ฤฐran uluslararasฤฑ petrol ลirketlerine yeni yatฤฑrฤฑm sรถzleลmelerini tanฤฑtacaฤฤฑ Londra konferansฤฑnฤฑ iptal ederek Tahran’da rakip siyasi gruplar arasฤฑndaki รงekiลmenin enerji sektรถrรผnรผ canlandฤฑrma รงabalarฤฑnฤฑn รถnรผne geรงtiฤinin sinyalini verdi.
Tahran, 22-24 ลubat’ta yapฤฑlmasฤฑ planlanan konferansฤฑn iptaline gerekรงe olarak ฤฐngiltere vizesi alฤฑnmasฤฑnda yaลanan sorunlarฤฑ gรถsterdi.
ฤฐran, ekonomik yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn kaldฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan, petrol sektรถrรผnรผ ayaฤa kaldฤฑrmak iรงin yurtdฤฑลฤฑndan yรผksek tutarda yatฤฑrฤฑma ihtiyaรง duyuyor.
Ancak yabancฤฑ petrol ลirketlerinin yรถneticileri bu ay sonunda genel seรงimlerin yapฤฑlacaฤฤฑ ฤฐran’da reformistler ile katฤฑ muhafazakarlar arasฤฑndaki rekabetin gecikmelere neden olduฤu gรถrรผลรผndeler.
ฤฐran’ฤฑn yaptฤฑrฤฑmlar รถncesi gรผnde 4 milyon varil olan petrol รผretimini tekrar yakalama hedefini tutturmasฤฑ iรงin yeni petrol ve doฤalgaz รงฤฑkarma sรถzleลmeleri hayati รถnem taลฤฑyor.
Petrol ฤฐhraรง Eden รlkeler รrgรผtรผ (OPEC) รผyesi ฤฐran’ฤฑn yaptฤฑrฤฑm รถncesi รผretimi yakalamasฤฑ iรงin รผlke dฤฑลฤฑndan 200 milyar dolar yatฤฑrฤฑm รงekmesi gerekiyor.
ฤฐran’ฤฑn yรผrรผttรผฤรผ nรผkleer program nedeniyle 2012 yฤฑlฤฑnda baลlatฤฑlan yaptฤฑrฤฑmlar รผlkenin milyarlarca dolar gelirden mahrum kalmasฤฑna, ekonominin fakirleลmesine neden oldu.
Tahran yรถnetimi yaลlarฤฑ ilerleyen ancak hรขlรข devasa rezervler barฤฑndฤฑran enerji yataklarฤฑnฤฑ geliลtirilmesi iรงin yabancฤฑ petrol ลirketlerinin yatฤฑrฤฑm yapmasฤฑnฤฑ istiyor.
Petrol ve doฤalgaz projelerine yatฤฑrฤฑmlarฤฑn ise ฤฐranlฤฑ ลirketlerle ortaklฤฑklar kurularak yapฤฑlmasฤฑnฤฑ istiyor.
Konferans yaptฤฑrฤฑmlar nedeniyle daha รถnce beล defa ertelenmiลti. Ancak bu sefer sรถzleลmelerin ticari hรผkรผmlerinin petrol ลirketleriyle paylaลฤฑlmasฤฑnฤฑn ertelenmesine iรง siyasi tartฤฑลmalar neden olmuล gรถrรผnรผyor.
Yabancฤฑ bir petrol ลirketinden kฤฑdemli bir yรถnetici, “Yeni kontratlar hakkฤฑnda bรผyรผk bir iรง รงatฤฑลma var. ฤฐran ลu ana kadar karลฤฑmฤฑza nihai halini almฤฑล bir kontrat รงฤฑkaramadฤฑ. Nihai olarak onaylanmฤฑล hiรงbir ลey yok” dedi.
รst dรผzey ฤฐranlฤฑ bir yetkili, Kasฤฑm ayฤฑnda Reuters’a yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada yaklaลฤฑk 52 projeyi kapsayan ฤฐran Petrol Sรถzleลmeleri’nin (ฤฐPS) petrol fiyatlarฤฑndaki oynaklฤฑk ve yatฤฑrฤฑm riskleri dikkate alฤฑnarak tasarlandฤฑฤฤฑnฤฑ belirtmiลti.
Tahran’da Kasฤฑm ayฤฑnda yapฤฑlan ฤฐPS’nin tanฤฑtฤฑldฤฑฤฤฑ konferansa aralarฤฑnda BP, Total, Eni ve Lukoil’in de yer aldฤฑฤฤฑ 135 ลirket katฤฑldฤฑ.
Ancak sรถzleลmelerin dayandฤฑฤฤฑ esaslarฤฑ รถฤrenmek iรงin konferansa giden petrol ลirketi yรถneticileri sadece yatฤฑrฤฑma aรงฤฑlan sahalar hakkฤฑndaki verilerle karลฤฑlaลtฤฑ.
Tahran’da Kasฤฑm ayฤฑnda yapฤฑlan konferansa katฤฑlan yabancฤฑ bir ลirket yรถneticisi, “Konferansฤฑn sadece yerel kitleleri memnun etmek iรงin yapฤฑldฤฑฤฤฑ aรงฤฑkรงa gรถrรผlรผyordu. Sรถzleลmelerin ลu an bile onay almฤฑล olduฤunu sanmฤฑyorum” dedi.
KATI MUHAFAZAKARLAR
ฤฐran’ฤฑn pragmatik Cumhurbaลkanฤฑ Hasan Ruhani’nin muhafazakar rakipleri yeni sรถzleลmelere sert bir dille karลฤฑ รงฤฑkฤฑyorlar.
Kontratlarฤฑn yabancฤฑlarฤฑn ฤฐran’ฤฑn doฤal kaynaklarฤฑna sahip olmasฤฑnฤฑ engelleyen anayasaya maddelerine aykฤฑrฤฑ olduฤunu savunan katฤฑ muhafazakarlar, รผlkeye yรถnelik ekonomik yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn kaldฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑ saฤlayan nรผkleer anlaลmaya da karลฤฑ รงฤฑkmฤฑลlardฤฑ.
Eleลtirilere cevap vermeye รงalฤฑลan Petrol Bakanฤฑ Bijan Zangeneh yabancฤฑ enerji ลirketlerine saha iลletme yasaฤฤฑ รงaฤrฤฑlarฤฑnฤฑ “mantฤฑk dฤฑลฤฑ” olarak niteleyip reddederken, yeni sรถzleลme ลablonunun ihanet olmadฤฑฤฤฑnฤฑ Shana haber ajansฤฑna yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamalarฤฑnda dile getirdi.
Sektรถr kaynaklarฤฑ, katฤฑ muhafazakarlarฤฑn hangi ฤฐranlฤฑ ลirketlerin yabancฤฑ ลirketlerle ortaklฤฑk kuracaฤฤฑnฤฑ belirleyecek sรถzleลmeler รผzerinde daha fazla sรถz sahibi olmak istediฤini belirtiyorlar.
ฤฐranlฤฑ bir iลadamฤฑ, Zangeneh ve ฤฐran Ulusal Petrol ลirketi’nin (NIOC) karลฤฑlaลacaฤฤฑ zorluklarฤฑn 26 ลubat’taki seรงimlerin ardฤฑndan artacaฤฤฑnฤฑ tahmin ediyor.
ฤฐranlฤฑ iลadamฤฑ, “Meclis seรงimlerinin ardฤฑndan hem NIOC hem de petrol bakanฤฑ iรงin yabancฤฑ ลirketler ile mรผzakere etmek daha da zorlaลabilir. Muhafazakarlardan รงok baskฤฑ var. Muhafazakarlar petrol sektรถrรผnรผn karar alma mekanizmalarฤฑnda geride kalmak istemiyorlar. Gรถrรผลmelerde sรถz sahibi olmak istiyorlar” dedi.
SฤฐYASฤฐ MUHALEFET
Ekonomik yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn hafifletilmesi ve ekonominin iรงinde bulunduฤu zor durumdan รงฤฑkarฤฑlmasฤฑ hem mecliste, hem de dini lider Ayetullah Ali Hameney รผzerinde sembolik otoritesi olan uzmanlar ลurasฤฑnda Ruhani’nin destekรงilerini gรผรงlendirebilir.
รst dรผzey ฤฐranlฤฑ bir yetkili Reuters’a yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “Hรผkรผmet, รถzellikle de petrol bakanlฤฑฤฤฑ seรงimlerden รถnce sรถzleลmeleri nihai hale getirmek iรงin ellerinden ne geliyorsa yaptฤฑ. Petrol piyasasฤฑnda eski konumumuzu yeniden kazanmamฤฑz gerekiyor, bu nedenle ฤฐran’ฤฑn diฤer petrol รผreticilerinden daha iyi sรถzleลmeler sunmasฤฑ gerekiyor” dedi.
Diฤer bir ฤฐranlฤฑ yetkili, Hameney ve onu destekleyen katฤฑ muhafazakarlarฤฑn kamuoyunda, hele de seรงimlerden รถnce, Ruhani’nin daha fazla popรผlerlik kazanmasฤฑna izin vermeyeceฤini ifade ederek:
“Sรถzleลmelerin hazฤฑrlanmasฤฑndan sorumlu kurul iลini tamamladฤฑ. Sรถzleลmelerde ufak deฤiลiklikler yapฤฑlmasฤฑ ve nihai onayฤฑn verilmesi gerekiyor. Maalesef siyasi รงekiลme konuyu gรถlgeliyor” dedi.
Uzmanlar yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ sonrasฤฑ oluลan ekonomik rahatlamadan dolayฤฑ Ruhani’yi destekleyen siyasetรงilerin seรงimlerde avantajlฤฑ olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyorlar.
Siyasi analist Hamid Farahvashian, “Yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑn gelmesi hakkฤฑndaki haberler ฤฐranlฤฑlara, seรงmenlere umut aลฤฑlayacak ve seรงmenler sandฤฑkta ฤฑlฤฑmlฤฑ adaylarฤฑ รถdรผllendirecek. Katฤฑ muhafazakarlar bu nedenle ihtiyatlฤฑ davranฤฑyor” dedi.
Farahvashian, Ruhani’nin geรงen ayki ฤฐtalya ve Fransa seyahatinde aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ milyarlarca dolarlฤฑk yatฤฑrฤฑm anlaลmasฤฑna yรถneltilen eleลtirileri hatฤฑrlatarak, “Aynฤฑsฤฑ petrol kontratlarฤฑ iรงin de geรงerli” dedi.
