- * Ekonomi yรถnetimi enflasyonun kฤฑsa sรผre iรงinde %20’ye dรผลmesini bekliyor. Bรผyรผk bir politika deฤiลikliฤi yapฤฑlmadฤฑฤฤฑ takdirde Tรผrkiye’de enflasyonda anlamlฤฑ bir dรผลรผล bekliyor musunuz?
- * Geรงtiฤimiz aylarda yayฤฑnlanan bir S&P raporunda Tรผrkiye’nin yรผksek borcu ve ekonomik sorunlarฤฑ nedeniyle likidite sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑna karลฤฑ savunmasฤฑz olduฤunu belirtilmiลti. Tรผrkiye รงok borรงlu bir รผlke mi? รnรผmรผzdeki dรถnemde Tรผrkiye’nin borรง durumunda kรถtรผleลme bekliyor musunuz?
- * 2023 yฤฑlฤฑnda geliลmekte olan รผlkelere yรถnelik sermaye akฤฑmlarฤฑnฤฑn gรถrรผnรผmรผ nasฤฑl olacak ve Tรผrkiye bu tablodan nasฤฑl etkilenecek?
- Yapฤฑlan รผcret artฤฑลlarฤฑ enflasyon รผzerinde yukarฤฑ yรถnlรผ baskฤฑ oluลturacak
TLโnin dolar karลฤฑsฤฑnda daha yavaล deฤer kaybetmesi, dรผลen enerji fiyatlarฤฑ ve baz etkisiyle enflasyonun bu yฤฑl ortalama yรผzde 42 olarak gerรงekleลmesini beklediklerini belirten S&P EMEA รlke Notlarฤฑ Direktรถrรผ Frank Gill dรผลรผลe raฤmen Tรผrkiyeโnin, derecelendirdikleri 137 รผlke arasฤฑnda รผรงรผncรผ en yรผksek enflasyonuna sahip olacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi. Gill yapฤฑlan รผcret artฤฑลlarฤฑnฤฑn enflasyon รผzerinde yukarฤฑ yรถnlรผ baskฤฑ oluลturabileceฤini de belirtti.
ekonomim.com’un haberine gรถre uluslararasฤฑ kredi derecelendirme kuruluลu Standard & Pooorโsโun EMEA รlke Notlarฤฑ Direktรถrรผ Frank Gill enflasyon dรผลmeye baลlasa da Tรผrkiyeโnin 2023โte de dรผnyadaki en yรผksek รผรงรผncรผ orana sahip olacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi. TLโnin dolar karลฤฑsฤฑnda daha yavaล deฤer kaybetmesi, dรผลen enerji fiyatlarฤฑ ve baz etkisiyle Tรผrkiyeโde enflasyonun bu yฤฑl ortalama yรผzde 42 seviyesinde gerรงekleลmesini beklediklerini belirten Gill, uygulanmakta olan mali politikalarฤฑn enflasyon รผzerinde yeni baskฤฑ oluลturacaฤฤฑnฤฑ belirtti. EKONOMฤฐ gazetesine konuลan Gill, dรผลรผk Aralฤฑk ayฤฑ enflasyon verisini bu noktada deฤerlendirmenin zor olduฤunu, ancak รงoฤunlukla baz etkisine baฤlฤฑ olduฤunu da ekledi. Yรผzde 30โluk maaล zammฤฑ ve asgari รผcrette yapฤฑlan yรผzde 55 artฤฑลฤฑn seรงime kadar talebi canlandฤฑrmaya devam edeceฤini, ancak fiyatlar รผzerinde yukarฤฑ yรถnlรผ baskฤฑ oluลturacaฤฤฑnฤฑ belirten Gill, seรงimlerin ardฤฑndan maliye politikasฤฑnฤฑn sฤฑkฤฑlaลabileceฤinin ve bunun ani bir talep ลokuna yol aรงabileceฤinin altฤฑnฤฑ รงiziyor. Gillโe gรถre kur korumalฤฑ mevduat sistemi de รถnemli bedelleri olan bir mali tedbir.
* Ekonomi yรถnetimi enflasyonun kฤฑsa sรผre iรงinde %20’ye dรผลmesini bekliyor. Bรผyรผk bir politika deฤiลikliฤi yapฤฑlmadฤฑฤฤฑ takdirde Tรผrkiye’de enflasyonda anlamlฤฑ bir dรผลรผล bekliyor musunuz?
Tรผrkiye iรงin enflasyon tahmininiz nedir? S&P olarak, TLโnin dolar karลฤฑsฤฑnda daha yavaล deฤer kaybetmesi, dรผลen enerji fiyatlarฤฑ ve baz etkisiyle Tรผrkiyeโde enflasyonun, 2022โdeki yรผzde 64โe karลฤฑ, bu yฤฑl ortalama yรผzde 42 seviyesinde gerรงekleลmesini bekliyoruz. Uygulanmakta olan mali politikalar enflasyon รผzerinde yeniden baskฤฑ oluลturacak. Yรผzde 42’lik enflasyon geรงen yฤฑla gรถre daha dรผลรผk olsa da, Arjantin ve Lรผbnan’dan sonra (S&P Global tarafฤฑndan derecelendirilen 137 รผlke arasฤฑnda) dรผnya รงapฤฑnda รผรงรผncรผ en yรผksek enflasyon oranฤฑ olmaya devam edecek. Dรผลรผk gelen Aralฤฑk ayฤฑ enflasyon verisini bu noktada deฤerlendirmek zor, ancak bunun nedeni รงoฤunlukla baz etkisi. Tรผrkiye’nin enflasyon sorununun รผรง temel nedeni var: 1. Enerji 2. Parasal. 3. Mali. Tรผrkiye 1. neden รผzerinde รผzerinde herhangi bir kontrole sahip deฤildir. Diฤer merkez bankalarฤฑ faiz artฤฑrฤฑrken para politikasฤฑnฤฑn (2) saฤlayacaฤฤฑ olasฤฑlฤฑklarฤฑ da kullanmamayฤฑ seรงti. 3. Sฤฑradaki maliye politikasฤฑ tamamen kontrol altฤฑnda, ancak para politikasฤฑ gibi o da oldukรงa geniลlemeci ve dolayฤฑsฤฑyla enflasyonist. Genel politika bileลimi sรผrdรผrรผlebilir deฤil, ancak izlenen rotada seรงimlerden sonra bir dรผzeltme olabilir.
* Geรงtiฤimiz aylarda yayฤฑnlanan bir S&P raporunda Tรผrkiye’nin yรผksek borcu ve ekonomik sorunlarฤฑ nedeniyle likidite sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑna karลฤฑ savunmasฤฑz olduฤunu belirtilmiลti. Tรผrkiye รงok borรงlu bir รผlke mi? รnรผmรผzdeki dรถnemde Tรผrkiye’nin borรง durumunda kรถtรผleลme bekliyor musunuz?
Dolar bazฤฑnda, Tรผrkiye’nin genel kamu ve รถzel dฤฑล borcu 2023’te 2021 sonuna gรถre yaklaลฤฑk 444 milyar dolarla รงok az deฤiลecek olsa da, GSYฤฐH’nฤฑn %54’รผnden (2021 sonu) %66’sฤฑna รงฤฑkmasฤฑ bekleniyor. GSYฤฐH’nฤฑn dolar bazฤฑnda deฤeri TLโdeki dรผลรผล nedeniyle yรผzde 20โnin altฤฑna dรผลecek. Ekim 2022’nin sonunda Tรผrkiye’nin diฤer รผlkelere olan yรผkรผmlรผlรผkleri, alacaklarฤฑnฤฑ yaklaลฤฑk 250 milyar dolar veya GSYฤฐH’nฤฑn yaklaลฤฑk %37’si kadar aลtฤฑ. Bunlar sรผrdรผrรผlemez oranlar deฤil. Tรผrkiye’nin dฤฑล borcunun รถnemli bir kฤฑsmฤฑ, genellikle yeniden finansman riskine karลฤฑ daha az hassas olan ticari kredilerdir. Bununla birlikte, bankacฤฑlฤฑk sisteminin tahmini 57 milyar dolar olan kฤฑsa vadeli dฤฑล borcu (mevduat dahil), bunun yฤฑlda en az bir kez รงevrilmesi gerektiฤi varsayฤฑmฤฑyla, รถnemli. Genel devlet dฤฑล borรง stoku yฤฑl sonu kurlarฤฑyla (ve finansal sektรถr yรผkรผmlรผlรผklerinden daha uzun vadelerle) GSYฤฐH’nฤฑn yaklaลฤฑk %17’si dรผzeyinde yรถnetilebilir durumdadฤฑr. Belki de daha bรผyรผk sorun, dรผnyada faiz oranlarฤฑ yรผkseldikรงe, bu borcu รงevirmenin maliyetinin, รถzellikle de รถzel sektรถr borcunun daha da artmasฤฑdฤฑr. Tรผrkiye (yetersiz yurtiรงi tasarruflar nedeniyle) bรผyรผk dฤฑล aรงฤฑk verdiฤi ve heterodoks para politikasฤฑ uyguladฤฑฤฤฑ sรผrece bu borรง dรผzeylerini riskli gรถrรผyoruz.
* 2023 yฤฑlฤฑnda geliลmekte olan รผlkelere yรถnelik sermaye akฤฑmlarฤฑnฤฑn gรถrรผnรผmรผ nasฤฑl olacak ve Tรผrkiye bu tablodan nasฤฑl etkilenecek?
Fed’in nihai faiz oranฤฑ (%5,00 – %5,25) iรงin mevcut temel senaryo tahminimiz, reel olarak %1,0 civarฤฑnda. Enfl asyonu hedefe geri getirmeye yetecek kadar talebi soฤutmak iรงin nihai olarak daha yรผksek reel oranlar gerekli olursa bu Tรผrk lirasฤฑnฤฑn son dรถnemdeki istikrarฤฑnฤฑ bozabilir. Yerleลik olmayanlarฤฑn รงoฤu uzun sรผredir Tรผrkiye piyasasฤฑnฤฑ terk etti ve TL’nin gidiลatฤฑ daha รงok Tรผrk hanehalkฤฑnฤฑn tasarruflarฤฑnฤฑ lira cinsinden ve yurtiรงi bankacฤฑlฤฑk sisteminde tutma isteฤine baฤlฤฑ olacaktฤฑr. Diฤer soru ise, Tรผrkiye’nin olaฤandฤฑลฤฑ sermaye giriลleri kombinasyonunun mevcut hฤฑzฤฑnda devam edip edemeyeceฤidir. Tรผrkiyeโnin Gazprom/Rusya ile gaz รถdeme planฤฑnda indirim ve erteleme konusunda pazarlฤฑk yapabilmesi de รถnemli. Bunlar olmadan TL’nin daha fazla deฤer kaybetmeyeceฤini sรถylemek zor. Tรผrk kamu ve รถzel borรงlularฤฑ, dรถviz borรงlarฤฑnฤฑ yeniden finanse etmek iรงin birkaรง yฤฑl รถncesine gรถre รงok daha fazla para รถdรผyorlar.
Yapฤฑlan รผcret artฤฑลlarฤฑ enflasyon รผzerinde yukarฤฑ yรถnlรผ baskฤฑ oluลturacak
* Temel ekonomik gรถstergeler aรงฤฑsฤฑndan 2023’te Tรผrkiye’ye iliลkin beklentileriniz nelerdir? Yapฤฑlan son รผcret artฤฑลlarฤฑnฤฑn ne gibi etkileri olur? ฤฐki gรถstergeye iลaret etmek istiyorum: 2022 boyunca รงok dรผลรผk olan yatฤฑrฤฑm bรผyรผmesi ve รงok dรผลรผk net doฤrudan yabancฤฑ yatฤฑrฤฑm giriลleri (2009’dan beri). Bu eฤilimler, Tรผrkiye’nin uzun vadeli ekonomik bรผyรผme oranฤฑ ve enflasyon iรงin endiลe verici. Beลeri ve fiziki sermayeye yatฤฑrฤฑm yapฤฑlmadan verimlilik ve bรผyรผme de saฤlanamฤฑyor. Yรผksek enerji maliyeti aynฤฑ zamanda Tรผrkiye’nin yurtiรงi tasarruf oranฤฑnฤฑ da dรผลรผrerek Tรผrkiye’yi yรผksek dฤฑล aรงฤฑฤฤฑnฤฑ finanse etmek iรงin dรผnyanฤฑn geri kalanฤฑna daha baฤฤฑmlฤฑ hale getirdi. Memur maaลlarฤฑna %30 ve asgari รผcrete %55 zam yapฤฑlmasฤฑna yรถnelik son kararlar ve diฤer kamu harcamalarฤฑndaki artฤฑลlar seรงimlere kadar talebi canlandฤฑrmaya devam edecek ve fiyatlar รผzerinde yukarฤฑ yรถnlรผ baskฤฑ oluลturacaktฤฑr. Ancak seรงimlerin ardฤฑndan maliye politikasฤฑ sฤฑkฤฑlaลabilir ve ani bir talep ลokuna yol aรงabilir. Dรถviz kurunu istikrara kavuลturmayฤฑ baลaran kur koruma sistemi de bedelleri olan bir diฤer รถnemli mali tedbirdir.
