ durumda Toprak Mahsulleri Ofisiโnin de piyasaya mรผdahale edebilecek stoklarฤฑ bulunduฤunu ifade etti.
Tรผrkiyeโde iรง pazar iรงin yฤฑllฤฑk ortalama 20 milyon ton buฤdaya ihtiyaรง duyuluyor.
Ancak TรฤฐKโin 2021 bitkisel รผretim verileri, รผretimdeki dรผลรผลรผ gรถzler รถnรผne sermesi bakฤฑmฤฑndan รถnemli.
Tรผrkiyeโnin 2021โdeki buฤday รผretimi, bir รถnceki yฤฑla gรถre yรผzde 13,9 oranฤฑnda azalarak yaklaลฤฑk 17,7 milyon tona dรผลmรผลtรผ.
Ziraat sektรถrรผ temsilcilerine gรถre ise bu sayฤฑ, tarฤฑmsal kuraklฤฑฤฤฑn da etkisiyle resmi verilerin de altฤฑndaโฆ Buฤday รผretiminin 15 milyon tonun altฤฑna kadar dรผลmรผล olabileceฤi belirtiliyor. Yani iรง piyasada ihtiyaรง duyulan 20 milyon ton buฤdayฤฑn oldukรงa altฤฑnda bir รผretimin gerรงekleลtiฤi belirtiliyor. Rusyaโnฤฑn Ukrayna iลgalinin ekmek ve gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑ artฤฑrฤฑcฤฑ etki yapmasฤฑndan korkulmasฤฑ da bu yรผzden.
รte yandan, TรฤฐK verilerine gรถre bitkisel รผretimdeki diฤer รผrรผnlerin รผretimleri ลรถyle olmuลtu: 2021โde arpa รผretimi yฤฑllฤฑk yรผzde 30,7 oranฤฑnda azalarak yaklaลฤฑk 5,8 milyon tona, รงavdar รผretimi yรผzde 32,4 oranฤฑnda azalarak 200 bin tona gerilemiลti.
Tรผrkiye Ziraat Odalarฤฑ Birliฤi (TZOB) Genel Baลkanฤฑ ลemsi Bayraktar da, iki รผlke arasฤฑndaki gerilimin ilk baลladฤฑฤฤฑ sฤฑralarda ลu aรงฤฑklamayฤฑ yapmฤฑลtฤฑ:
โRusya ve Ukrayna arasฤฑndaki buhrandan dolayฤฑ ithalatta sorun รงฤฑkmasฤฑ, baลta ekmek olmak รผzere gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑ olumsuz etkileyecektir. รrรผn bulunamamasฤฑ รถnemli รถlรงรผde buฤdayฤฑn iลlenmiล รผrรผnlerinin ihracatฤฑnฤฑn kฤฑsฤฑtlanmasฤฑna ve fabrikalarฤฑnฤฑn รงalฤฑลmamasฤฑna sebep olacaktฤฑr. Bunun tedbirlerinin ลimdiden alฤฑnmasฤฑ gerekiyor.โ
ZMO Genel Baลkanฤฑ Suiรงmez ise, Tรผrkiyeโnin tahฤฑllarda kendine yeterliliฤinin azaldฤฑฤฤฑ sรผreรงte, artan nรผfusun ihtiyacฤฑnฤฑn ithalatla karลฤฑlandฤฑฤฤฑna vurgu yaptฤฑ ve โUkrayna-Rusya arasฤฑndaki savaล, bu iki รผlkenin tahฤฑl ithalatรงฤฑsฤฑ olmamฤฑz nedeniyle Tรผrkiye tarฤฑmฤฑnฤฑ olumsuz etkileyecektirโ dedi.
โSavaล nedeniyle ya yeterli รผrรผn alamama ya da daha pahalฤฑya alma gรผndeme gelecektirโ diyen Suiรงmez, neler yapฤฑlmasฤฑ gerektiฤini ลรถyle sฤฑraladฤฑ:
โKalฤฑcฤฑ รงรถzรผm yerli รผretim koลullarฤฑnฤฑ iyileลtirerek tahฤฑlda yeniden kendimize yeterli duruma gelmektir. Arz aรงฤฑฤฤฑnฤฑ yerli รผretimle karลฤฑlamak iรงin ise ilkbahar ekimleri รถncesi mazot, gรผbre ย tohum, ilaรง, sulama suyu maliyetlerini ivedilikle somut รถnlemlerle dรผลรผrmek, destek miktarฤฑnฤฑ ek bรผtรงe ile artฤฑrฤฑp yฤฑlฤฑ iรงinde รถdemek, hububata maliyetinin รผzerinde alฤฑm fiyatฤฑnฤฑ รถnceden aรงฤฑklayฤฑp alฤฑm garantisi vermekle mรผmkรผndรผr.โ
