Washington merkezli dรผลรผnce kuruluลu Freedom Houseโun geรงen ay yayฤฑnladฤฑฤฤฑ 2016 raporuna gรถre, Tรผrkiye’de artฤฑk internet รถzgรผrlรผฤรผ yok. Aynฤฑ kuruluลun geรงen yฤฑlki raporunda, Tรผrkiye internetin โkฤฑsmen รถzgรผrโ olduฤu รผlkeler arasฤฑndaydฤฑ. Bu yฤฑl, โรถzgรผr olmayan รผlkelerโ kategorisinde.
Freedom House’a gรถre, bunun tek nedeni, internetin yavaลlatฤฑlmasฤฑ ve bazฤฑ sosyal medya platformlarฤฑna ulaลฤฑmฤฑn zaman tamamen engellenmesi deฤil. Kuruluล raporunda, yetkililere ve dine yรถnelik eleลtiriler nedeniyle kullanฤฑcฤฑlara aรงฤฑlan davalarฤฑn da Tรผrkiyeโnin internetin รถzgรผr olmadฤฑฤฤฑ รผlkeler arasฤฑna dรผลmesinin nedenlerinden olduฤunu belirtiyor.
ฤฐรงiลleri Bakanlฤฑฤฤฑโnฤฑn geรงen hafta yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamaya gรถre, son 6 ayda sosyal medya รผzerinde terรถr ve devletin รถnde gelenlerine hakaret kapsamฤฑnda bin 650’den fazla kiลi tutuklandฤฑ bin 200โden fazla kiลi adli kontrol ลartฤฑyla serbest bฤฑrakฤฑldฤฑ. Aynฤฑ aรงฤฑklamada yaklaลฤฑk 10 bin kiลi hakkฤฑnda da soruลturma ve adli sรผrecin devam ettiฤi belirtildi.
Nรผfusu 80 milyona yaklaลan Tรผrkiye’de bilgisayar รผzerinden internet kullanan 46 milyondan fazla kiลi var. 42 milyonu, sosyal medya hesabฤฑ sahibi. Kiลi baลฤฑna, ortalama 4 saatten fazla zaman internet รผzerinde geรงiyor. Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan 15 Temmuzโdaki darbe giriลimi sฤฑrasฤฑnda, internet รผzerinden gรถrรผntรผlรผ telefon gรถrรผลmesi yapma olanaฤฤฑ saฤlayan Facetime uygulamasฤฑyla bir televizyon kanalฤฑna baฤlanarak halkฤฑ direnmeye รงaฤฤฑrmฤฑลtฤฑ.
Ancak uzmanlara gรถre darbe giriลimi bertaraf edildikten sonra internet รผzerindeki baskฤฑlar daha da arttฤฑ. ฤฐnternet รผzerinde engellenen on binlerce adres ve sosyal medya paylaลฤฑmฤฑna, on binler daha eklendi.
Altฤฑparmak: ฤฐnternet hedef haline dรถnรผลtรผ
ฤฐnternet รถzgรผrlรผฤรผyle ilgili รงalฤฑลmalarฤฑyla tanฤฑnan Ankara รniversitesiโnin hukukรงu รถฤretim รผyelerinden Yardฤฑmcฤฑ Doรงent Kerem Altฤฑparmak, engellenen site ve paylaลฤฑmlarฤฑn sayฤฑsฤฑnฤฑn 150 bine ulaลtฤฑฤฤฑnฤฑ tahmin ediyor. Altฤฑparmak, yasaklamalarฤฑn รผstรผne sฤฑklฤฑkla gelmeye baลlayan yavaลlatmalarฤฑ da ลรถyle deฤerlendiriyor: “Bu durum idari bir tepkiye, uygulamaya ve rutine dรถnรผลtรผ. Bunun tamamen keyfi ve sistematik bir uygulama olduฤunu sรถyleyebiliriz. ฤฐnternette tam bir karartmayla karลฤฑ karลฤฑyayฤฑz.โ
Altฤฑparmak, internetteki engellemenin sฤฑklฤฑkla baลvurulan bir yรถntem haline gelmesini, “alternatif bir haber alma kaynaฤฤฑ olarak gรถrรผlen internetin artฤฑk tek hedef haline dรถnรผลmรผล olmasฤฑnaโ baฤlฤฑyor. Altฤฑparmak, โGeleneksel medyada zaten pek alternatif haber kaynaฤฤฑ kalmadฤฑฤฤฑ dรผลรผnรผlรผrseโ diye ekliyor.
15 Temmuz darbe giriลiminden sonra ilan edilen olaฤanรผstรผ hal kapsamฤฑnda yapฤฑlan dรผzenlemelerle, 170โye yakฤฑn yayฤฑn organฤฑ kapatฤฑlmฤฑลtฤฑ.
Hukukรงu Altฤฑparmak, โSuriye’deki askerlerle ilgili bu son vaka da gรถsterdi ki, halkฤฑn haber alma ve hakikati รถฤrenme hakkฤฑ, sadece ifade รถzgรผrlรผฤรผ deฤil, tรผm insan haklarฤฑnฤฑn korunmasฤฑ aรงฤฑsฤฑndan รงok hayati. Toplumun haber alma hakkฤฑnฤฑn en รถnemli araรงlarฤฑndan biri de, internete รถzgรผrce ulaลabilmesiโ diyor. Altฤฑparmak 2017 yฤฑlฤฑnฤฑn bu hakkฤฑn daha iyi korunduฤu bir yฤฑl olmasฤฑnฤฑ dilediฤini belirtirken, bu konudaki umutsuzluฤunu da gizlemiyor: โ2017โde internetin en bรผyรผk hedef olacaฤฤฑndan kuลkum yok.โ
Durmuล: Halkฤฑn haber alma รถzgรผrlรผฤรผne darbe
Tรผrkiye Gazeteciler Sendikasฤฑ (TGS) Baลkanฤฑ Gรถkhan Durmuล ise Tรผrkiye’de internet ve sosyal medyaya eriลimi engellemeye yรถnelik giriลimleri halkฤฑn haber alma รถzgรผrlรผฤรผne vurulan darbelerden biri olarak deฤerlendiriyor. โSon gรผnlerde yaลadฤฑฤฤฑmฤฑz รถrnek bile bunun tipik bir gรถstergesiโ diyen Durmuล, โSuriyeโde iki Tรผrk askerinin yakฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ iddia eden videonun sosyal medyaya dรผลmesinin ardฤฑndan, internet ve sosyal medya yavaลlatฤฑldฤฑ. Bunun bir รถrneฤini de, Halklarฤฑn Demokratik Partisi (HDP) milletvekilleri geรงen ay gรถzaltฤฑnda alฤฑndฤฑฤฤฑnda yaลamฤฑลtฤฑk. Baลbakan รงฤฑkฤฑp rahatlฤฑkla, โTehlike geรงene kadar interneti biz yavaลlattฤฑk’ diyebildi” ลeklinde konuลuyor.
Tรผrkiyeโde internet eriลimiyle ilgili yaลanan engellemeleri รถlรงmek amacฤฑyla kurulan Turkey Blocks’un verilerine gรถre, sรถz konusu videounun ortaya รงฤฑkmasฤฑndan sonra Tรผrkiye’de Twitter, Facebook, ฤฐnstagram, Youtube gibi sosyal medya organlarฤฑna eriลimin engellendiฤi belgelendi. (Deutsche Welle Tรผrkรงe – Kรผrลat Akyol)
