Halkbank, New York’ta 22 Ekim’de baลlayan ve Salฤฑ gรผnรผ devam eden davada “ABD’nin ฤฐran’a yรถnelik yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ delme” suรงlamasฤฑyla yargฤฑlanฤฑyor. New York Gรผney Bรถlge Savcฤฑlฤฑฤฤฑ hazฤฑrladฤฑฤฤฑ 45 sayfalฤฑk iddianame ile bankaya, “dolandฤฑrฤฑcฤฑlฤฑk” ve “kara para aklama” dahil 6 farklฤฑ suรงlama yรถneltmiลti.
ฤฐran’a yasa dฤฑลฤฑ yollardan 20 milyar dolar aktarmakla suรงlanan Halkbank, iddialarฤฑ reddediyor.
Davayla ilgili bilinenleri ve bugรผnkรผ duruลmadaki geliลmeleri derledik.
5 Kasฤฑm’daki duruลmada ne oldu?
Davaya Yargฤฑรง Richard Berman bakฤฑyor. Berman daha รถnce, eski Halkbank Genel Mรผdรผr Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Mehmet Hakan Atilla’nฤฑn hรผkรผm giydiฤi davaya da bakmฤฑลtฤฑ.
Amerika’nฤฑn Sesi, mahkemeye, New York Gรผney Bรถlgesi Baลsavcฤฑlฤฑฤฤฑna baฤlฤฑ savcฤฑ yardฤฑmcฤฑlarฤฑyla bir dรถnem Halkbank soruลturmasฤฑyla ilgili bankaya danฤฑลmanlฤฑk ve ABD’de hukuki temsilciliฤini yapan King & Spalding hukuk firmasฤฑna baฤlฤฑ dรถrt avukatฤฑn katฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ bildirdi.
Halkbank avukatฤฑ Andrew Hruska, ABD’nin Halkbank’ฤฑ yargฤฑlama yetkisi olmadฤฑฤฤฑnฤฑ ve reddi hakim talebini iletmek amacฤฑyla duruลmaya katฤฑlmak istediฤini ifade etti.
Savcฤฑ Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Michael Lockard, bรถylesi bir katฤฑlฤฑma itiraz ederek bunun yasal olarak mรผmkรผn olmadฤฑฤฤฑnฤฑ dile getirdi.
Yargฤฑรง Berman, Halkbank’ฤฑn yapฤฑlacak yeni bir duruลmada sฤฑnฤฑrlฤฑ ve รถzel katฤฑlฤฑm ลartฤฑyla katฤฑlma talebiyle ilgili olarak hukuk firmasฤฑndan ayrฤฑntฤฑlฤฑ yeni bir baลvuru dilekรงesi istedi. Bu konudaki argรผmanlarฤฑnฤฑ sunmalarฤฑ iรงin avukatlara 19 Kasฤฑm’a kadar sรผre verdi.
Berman, savcฤฑlฤฑฤa da avukatlarฤฑn iddialarฤฑnฤฑ yanฤฑtlamalarฤฑ iรงin 26 Kasฤฑm’a kadar sรผre tanฤฑdฤฑ. King & Spalding hukuk firmasฤฑndan, savcฤฑlฤฑk tarafฤฑndan sunulan dilekรงeye 2 Aralฤฑk’a kadar yanฤฑt vermesini istedi.
Halkbank avukatฤฑ Hruska, reddi hakim talebinin gerekรงesi olarak, Yargฤฑรง Berman’ฤฑn, Reza Zarrab ve Mehmet Hakan Atilla’nฤฑn yargฤฑlandฤฑฤฤฑ davalara bakmasฤฑ ve 2014’te ฤฐstanbul’da katฤฑldฤฑฤฤฑ bir sempozyumda “Tรผrk hรผkรผmetini eleลtiren aรงฤฑklamalar yapmasฤฑnฤฑ” gรถstermiลti.
“ABD’nin Halkbank’ฤฑ yargฤฑlama yetkisi olmamasฤฑ” gerekรงesi ise bankanฤฑn ABD’de herhangi bir varlฤฑฤฤฑ veya faaliyeti olmamasฤฑ รผzerine temellendiriliyor.
Savcฤฑlฤฑk: FedEx ile gรถnderdiฤimiz mahkeme celbini banka kabul etmedi
Salฤฑ gรผnkรผ duruลma รถncesinde davayฤฑ takip eden gazetecilerden Adam Klasfeld, savcฤฑlฤฑฤฤฑn mahkemeye sunduฤu yeni bir belgeyi paylaลtฤฑ.
Belgede savcฤฑlฤฑk mahkemeye, kargo ลirketi FedEx aracฤฑlฤฑฤฤฑyla Halkbank’a mahkeme celbi gรถnderdiklerini fakat ลirketin bu belgeyi almayฤฑ reddettiฤini sรถyledi.
Savcฤฑlฤฑk 25 Ekim’de Halkbank’a ulaลan belgenin kabul edilmeme gerekรงesi olarak el yazฤฑsฤฑyla dรผลรผlen notu da paylaลtฤฑ:
“FedEx aracฤฑlฤฑฤฤฑyla gรถnderilen belgeler, ABD ile Tรผrkiye Cumhuriyeti arasฤฑnda imzalanan sรถzleลmelerdeki hukuki tebligat ลartlarฤฑna uygun olmayan ลekilde gรถnderildiฤi iรงin Bankamฤฑz tarafฤฑndan kabul edilmeden iade edilmiลtir.”
Belgede bir kiลinin imzasฤฑ bulunsa da adฤฑ yer almฤฑyor ve Halk Bankasฤฑ Hukuk ฤฐลleri Dair Baลkanlฤฑฤฤฑ ifadeleri yer alฤฑyor.
Savcฤฑlฤฑk, bu nedenle Halkbank’ฤฑn kendisine yรถneltilen suรงlamalardan haberdar olduฤunu ve belgeyi kabul etmeyerek davadan kaรงmaya รงalฤฑลtฤฑฤฤฑnฤฑ savundu.
‘Sฤฑra dฤฑลฤฑ bir durum’
Konuyla ilgili gรถrรผลlerini aรงฤฑklayan Bluebay Yatฤฑrฤฑm Danฤฑลmanlฤฑฤฤฑ Analisti Tim Ash, bunun “sฤฑra dฤฑลฤฑ bir durum” olduฤunu sรถyledi.
“Bu bir Avrupa bankasฤฑ olsa sorumluluฤunu รผstlenir, cezasฤฑnฤฑ รถder ve her ลey devam ederdi” diyen Ash, ABD’nin Tรผrkiye’ye bu konuda รถzel bir muamele gรถsterdiฤini belirtti.
Ash, Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan’ฤฑn ABD’ye karลฤฑ Tรผrkiye’nin jeopolitik รถnemini kullandฤฑฤฤฑnฤฑ fakat ABD’nin Tรผrkiye ile stratejik iliลkisinden ne kazancฤฑ olduฤunun anlaลฤฑlmadฤฑฤฤฑnฤฑ savundu.
Tim Ash, piyasalarฤฑn bir yaptฤฑrฤฑm ihtimalini halihazฤฑrda fiyatlandฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ da ekledi.
Son duruลmada ne olmuลtu?
ABD’nin ฤฐran’a yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ ihlal etme planlarฤฑ yapma suรงlamasฤฑyla 22 Ekim’de Manhattan’daki federal mahkemede gรถrรผlen Halkbank davasฤฑna bankadan herhangi bir temsilci katฤฑlmadฤฑฤฤฑ bildirilmiลti.
Savcฤฑlฤฑฤฤฑn Halkbank’ฤฑn ABD’deki avukatlarฤฑna mahkeme celbi ilettiฤini kaydeden Savcฤฑ Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Michael Lockard, bankanฤฑn duruลmaya katฤฑlmayarak suรงlamalardan kaรงtฤฑฤฤฑnฤฑ ve mahkemeye itaatsizlik ettiฤini sรถyledi.
Davaya bakan Yargฤฑรง Richard Berman 22 Ekim’deki duruลmada, ABD’de iki yฤฑldan uzun sรผre cezaevinde kaldฤฑktan sonra Tรผrkiye’ye dรถnen Mehmet Hakan Atilla’nฤฑn Borsa ฤฐstanbul Genel Mรผdรผrรผ olmasฤฑ konusunda ise “Sanฤฑrฤฑm bu da finansal suรงlar iลlemiล birinin topluma entegre edilmesinin bir yolu” demiลti.
Yargฤฑรง Berman, Halkbank’a iki hafta ek sรผre tanฤฑndฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑklamฤฑลtฤฑ.
Halkbank’ฤฑn ABD’deki avukatฤฑ Andrew Hruska, Pazartesi gรผnkรผ mahkeme kayฤฑtlarฤฑnda, Halkbank adฤฑna celbi kabul etme veya duruลmaya katฤฑlma yetkisi olmadฤฑฤฤฑnฤฑ ifade etti.
Manhattan’daki federal savcฤฑlฤฑk, Halkbank’a karลฤฑ suรงlamalarฤฑ 16 Ekim’de gรผndeme getirdi. Halkbank, suรงlamalarฤฑ, Tรผrkiye’nin Suriye’deki operasyonlarฤฑna karลฤฑ Washington’un yaptฤฑrฤฑmฤฑ olarak yorumladฤฑ.
Reuters haber ajansฤฑ konuyla ilgili haberinde, Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Mevlรผt รavuลoฤlu’nun, Halkbank’a yรถneltilen mesnetsiz suรงlamalarฤฑ reddettiฤini belirterek รavuลoฤlu’nun, “ABD yasalarฤฑ doฤru biรงimde uygulandฤฑฤฤฑ takdirde ve yine siyasi saikler bir kenara bฤฑrakฤฑlmasฤฑ durumunda Halkbank yรถneltilen birรงok suรงlamadan aklanacaktฤฑr” sรถzlerine yer verdi.
Halkbank ise Kamu Aydฤฑnlatma Platformu’na yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada ลu ifadeleri kullanmฤฑลtฤฑ:
“Bankamฤฑz ABD’nin ikincil yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ herhangi bir ลekilde ihlal etmemiล olmakla birlikte, Bankamฤฑzฤฑn ABD’de herhangi bir ลubesi ve รงalฤฑลanฤฑ bulunmadฤฑฤฤฑndan, ABD Adalet Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn ikincil yaptฤฑrฤฑm kararlarฤฑ hakkฤฑnda yargฤฑlama yetkisi yoktur. Buna raฤmen iddianame dรผzenlenmesi, tarihte bir ilk olmak รผzere emsali gรถrรผlmemiล bir hukuki yetki aลฤฑmฤฑdฤฑr.”
ฤฐddianamede neler var?
Baลlatฤฑlan yargฤฑ sรผreciyle ilgili yapฤฑlan yazฤฑlฤฑ aรงฤฑklamada, Halkbank’ฤฑn ABD’nin nรผkleer programฤฑ nedeniyle ฤฐran’a uyguladฤฑฤฤฑ yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn delinmesi amacฤฑyla yฤฑllarca sรผren ve toplam boyutu milyarlarca dolara ulaลan bir dรผzenin parรงasฤฑ olduฤu iddia edildi.
ฤฐddianamede, ฤฐran’a uygulanan ve ABD finans sistemine eriลimini kฤฑsฤฑtlayan yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn farklฤฑ รผlkelerde kurulan paravan ลirketler รผzerinden yapฤฑlan iลlemlerle delindiฤi รถne sรผrรผlรผyor.
Ayrฤฑca kurulduฤu iddia edilen sistemle, ฤฐran hรผkรผmetinin petrol ve doฤalgaz satฤฑลlarฤฑndan elde ettiฤi ancak yaptฤฑrฤฑmlar nedeniyle รผlkesine sokamadฤฑฤฤฑ gelirin de baลta altฤฑn olmak รผzere รงeลitli ticari iลlemlerle ฤฐran’a aktarฤฑldฤฑฤฤฑ belirtiliyor.
ฤฐddianamede, “Halkbank, bilerek kurulan bu dรผzene yardฤฑmcฤฑ oldu, ABD’li dรผzenleyici kurumlarฤฑ ve yabancฤฑ bankalarฤฑ aldatmayฤฑ amaรงlayan hileli iลlemlerin tasarlanmasฤฑna dahil oldu ve bu sรผreรงlere katฤฑlฤฑmฤฑyla ilgili ABD’li dรผzenleyici kurumlara yalan sรถyledi” deniliyor.
Halkbank’ฤฑn Hazine Bakanlฤฑฤฤฑ baลta olmak รผzere ABD’li kurumlara konuyla ilgili yanlฤฑล bilgi verdiฤi de iddianamede yer alan bir baลka iddia.
Eski Ekonomi Bakanฤฑ Zafer รaฤlayan da “komplonun ortaฤฤฑ” olarak tanฤฑmlanan bir diฤer isim. ฤฐddianamede, “2012-2013 yฤฑllarฤฑnda, Zarrab, รaฤlayan’a bu altฤฑn ticareti dรผzeninin uygulanmasฤฑna verdiฤi destek karลฤฑlฤฑฤฤฑnda ABD Dolarฤฑ, Euro ve Tรผrk Lirasฤฑ cinsinden nakit รถdemelerin yanฤฑ sฤฑra lรผks saat ve diฤer eลyalarla en az 70 milyon dolar civarฤฑnda rรผลvet verdi” denildi.
Hazฤฑrlanan iddianamede, Tรผrkiye’de aralarฤฑnda รaฤlayan’ฤฑn da bulunduฤu dรถrt bakanฤฑn yakฤฑnlarฤฑyla ilgili Aralฤฑk 2013’te dรผzenlenen yolsuzluk operasyonuyla ilgili soruลturmada elde edilen bulgular da yer alฤฑyor. ฤฐddianamede, o dรถnemde yapฤฑlan teknik takip sonucu elde edilen telefon gรถrรผลmelerinin ve e-posta yazฤฑลmalarฤฑnฤฑn bir kฤฑsmฤฑ da bulunuyor. Aslan’ฤฑn evinde ele geรงirilen ayakkabฤฑ kutularฤฑnฤฑn iรงinde yaklaลฤฑk 8,5 milyon dolarlฤฑk nakit para bulunduฤu belirtiliyor. Aslan’ฤฑn evinde yapฤฑlan aramada Zarrab’ฤฑn ลirketlerinin Halkbank’tan aldฤฑฤฤฑ belgeler ve ticari iลlemlerin nasฤฑl yapฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsteren bir ลemanฤฑn da ele geรงirildiฤi รถne sรผrรผlรผyor.
ฤฐddianamede, “Zarrab, avukatฤฑ aracฤฑlฤฑฤฤฑyla kendisinin ve birlikte yargฤฑlandฤฑฤฤฑ kiลilerin serbest kalmasฤฑnฤฑ saฤlamak amacฤฑyla ve daha sonra da davanฤฑn dรผลmesi iรงin rรผลvet verdi” denildi. Aralฤฑk’ta tutuklanan Zarrab’ฤฑn ลubat 2014’te serbest bฤฑrakฤฑldฤฑฤฤฑ, davanฤฑn da Ekim 2014’te dรผลtรผฤรผ hatฤฑrlatฤฑldฤฑ. ฤฐddianameye gรถre, Zarrab, serbest kaldฤฑktan sonra benzer iลlemlere tekrar baลlamak istedi ancak dรถnemin Halkbank Genel Mรผdรผrรผ buna sฤฑcak bakmadฤฑ.
ฤฐddianamede, “Ancak Zarrab’ฤฑn talebi รผzerine dรถnemin Tรผrkiye baลbakanฤฑ ve aralarฤฑnda ileride kabinede bir gรถrev alacak olan bir akrabasฤฑnฤฑn da bulunduฤu kendisine yakฤฑn isimler, Halkbank’a bu iลlemlere tekrar baลlamalarฤฑ talimatฤฑ verdi ve Halkbank da buna uydu” denildi.
Halkbank ve Tรผrkiye ne diyor?
Hem Halkbank hem Tรผrkiye, tรผm iddialarฤฑ reddediyor. Halkbank’tan Kamuyu Aydฤฑnlatma Platformu’na (KAP) yapฤฑlan aรงฤฑklamada sรถz konusu iddianamede yeni bir bilgi bulunmadฤฑฤฤฑ, Hakan Atilla davasฤฑnda gรผndeme gelen iddialarฤฑn tekrarlandฤฑฤฤฑ ve konuyla ilgili bankanฤฑn tรผm uluslararasฤฑ yasal haklarฤฑnฤฑ kullanacaฤฤฑ belirtildi.
Halkbank aรงฤฑklamasฤฑnda, iddialarฤฑn Tรผrkiye’nin Suriye’nin kuzeydoฤusunda yรผrรผttรผฤรผ Barฤฑล Pฤฑnarฤฑ Harekรขtฤฑ’na karลฤฑlฤฑk olarak baลlatฤฑlan yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn bir parรงasฤฑ olduฤu da ifade edildi ve “Sรถz konusu iddialara iliลkin Bankamฤฑz masumiyetini ortaya koyan baฤฤฑmsฤฑz inceleme sonuรงlarฤฑnฤฑn, kanฤฑtlarฤฑ ile birlikte ABD Adalet Bakanlฤฑฤฤฑ ile paylaลฤฑlmasฤฑna raฤmen iddianame hazฤฑrlanarak dava aรงฤฑlmasฤฑ manidardฤฑr” dendi.
Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan ise AKP Meclis Grup Toplantฤฑsฤฑ’nda yaptฤฑฤฤฑ konuลmanฤฑn ardฤฑndan gazetecilerin sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtladฤฑ ve Halkbank iddianamesi hakkฤฑnda “Bu iลlerin ne kadar duygusal olduฤunun ayrฤฑ bir ifadesi. Gรผya bu iล kapatฤฑlmฤฑลtฤฑ. ลimdi bunu yeniden aรงmak suretiyle hukuk dฤฑลฤฑ รงirkin bir adฤฑm attฤฑlar. Onlarฤฑn alacaฤฤฑ kararฤฑ gรถreceฤiz. Ona gรถre de biz tabii tedbirlerimizi olgunlaลtฤฑracaฤฤฑz” dedi.
Erdoฤan daha รถnce Hakan Atilla davasฤฑnฤฑ, “siyasi iรงerikli bir darbe giriลiminin adresi” olarak nitelendirmiลti.
Halkbank daha รถnce, Hakan Atilla davasฤฑ sรผrcinde yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamalarda ise ฤฐran’ฤฑn baลka รผlkelere sattฤฑฤฤฑ mallarฤฑn para transferini Halkbank รผzerinden transfer ettiฤi yรถnรผndeki iddialara ลรถyle yanฤฑt vermiลti:
“ฤฐlgili dรถneme iliลkin yapฤฑlan denetimlerde dฤฑล ticaret iลlemleri de dahil bankacฤฑlฤฑk hizmetlerimizin hiรงbirisinde uluslararasฤฑ bankacฤฑlฤฑk kurallarฤฑna ve hukuka aykฤฑrฤฑlฤฑk tespit edilmemiลtir. Herhangi bir รผlkeyle ilgili olarak mahiyeti belirsiz ve hukuksuz hiรงbir ticari iลleme taraf olunmamฤฑล, kaynaฤฤฑ ve mahiyeti belirsiz hiรงbir transfer iลlemi gerรงekleลtirilmemiลtir.
Aรงฤฑklamada bankanฤฑn “herhangi bir yasaklฤฑ tarafฤฑn, kiลinin veya mal ya da hizmetin dahil olduฤu iลlemlere” aracฤฑlฤฑk etmediฤi vurgulanmฤฑลtฤฑ.
