Tรผrkiye ฤฐล Bankasฤฑ Genel Mรผdรผrรผ Hakan Aran “Bankacฤฑlฤฑk Sรถyleลileri” kapsamฤฑnda AA muhabirine yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, salgฤฑnฤฑn dรผnya ekonomisinde 2020 yฤฑlฤฑnda yรผzde 3’รผn รผzerinde bir daralmaya neden olduฤunu, bu yฤฑlฤฑn baลฤฑnda yapฤฑlan รถngรถrรผlerin nisan ayฤฑnda olumlu yรถnde revize edildiฤini hatฤฑrlattฤฑ.
IMF’nin 6 Nisan’da yayฤฑnladฤฑฤฤฑ “Dรผnya Ekonomik Gรถrรผnรผm Raporu”nda dรผnya ekonomisinin yรผzde 6 bรผyรผyeceฤinin รถngรถrรผldรผฤรผnรผ anฤฑmsatan Aran, “Dolayฤฑsฤฑyla yรผzde 3 kรผรงรผlen bir yฤฑlฤฑn arkasฤฑndan yรผzde 6’lฤฑk bรผyรผme รถngรถrรผsรผ, 2021’de umutlu olmamฤฑzฤฑ saฤlayan bir husus.” dedi.
2021 yฤฑlฤฑnda aลฤฑlama รงalฤฑลmalarฤฑna raฤmen hala salgฤฑnฤฑn seyrine yรถnelik belirsizliklerin kรผresel ekonomi aรงฤฑsฤฑndan temel risk unsuru olmaya devam ettiฤini vurgulayan Aran, sektรถrler arasฤฑndaki ayrฤฑลmanฤฑn devam edeceฤini, hizmet sektรถrรผnรผn de salgฤฑn kaynaklฤฑ endiลelerle bir sรผre daha baskฤฑ altฤฑnda kalabileceฤini sรถyledi.
“Fiili imkansฤฑzlฤฑklar yaratฤฑcฤฑ olmaya, ezber bozmaya yarar”
Bu yฤฑlฤฑn en bรผyรผk zorluฤunun petrol, gฤฑda ve emtia fiyatlarฤฑndaki artฤฑล, teslimat sรผrelerindeki gecikme ve aksayan tedarik zinciri olduฤuna dikkati รงeken Aran, ลรถyle devam etti:
“Kรผresel รถlรงekte ara malฤฑnฤฑn ya da รผretim iรงin gerekli temel girdinin alฤฑnamadฤฑฤฤฑ, bunlarฤฑn 3 ay veya 6 ay geciktiฤi, stoklarฤฑn tรผkendiฤi bir dรถnemde bunlardan etkilenmemek รงok kolay deฤil. Bir de ABD’de ekonomik aktivitede gรถzlenen gรผรงlรผ toparlanma eฤilimi paralelinde Fed’in para politikasฤฑnฤฑ beklenenden daha รถnce sฤฑkฤฑlaลtฤฑrmaya baลlayabileceฤine iliลkin beklentiler uluslararasฤฑ sermaye akฤฑmlarฤฑnฤฑ etkilemek suretiyle bizim gibi geliลmekte olan ve finansmana ihtiyacฤฑ bulunan รผlkeler iรงin de ayrฤฑ bir zorluk yaratฤฑyor. Biz iรง tasarruflarฤฑn yetmemesi nedeniyle bรผyรผmek iรงin yabancฤฑ sermaye รงekmek durumunda olan bir รผlkeyiz. Bunun yรถnรผ deฤiลince yรถnetmemiz zorlaลฤฑyor. Pandemi koลullarฤฑnda ihracat gelirimiz artฤฑyor ama beraberinde ithalat rakamlarฤฑmฤฑz beklediฤimiz kadar dรผลmรผyor, turizm geliri de elde edemiyoruz. Yรผksek enflasyonla bunlar birleลtiฤinde her alanda meslek erbaplฤฑฤฤฑnฤฑn gerekeceฤi รถzel ve zor bir 2021 yฤฑlฤฑ yaลฤฑyoruz. Bunlarฤฑn รผstesinden nasฤฑl geleceฤiz? Zorluklar ve fiili imkansฤฑzlฤฑklar, geciken teslimatlar, kฤฑtlฤฑฤฤฑ รงekilen mallar daha yaratฤฑcฤฑ olmaya, bir daha dรผลรผnmeye, ezber bozmaya yarar, yeni รงรถzรผmler รผretmeye teลvik eder. ‘Benim buna ne kadar ihtiyacฤฑm var? Bunsuz yapabilir miyim ya da bunu nasฤฑl ikame ederim’ diye yeni รผrรผn ve hizmetler yaratฤฑlabilir. Bรถyle bir durumda vazgeรงilmez gรถrdรผฤรผmรผz pek รงok รผrรผnรผn yenisini piyasaya sรผrmek mรผmkรผn olabilir. รreticinin yaลadฤฑฤฤฑmฤฑz sorunlara biraz bu gรถzle bakmasฤฑ durumunda birรงok yeni iล alanฤฑ, yeni รผrรผnler ve yeni รงรถzรผmler gรถrebiliriz. Bu, ciddi bir dรถnรผลรผm baลlatฤฑr ve parasal geniลlemeyle birleลtiฤinde ekonominin itici gรผcรผ bu yenilikรงi dรถnรผลรผm olabilir diye dรผลรผnรผyorum.”
“Temel sorunlar; yรผksek enflasyon, bรผyรผme, dรผลรผk istihdam ve cari aรงฤฑฤฤฑn finansmanฤฑ”
Hakan Aran, Tรผrkiye’nin temel sorunlarฤฑnฤฑn; yรผksek enflasyon, potansiyelinin altฤฑnda bรผyรผme, dรผลรผk istihdam ve cari aรงฤฑฤฤฑn finansmanฤฑ olduฤuna dikkati รงekerek, kรผresel รถlรงekte enflasyonist etkilerin devam ettiฤi, emtia fiyatlarฤฑnฤฑn yรผkseliล eฤiliminde olduฤu bu konjonktรผrde orta vadede nasฤฑl sรผrdรผrรผlebilir bรผyรผme ortamฤฑ yaratฤฑlabileceฤi, diฤer bir ifadeyle, fiyat istikrarฤฑnฤฑn ve finansal istikrarฤฑn nasฤฑl saฤlanacaฤฤฑ, ekonomideki mevcut kฤฑrฤฑlganlฤฑklara odaklanฤฑrken bรผyรผme dinamiklerinin nasฤฑl etkileneceฤi konusunun en bรผyรผk aรงmaz olduฤunu sรถyledi.
Aran, mart ayฤฑ itibarฤฑyla Tรผketici Fiyat Endeksi’ndeki artฤฑลฤฑn yรผzde 16,2 olduฤunu ve dรถviz kurundaki dalgalanmalarฤฑn enflasyona geรงiลkenlik etkisiyle fiyat istikrarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan hala รถnemli bir risk unsuru olmaya devam ettiฤini kaydetti.
Baลta enerji olmak รผzere emtia fiyatlarฤฑndaki artฤฑลlar ve TL’deki deฤer kayฤฑplarฤฑnฤฑn รถncelikle maliyet kanalฤฑ รผzerinden รผretici fiyatlarฤฑnฤฑ arttฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Aran, mart ayฤฑ itibarฤฑyla รretici Fiyat Endeksi’nde de yรผzde 31,2’ye ulaลan bir artฤฑล gรถrรผldรผฤรผnรผ anฤฑmsattฤฑ. รretici fiyatlarฤฑndaki bu yรผksek oranlฤฑ artฤฑลฤฑn uygun talep koลullarฤฑnda tรผketici fiyatlarฤฑna da yansฤฑma riski olduฤuna iลaret eden Aran, “Talep bu kadar canlฤฑyken, bir de ‘bรผyรผyeceฤiz’ dediฤimizde enflasyonun nerelere varacaฤฤฑ konusu kritik. Bu nedenle ilk ve รถncelikli sorunumuz yรผksek enflasyon.” diye konuลtu.
“Borรง รถdemede sorun gรถrmรผyoruz”
ฤฐล Bankasฤฑ Genel Mรผdรผrรผ Aran, diฤer รถnemli sorunun ise bรผyรผmek iรงin gerekli olan dฤฑล kaynaฤฤฑn temini ve cari aรงฤฑฤฤฑn nasฤฑl finanse edileceฤi konusu olduฤunu vurguladฤฑ.
ลubat ayฤฑ itibarฤฑyla 12 aylฤฑk kรผmรผlatif verilerle cari aรงฤฑฤฤฑn 37,8 milyar dolar olduฤunu belirten Aran, ลรถyle devam etti:
“Bizim finanse etmemiz gereken 37,8 milyar dolarlฤฑk bir cari aรงฤฑฤฤฑmฤฑz var. ฤฐรงeride bunu finanse edebilecek bรถyle bir birikimimiz var mฤฑ? Tรผm borรงlarฤฑmฤฑzฤฑ รงevirsek dahi cari aรงฤฑฤฤฑn finansmanฤฑnฤฑ saฤlayamadฤฑฤฤฑmฤฑzda dรผลรผndรผฤรผmรผz kadar bรผyรผyemiyoruz. Bรผyรผmek iรงin dฤฑลarฤฑdan ilave sermaye akฤฑmฤฑna ihtiyacฤฑmฤฑz var. Bu giriล olmazsa ne olur? Dรผลรผndรผฤรผmรผz kadar bรผyรผyemeyiz. O zaman bรผyรผme ve istihdam da sorunlarฤฑmฤฑz arasฤฑna katฤฑlฤฑr. Normalde yรผzde 5, belki yรผzde 6 bรผyรผyebiliriz ama daha fazla bรผyรผmemizdeki en bรผyรผk engel, cari aรงฤฑฤฤฑn finansmanฤฑ olacak. O nedenle biz Banka olarak 2021’de รผlke ekonomisi iรงin yรผzde 3,5’lik bรผyรผme รถngรถrรผyoruz. Cari aรงฤฑฤฤฑmฤฑzฤฑ finanse edecek dฤฑล kaynak bulabilir, รผlkemize daha fazla sermaye akฤฑmฤฑ รงekebilirsek yรผzde 3,5’in รผzerinde bir bรผyรผme gerรงekleลebilir ama o zaman da enflasyon hedefini tutturmakta, enflasyonu indirmekte zorlanabiliriz. Dolayฤฑsฤฑyla birbiriyle etkileลim iรงerisinde olan gerรงekten hassas dengeler sรถz konusu.”
Tรผrkiye’nin 190,3 milyar dolar dรผzeyindeki kฤฑsa vadeli Dรถviz yรผkรผmlรผlรผklerinin maliyetine katlanmak kaydฤฑyla รงevrilebileceฤini ifade eden Aran, “รlke risk primimiz yรผkseldiฤi iรงin daha yรผksek faiz oranlarฤฑyla da olsa her kurum borcunu รงevirebilir durumda. Dolayฤฑsฤฑyla biz รถdemeler dengesi konusunda, borรง รงevirme ve borรง รถdemede sorun gรถrmรผyoruz.” dedi.
“Kararlฤฑ duruล, beklentiyi bugรผn deฤiลtirir”
Hakan Aran, bu aรงmazฤฑn nasฤฑl aลฤฑlacaฤฤฑna dair de ลunlarฤฑ sรถyledi:
“Benim รถncelikle รถnerim ลu olur; ekonomide รถngรถrรผlebilirliฤe ihtiyacฤฑmฤฑz var, sรผratle bunu saฤlamamฤฑz lazฤฑm. รรผnkรผ ekonomide birtakฤฑm parasal aktarฤฑm mekanizmalarฤฑ vardฤฑr ve aldฤฑฤฤฑnฤฑz aksiyonlarฤฑn sonuรงlarฤฑnฤฑ hemen gรถremezsiniz. Merkez Bankasฤฑ bir faiz kararฤฑ alฤฑr, bunun enflasyona etkisini belki 4 ay sonra gรถrรผrsรผnรผz, bรผyรผmeye etkisini belki 6 ay sonra gรถrรผrsรผnรผz, istihdama etkisini belki 9 ay sonra gรถrรผrsรผnรผz. Ekonominin, fabrikanฤฑn, iลletmenin yรถnetiminde alฤฑnan kararlar doฤru bile olsa o kararlarฤฑn sonuรงlarฤฑ, birtakฤฑm gecikmelerle ve parasal aktarฤฑm mekanizmalarฤฑnฤฑn devreye girmesiyle birlikte zincirleme etkilerle ortaya รงฤฑkar. รok hฤฑzlฤฑ sonuรง beklemek, o sonuรง gelmezse yanlฤฑล yaptฤฑฤฤฑmฤฑzฤฑ dรผลรผnmek ayrฤฑ bir yanlฤฑลa gรถtรผrebilir. O nedenle sabฤฑrlฤฑ olmak, bu alanda istikrarlฤฑ bir duruล ve รถngรถrรผlebilirliฤi saฤlamak รงok รถnemli. รรผnkรผ kararlฤฑ duruล, bugรผnรผn sonuรงlarฤฑnฤฑ hemen deฤiลtirmez ama beklentiyi bugรผn deฤiลtirir ve insanlar 4 ay sonra enflasyonun dรผลeceฤini, 6 ay sonra istihdamฤฑn artacaฤฤฑnฤฑ, Tรผrkiye’nin daha fazla bรผyรผyeceฤini beklemeye baลladฤฑklarฤฑ anda aslฤฑnda siz bugรผnden sonuรง almaya baลlamฤฑล olursunuz. O nedenle beklentilerin pozitife dรถnmesi รงok รถnemli. Ben buna inanฤฑyorum. รlke olarak bรถyle adฤฑmlar atarsak bu, รงรถzรผmรผn de baลlangฤฑcฤฑ olacaktฤฑr. Bir yerden baลlamak istiyorsak รถngรถrรผlebilirliฤe odaklanmanฤฑn doฤru bir yer olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyorum.”
Tรผrkiye’yi diฤer รผlkelerden olumlu ayrฤฑลtฤฑran unsurlara da deฤinen Aran, Tรผrkiye’nin kamu maliyesi gรถstergelerinin, her tรผrlรผ bozulmaya raฤmen hala dรผnyadaki benzerlerinden daha iyi durumda olduฤunu vurguladฤฑ. Yรผzde 3,4 seviyesindeki bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn GSYH’ye oranฤฑnฤฑn รผlkenin olumlu ayrฤฑลtฤฑฤฤฑ รถnemli noktalardan olduฤuna iลaret eden Aran, bunun, diฤer gรถstergelerdeki bozulmalara raฤmen yรถnetilebilir bir seviye olduฤunu ve Tรผrkiye’nin sorunlarฤฑnฤฑ dรผzeltebilecek kapasitesinin bulunduฤunu gรถsterdiฤini kaydetti.
“El birliฤi ile fฤฑrtฤฑnalฤฑ dรถnemi aลmalฤฑyฤฑz”
“Tรผrkiye’nin kaybettiฤi bir yerde kazanan olmaz” diyen Aran, devamla ลu deฤerlendirmelerde bulundu:
“Hepimiz aynฤฑ gemideyiz. El birliฤi ile bu fฤฑrtฤฑnalฤฑ dรถnemi aลmalฤฑyฤฑz. รlkemize sahip รงฤฑkmak istiyorsak ekonomimizdeki kฤฑrฤฑlganlฤฑk unsurlarฤฑna odaklanmalฤฑ ve ihtiyaรง duyulan politikalarda belirsizliklere mahal vermeyerek gรผven ortamฤฑnฤฑ tesis etmeliyiz diye dรผลรผnรผyorum. รรผnkรผ para politikasฤฑnฤฑn etkinliฤini, alฤฑnacak kararlarฤฑn enflasyon, bรผyรผme, istihdam รผzerinde etkili olmasฤฑnฤฑ ancak bu ลekilde saฤlayabiliriz. รlkeye sahip รงฤฑkmak istiyorsak gerekli gรผven ortamฤฑnฤฑ tesis edelim ki dรผลรผndรผฤรผmรผz mekanizmalar รงalฤฑลsฤฑn. Yoksa yฤฑllar gelir geรงer ama biz o makus kaderimizi deฤiลtiremeyiz. O yรผzden ekonomide serbest piyasa dinamiklerine gรผvenmemiz, onun รงalฤฑลmasฤฑna fฤฑrsat vermemiz ve รถngรถrรผlebilirliฤi sabฤฑrla tesis etmemiz bence sorunlarฤฑ รงรถzmek iรงin yeter. Ben pek รงok ลeyin kendiliฤinden yoluna girebileceฤini, bizi ayrฤฑลtฤฑran faktรถrlerle yapacaฤฤฑmฤฑz birkaรง hamle ile pek รงok ลeyin kendiliฤinden yola girmesinin zor olmayacaฤฤฑna inanฤฑyorum.”
– “Yay gibi gerilmiล, ok gibi fฤฑrlamaya hazฤฑr sektรถrler var”
Hakan Aran, Tรผrkiye’deki bรผtรผn oyuncularฤฑn kฤฑrฤฑlganlฤฑklarฤฑ baลarฤฑlฤฑ bir ลekilde yรถnetme becerisi ve kriz deneyimi bulunduฤunu ifade ederek, “Biz bรถyle krizleri รงok gรถrdรผk, geรงirdik, bu tรผr kฤฑrฤฑlganlฤฑklarฤฑ yรถnetme becerisine sahibiz. Kฤฑsa dรถnemli olumsuzluklardan sฤฑyrฤฑlsak, ileriye baksak reel sektรถrde mรผthiล bir dinamizm var. 2018’den bu yana kur ataฤฤฑ, deprem, sel derken tam dรผzeleceฤiz diye dรผลรผndรผฤรผmรผz sฤฑrada pandemi ile karลฤฑlaลtฤฑk. Ertelenmiล, harcamaya dรถnmek iรงin bekleyen talep var. Bu dรถnemde yay gibi gerilmiล, ok gibi fฤฑrlamaya hazฤฑr bir potansiyel barฤฑndฤฑran sektรถrler var.” ลeklinde konuลtu.
Asya ile Avrupa’yฤฑ birbirine baฤlayan Tรผrkiye’nin, รถnemli bir “hub” olduฤunu ve ticarette รงok รถnemli bir lokasyonda yer aldฤฑฤฤฑnฤฑ vurgulayan Aran, รผlkenin dinamik nรผfusu, geliลmiล altyapฤฑsฤฑ, finansal altyapฤฑsฤฑ ve stratejik รถnemdeki coฤrafi konumunun insan kaynaฤฤฑ zenginliฤi ile birleลtirildiฤinde รผlkeyi pozitif yรถnde ayrฤฑลtฤฑracak รถzellikler olduฤunu sรถzlerine ekledi.
