Ekonomist ve eski Hazine Mรผsteลarฤฑ Mahfi Eฤilmez, 2017’nin kamu finansmanฤฑ aรงฤฑsฤฑndan ilginรง bir yฤฑl olduฤunu belirttiฤi kiลisel blokundaki son yazฤฑsฤฑnda kamu finansman dengesinde รถnceki yฤฑllara oranla yaลanan farklฤฑlฤฑฤฤฑ inceledi. Eฤilmez’in yazฤฑsฤฑ ลรถyle:
“2017 yฤฑlฤฑnda Tรผrkiye ekonomisinde en tuhaf gรถrรผnรผm neydi derseniz benim yanฤฑtฤฑm kamu finansmanฤฑ dengesi olurdu.
2017 Yฤฑlฤฑ Bรผtรงe Kanunu yรผrรผrlรผฤe girdiฤinde รถngรถrรผlen bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ 47,5 milyar TL idi. Bu tutar aynฤฑ zamanda 4749 Sayฤฑlฤฑ Kamu Finansmanฤฑ ve Borรง Yรถnetiminin Dรผzenlenmesi Hakkฤฑnda Kanunโun 5โinci maddesine gรถre 2017 yฤฑlฤฑ iรงin Hazineโnin net borรงlanma limitini gรถsteriyordu.
Yฤฑlฤฑn ikinci yarฤฑsฤฑnda bu borรงlanma limitinin yetmeyeceฤi anlaลฤฑlฤฑnca 47,5 milyar TLโlik limit sรถz konusu yasa maddesinin tanฤฑdฤฑฤฤฑ imkรขnla (Bakanlar Kurulu kararฤฑyla) 52,4 milyar TLโye yรผkseltildi. Daha sonra bu artฤฑลฤฑn da yetmeyeceฤi anlaลฤฑlฤฑnca bu kez Bazฤฑ Vergi Kanunlarฤฑ ile Bazฤฑ Kanunlarda Deฤiลiklik Yapฤฑlmasฤฑna Dair 7061 sayฤฑlฤฑ kanun (kamuoyunda torba kanun olarak adlandฤฑrฤฑlan kanun) ile net borรงlanma limitine 37 milyar TL ekleme yapฤฑldฤฑ. Bรถylece net borรงlanma limiti 89,4 milyar TLโye yรผkseltilmiล oldu.
Bรผtรงe dengesi ve Hazine nakit dengesi ile bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn finansmanฤฑ iรงin yapฤฑlan net borรงlanmanฤฑn ayrฤฑntฤฑsฤฑnฤฑ aลaฤฤฑdaki tabloda sunuyorum (kaynak: Maliye Bakanlฤฑฤฤฑ ilgili yฤฑllar bรผtรงe gerรงekleลmesi verileri, Hazine Mรผsteลarlฤฑฤฤฑ ilgili yฤฑllar Merkezi Yรถnetim Bรผtรงe Dengesi ve Finansmanฤฑ tablolarฤฑ ve Hazine Nakit Dengesi tablolarฤฑ.)
Tabloda en ilgi รงekici nokta 2017 yฤฑlฤฑ net borรงlanma miktarฤฑ. 2017 yฤฑlฤฑnฤฑn net borรงlanma tutarฤฑ, รถnceki รผรง yฤฑlฤฑn toplamฤฑndan fazla olmuล.
ฤฐlk soru ลu: Bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ baลlangฤฑรงta tahmin edilen 47,5 milyar TLโlik bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑ aลmadฤฑฤฤฑ halde net borรงlanma nasฤฑl oldu da 83,6 milyar TL oldu?
Bu sorunun yanฤฑtฤฑnฤฑn bir bรถlรผmรผ Hazine nakit aรงฤฑฤฤฑnda saklฤฑ bulunuyor. Bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ 47,4 milyar TL olurken Hazine nakit aรงฤฑฤฤฑ 60,4 milyar TL oldu. Bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑyla Hazine nakit aรงฤฑฤฤฑnฤฑn bu kadar farklฤฑ olmasฤฑnฤฑn temel nedeni emanet hesaplarฤฑdฤฑr. Bir hizmet yapฤฑlmฤฑล mal alฤฑnmฤฑล, fakat henรผz รถdeme yapฤฑlmamฤฑลsa bile bu iลlem bรผtรงeye gider yazฤฑlฤฑr. Buna karลฤฑlฤฑk รถdeme yapฤฑlmadฤฑฤฤฑ iรงin Hazine nakit dengesini etkilemez. Bu miktar รถdendiฤi zaman bu kez bรผtรงeyi deฤil Hazine nakit dengesini (olumsuz) etkiler. Genellikle bu emanet hesaplarฤฑ belirli bir artฤฑkla sonraki yฤฑllara devredilir. Aradaki bu bรผyรผk fark Hazineโnin, geรงen dรถnemlerden kalan emanetleri รถdediฤini gรถsteriyor. Bu รถdemelerin en bรผyรผk bรถlรผmรผnรผn bekleyen KDV iadelerine iliลkin olduฤunu tahmin etmek gรผรง olmasa gerek.
ฤฐkinci soru da ลu: Hazine niรงin bu emanetleri devretmek yerine erken รถdemeye tabi tutmuล olabilir?
Bu konuda akla gelen iki yanฤฑt var: (1) Borรงlarฤฑ artan รถzel kesimin bu borรงlarฤฑ รถdeyebilmesi iรงin bรถyle bir yรผksek รถdeme yรถntemi izlenmiล olabilir. (2) Bรผyรผmeyi desteklemek amacฤฑyla piyasaya likidite vererek ekonomiyi canlฤฑ tutmak tercih edilmiล olabilir.
Yanฤฑt hangisiyse (muhtemelen ikisinin bir karmasฤฑ) Merkez Bankasฤฑโnฤฑn enflasyonla mรผcadelesini zorlaลtฤฑrฤฑcฤฑ adฤฑmlar olduฤu kesin.
Her halรผkรขrda 2017 yฤฑlฤฑ kamu finansmanฤฑ tarihine deฤiลik ve ilginรง bir yฤฑl olarak geรงecek gibi gรถrรผnรผyor.
