Tรผrkiye ฤฐล Bankasฤฑ Yรถnetim Kurulu Baลkanฤฑ Ersin รzince, Cumhurbaลkanฤฑ Baลdanฤฑลmanฤฑ Yiฤit Bulutโun banka hakkฤฑndaki aรงฤฑklamalarฤฑ iรงin aฤฤฑr suรง dedi ve yasal yollara baลvurulduฤunu aรงฤฑkladฤฑ.
Dรผnya Gazetesiโne verdiฤi รถzel rรถportajda ekonomiye ve bankaya dair aรงฤฑklamalarda bulunan รzince, Yiฤit Bulut ve Akit Gazetesiโinden bir yazarฤฑn aynฤฑ dรถnemde gรผndeme getirdiฤi bankanฤฑn hisse yapฤฑsฤฑ ile ilgili olarak da โAtatรผrk hisseleri hukuki verilere gรถre deฤerlendirilirโ
รzincenin gazetede yer alan rรถportajฤฑ ลu ลekilde:
“Kรผรงรผk tasarruf sahipleri yรผzbinlerle ifade edilen, uluslararasฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑ olan, memleketin en bรผyรผk รถzel bankasฤฑnฤฑn, bir Cumhuriyet mรผessesinin ortaklฤฑk yapฤฑsฤฑnฤฑ, hisselerinin bir kฤฑsmฤฑyla ilgili deฤerlendirme yapacaฤฤฑm derken, amacฤฑ aลan ve mรผesseseyi hedef alan bir deฤerlendirme yaparsanฤฑz o mรผessesenin itibarฤฑnฤฑ ve mali konumunu, hissedarlarฤฑnฤฑn menfaatlerini olumsuz etkileyebilir. Bahsedilen konu basฤฑnda yer aldฤฑฤฤฑ ลekliyle suรงtur. ฤฐล Bankasฤฑ da yasal yola baลvurdu. Otoritelerin ve hukukun, baลlattฤฑฤฤฑmฤฑz adฤฑmฤฑn gereฤini yapmasฤฑnฤฑ bekleriz.
Ama ฤฐล Bankasฤฑโnฤฑn her zaman รถvรผndรผฤรผmรผz bir yรถnรผ daha vardฤฑr. ฤฐล Bankasฤฑโnฤฑn 50 bini aลkฤฑn ailesi, Atatรผrk hisselerinden daha yรผksek bir payฤฑ alฤฑnlarฤฑn teriyle almฤฑลlardฤฑr ve ฤฐล Bankasฤฑโnฤฑ Kurucusu Mustafa Kemal Atatรผrkโรผn koyduฤu prensipler doฤrultusunda yรถnetmektedirler. Tรผrkiye Cumhuriyeti hukuk devletidir.
Tartฤฑลtฤฑฤฤฑnฤฑz, Tรผrkiye Cumhuriyeti’nin kurucusunun Tรผrk Medeni Kanunu’na gรถre yaptฤฑฤฤฑ vasiyetidir. Mustafa Kemal Atatรผrkโรผn vasiyeti รถlรผmรผnden bu yana 80 yฤฑla yakฤฑn sรผredir hukuka uygun ลekilde uygulanmฤฑลtฤฑr. Siz bunu beฤenmeseniz de vasiyete, vasiyet sahibine ve hukuka saygฤฑ gรถstermelisiniz. Tersine bunu eleลtirdiฤinizde Mustafa Kemal Atatรผrkโรผn kutsal saydฤฑฤฤฑm iradesine de saygฤฑsฤฑzlฤฑk ediyorsunuz kanฤฑsฤฑndayฤฑm.”
Kรถprรผleri, havaalanlarฤฑnฤฑ finanse eden bu sektรถr motive edilmeli
Ersin รzince, bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn ekonomiyi taลฤฑma, kaldฤฑraรงlanma aรงฤฑsฤฑndan รถnemli mesafe kaydettiฤinin de altฤฑnฤฑ รงizdi. รzince, โKredilendirme aรงฤฑsฤฑndan bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnde bir sฤฑkฤฑntฤฑ olmadฤฑฤฤฑ belli. Bugรผn Tรผrk bankacฤฑlฤฑk sistemi dฤฑลarฤฑdan aldฤฑฤฤฑ fonlarla KOBฤฐโlerden kurumsal yapฤฑlara ve bireylerin ihtiyaรงlarฤฑna hatta รผlkenin uluslararasฤฑ ihalelerle aldฤฑฤฤฑ bรผyรผk alt yapฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ kredilendirebilecek yetkinliฤi olduฤunu gรถsterdi.
Bir zamanlar, deฤil enerji projelerini kรถprรผ ve havaalanlarฤฑ gibi alt yapฤฑ projelerini bile yerli bankalarฤฑn, bu ลekilde, neredeyse tamamฤฑnฤฑ kredilendirebileceฤini dรผลรผnemezdik. Kredi karลฤฑlamada vade ve miktar aรงฤฑsฤฑndan baktฤฑฤฤฑnฤฑzda bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ hala rekabetรงi fiyatlarla kredilendirme yapmaya devam ediyor. Burada devletin beklentisi de hemen hemen yerine geliyor diye dรผลรผnmek lazฤฑmโ aรงฤฑklamasฤฑnฤฑ yaptฤฑ.
Bu huba her yatฤฑrฤฑmcฤฑ gelmeli
Bankacฤฑlฤฑk sisteminde artฤฑk gelinen noktada โbankalarฤฑn ลu ya da bu alanda yetersiz kalacaฤฤฑ kaygฤฑsฤฑnฤฑ taลฤฑmak lรผzumsuzโ olacaฤฤฑ gรถrรผลรผnรผ de savunan รzince, bu noktada uluslararasฤฑ dรผzenlemelere bir parantez aรงtฤฑ. Basel prensiplerinin Tรผrk bankalarฤฑnฤฑn sermaye yeterlilik rasyolarฤฑnฤฑ yรผzde 20โlerden yรผzde 15โlere getirdiฤine iลaret eden รzince, โBuralara kredi vererek ve kur artฤฑลฤฑnฤฑn dรถvizli kredilerde yarattฤฑฤฤฑ etkiyle geldikโ dedi ve ekledi: โBรถlgesel finans merkezi olacak bir yere her yatฤฑrฤฑmcฤฑ gelmeli.
Dรผnya standartlarฤฑnda en kaliteli yatฤฑrฤฑmcฤฑ gelmesini hedefl emeliyiz. Standartlarฤฑ yeterince yรผkseltemediฤimiz sermayenin kurallarฤฑnฤฑ da en yรผksek standarda รงekmeye รงalฤฑลtฤฑkรงa Tรผrkiye ister istemez yatฤฑrฤฑmcฤฑlar iรงin zor bir รผlke haline geliyor. Basel 3 prensipleri nedeniyle bazฤฑ Tรผrk varlฤฑklarฤฑnฤฑ deฤerinin yarฤฑsฤฑ kadar sayacaฤฤฑz. Piyasa motivasyonu ve motifleri aรงฤฑsฤฑndan iyi olmuyor, zor oluyorโ
Ramazan topunu neden atmฤฑyoruz?
รzince, bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn sermayesini bรผyรผtmesi gerektiฤine atฤฑfta bulunarak sรถze bir hikaye ile devam etti: โAdama sormuลlar, โRamazan topunu neden atmฤฑyorsunuz?โ cevap vermiล: โSayayฤฑm, birrrrr barut yok, โฆ.. iki โฆ.โ รteki hemen atฤฑlmฤฑล. โTamam; devam etme, gerisi รถnemli deฤilโฆโ ลimdi bu aรงฤฑdan baktฤฑฤฤฑnฤฑzda bankacฤฑlฤฑk yapmak iรงin en evvela sermaye gerekir. Sadece Tรผrkiyeโde deฤil, dรผnyanฤฑn her yerinde sermaye lazฤฑm.
Sermaye iรงin de gรถnรผllรผ ve uzun vadeli para kazanacaฤฤฑna inanan inanรงlฤฑ sermayedar lazฤฑm. Bunu da ticaretin gereฤi olarak sรถylรผyorum. ฤฐmkanlarฤฑmฤฑz ve iลtahฤฑmฤฑz nispetinde. Havalar gรผzelse iลtahฤฑmฤฑz artar. รlkemiz zaten bรผyรผme oranlarฤฑ, finans sektรถrรผnรผn geliลme imkanlarฤฑ, jeopolitik geliลmeler diye bakฤฑldฤฑฤฤฑnda รถyle รงok bรผyรผk geliลmeler vaat edecek bir dรถnem yaลanmฤฑyor.โ
รok kรขrlฤฑ diyen kaรง yatฤฑrฤฑmcฤฑ para koyar?
Bugรผn bankacฤฑlฤฑkta sermayedarฤฑn 2000โlerin baลฤฑnda olduฤu kadar istekli olmadฤฑฤฤฑna vurgu yapan รzince, โHerkesin gรถzรผnde bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ olarak รงok kรขrlฤฑ gรถzรผkรผyoruz ama kรขr hissedara ulaลmฤฑyor, hele de uluslararasฤฑ banka sermayedarlarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan durum hiรง de gรถrรผndรผฤรผ gibi deฤil. Bankacฤฑlฤฑkta sermaye getirisi 15โlerin altฤฑna geldi. TLโnin randฤฑmanฤฑnฤฑ faizle hesaplasak, mevduata Tรผrkiye riskini eklesek, kur, borรง, jeopolitik risk diye ekleseniz de gelen sermaye kurallarฤฑna bakฤฑp bu sektรถr รงok kรขrlฤฑ diyen kaรง yatฤฑrฤฑmcฤฑ parasฤฑnฤฑ koyar.
Kaldฤฑ ki Tรผrkiyeโdeki dรผzenlemeler nedeniyle kaรง banka hissedarฤฑ temettรผyรผ almฤฑล veya transfer etmiลtir. Banka hissedarฤฑ yรผzde 3โe 5โe karลฤฑlฤฑk nema elde ediyorsa ne รขlรข. Ellerinde banka hissesinin deฤer artฤฑลฤฑ kalฤฑyorโ deฤerlendirmesini yaptฤฑ.
Yatฤฑrฤฑmcฤฑ olarak ‘az hassaslar’ geliyor
Tรผrkiyeโde bankalar el deฤiลtiriyor. รzince, bunun iyi bir ลey olduฤunu dรผลรผnmekle beraber gelen yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn dรผลรผk hassasiyetli olduฤu deฤerlendirmesini de yaptฤฑ. รzince, โรzellikle hassasiyeti yรผksek olanlarฤฑn biraz uzaklaลtฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyorum. Uluslararasฤฑ kotasyonu olanlarฤฑn Tรผrkiyeโye รถzgรผlenen sermayesi az karลฤฑlฤฑk ifade eder hale geliyor. รin, Rusya ya da Kรถrfez รผlkelerinden gelen sermaye geliลmiล รผlkelerdeki gibi hassas yatฤฑrฤฑmcฤฑ deฤil. Bunu iyi ya da kรถtรผ manasฤฑndan ziyade yatฤฑrฤฑmcฤฑ penceresinin farklฤฑlฤฑฤฤฑ aรงฤฑsฤฑndan dikkat รงekmek isterimโ diye konuลtu.
Sektรถrรผ katlayacak bir aritmetik yok
Tรผrk bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ aรงฤฑsฤฑndan sermayedarlarฤฑ ikna edebilecek รงok iyi bir resim olmadฤฑฤฤฑnฤฑ da sรถyleyen Ersin รzince, โBazen sektรถr dรผzenleyicilerinden รถyle beyanlar geliyor ki yabancฤฑnฤฑn kalmak iรงin dรผลรผnmesine gerek kalmฤฑyor. Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ รถzelinde bakฤฑldฤฑฤฤฑnda kรถtรผmser deฤilim ama iyimser de deฤilim. Kรถtรผmser deฤilim รงรผnkรผ bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ iyi yapฤฑlandฤฑ ve iyi regรผle ediliyor. Gรถrรผldรผฤรผ gibi halen รงok parasฤฑ olan hissedarlarฤฑn ilgisi var.
Ama bu sektรถrรผ bรผyรผtmek diyorsunuz, bรผyรผtmeye, katlamaya eski 10 yฤฑlda olduฤu gibi gรผรงlรผ gรถtรผrmeye dรถnรผk bir aritmetik yok. Fedโin faizi dikkate alฤฑndฤฑฤฤฑnda ABD gibi รผlkelerdeki getiri beklentisi bizimkini geรงiyor. Dolar bazฤฑnda bizim borsada reel getiri ลรผpheli!โ dedi. Kรถprรผleri, havaalanlarฤฑnฤฑ finanse eden bu sektรถr motive edilmeli.
Rekabet merdiveninde yรผkselemezsek geรงerler
“Tรผrkiye aรงฤฑsฤฑndan son yฤฑllarda hizmet sektรถrรผ aฤฤฑrlฤฑklฤฑ bir ekonomik yapฤฑ oluลtuฤuna da deฤinen รzince, โBen her ลeye raฤmen Tรผrk sanayisinin olgun olduฤunu dรผลรผnรผyorum. Gรผn geldi Pakistan ipliฤi Tรผrkiyeโye Tรผrk pamuฤundan ucuza geldi. Gรผn geldi รin ham bezi Pakistan ipliฤinden dolayฤฑsฤฑyla Tรผrk pamuฤundan ucuza geldi. ฤฐskenderunโa sฤฑcak sac iniyor. Benim yฤฑllarca รผzerinde durduฤum konu mukayeseli รผstรผnlรผklerin kiลiler, ลirketler ve รผlkeler iรงin nasฤฑl geliลtirilebileceฤi…
Onun iรงinde sฤฑk sฤฑk ลรถyle dedim: โRekabet merdiveninde รผst seviyelere รงฤฑkmazsak arkadan gelenler bir รผst basamaฤa รงฤฑkacakโ. Rekabet sฤฑรงramasฤฑ getirecek tohum yok. Biz Tรผrkiyeโde hala verimlilikten bahsediyoruz. Verimlilik olmazsa olmazdฤฑr. Sanayi 4.0 kavramฤฑ mรผthiล. Tรผrk otomobili diyoruz, teknoloji liderleri ลofรถrsรผz otomobil รผretiyor. ฤฐnsanlar artฤฑk arabalarla konuลuyor. รretmek bir tarafa toplum olarak elimizdeki imkanlarฤฑ ne kadar kullanฤฑyoruz bunun bir hesabฤฑnฤฑ yapmak gerek. Elimizdeki insan kaynaฤฤฑnฤฑ ne denli kullanฤฑyoruz? Elimizdeki รผretim imkanlarฤฑnฤฑ ne kadar kullanฤฑyoruz?โ
Ortalama bรผyรผme daha tatmin edici olmalฤฑ
Uluslar รผstรผ kuruluลlarฤฑn bรผyรผme tahminlerine bakฤฑldฤฑฤฤฑnda geliลmiล รผlkelerin ve rekabet avantajฤฑ saฤlayabilen รผlkelerin gรถrece รผstรผn olduฤu bir perspektif รงizildiฤine iลaret eden Ersin รzince, ลu anda sorun yaลasa da รinโin geliลmekte olan รผlkeler arasฤฑnda Hindistan ile sรผrรผkleyici konumunu koruyabileceฤine deฤindi.
รzince, โTรผrkiyeโnin dรผnya ortalamasฤฑnda ya da bazฤฑ geliลmiล รผlkeler kadar bรผyรผmesini โiyi bir ลeyโ diye yorumlamamฤฑz tatmin edici olmamalฤฑ. Dรผลรผk bรผyรผme daha az dฤฑล kaynak ve daha az istihdam demek. Dรผลรผk bรผyรผmelere ekonomiler dayanฤฑr da insanlar dayanabilecek mi? Ya da hangi ลartlara maruz kalacaklarโ dedi.
Dฤฑล borรง sorun deฤil, reel sektรถr borcunu รงeviriyor
Fedโin faiz artฤฑrฤฑmฤฑnฤฑn devam etmesinin bir sรผre sonra kredi notu-dฤฑล sermaye baฤlamฤฑnda yeniden bir kฤฑsฤฑr dรถngรผ yaratacaฤฤฑnฤฑ belirten รzince, โRating az diye kredi gelmez, sermaye gelmediฤi iรงin rating artmaz. Sonunda her ลey nota bakar. Rating artmazsa risk primi artar. Bugรผn risk priminin yรผkselmesi de kimseyi rahatsฤฑz etmiyor. ลunu gรถnรผl rahatlฤฑฤฤฑ ile sรถyleyebiliriz ki mevcut aynen korunduฤu mรผddetรงe, รถzellikle dฤฑล borรง aรงฤฑsฤฑndan sorun olmayacaktฤฑr. Reel sektรถr borรงlarฤฑnฤฑ kolaylฤฑkla รงevirebiliyor. Bugรผn bazฤฑ bรผyรผk sanayi ลirketleri Tรผrkiyeโde para satฤฑcฤฑsฤฑ. Bazฤฑlarฤฑ yurtdฤฑลฤฑndan bankalardan bile daha uygun koลullarla kaynak saฤlฤฑyorโ ifadelerini kullandฤฑ.
Ne olur asgari รผcret vergilenmese, genรง nรผfusa teลvik gelse
Ersin รzince’ye asgari รผcrete iliลkin fikrini sorduฤumuzda ลu cevabฤฑ verdi: โBir yรถnetici olarak masaya oturduฤunuzda iลin gereฤini yapฤฑyorsunuz ama asgari รผcrette tamamen ลahsi bir kanaatim var. Asgari รผcrette kamusal yรผklerin seviyesine baktฤฑฤฤฑmฤฑzda insanฤฑn iรงinden โne olur asgari รผcret vergilenmeseโฆโ demek geรงiyor. Ne sakฤฑncasฤฑ olur acaba. ฤฐล bulanlarฤฑn aylฤฑklarฤฑnฤฑn bรผyรผk kฤฑsmฤฑ bordrolarฤฑnda alฤฑndฤฑktan sonra ulaลฤฑmdan haberleลmeye gฤฑdadan akaryakฤฑta en รงok dolaylฤฑ vergiyi yine onlar รถdรผyor.
Doฤrudan vergilendirilenler hayatlarฤฑnฤฑn pratiฤinde dolaylฤฑ vergilere de en รงok muhatap olanlardฤฑr. Asgari รผcretin artmasฤฑ fikri gรผndeme geldiฤinde, kayฤฑt dฤฑลฤฑ istihdamฤฑ da dรผลรผnerek, olumsuz etkiler diyen olmuลtur. Benim kiลisel gรถrรผลlerim mรผesseseyi baฤlamamalฤฑ ama bence olsa olsa yรผkseltilen miktar efektif geรงinme endeksine gรถre olsa olsa kaybฤฑ dรผzeltmiลtir. Genรง รงalฤฑลan nรผfusa teลvik getirilmeli. Bu kadar nitelikli genรง insan iลsizken Tรผrkiyeโde istihdamฤฑn teลvik edilmesi lazฤฑm. Kimsenin ekmeฤinde gรถzรผm yok da genรงler iลsiz, milyonla emekli รงalฤฑลฤฑyor.
Belki de bunun biraz caydฤฑrฤฑlmasฤฑ lazฤฑm. Emekli รงalฤฑลana dรผzenleme yapฤฑp genรง ve nitelikli insanlarฤฑn รถnรผnรผ aรงmak lazฤฑm. Kendi mesleฤini yapana teลvik gelebilir. Daha az vergilenebilir. Kariyer yollarฤฑ belli olurken genรงleri motive etmek lazฤฑm. Geรงtiฤimiz yฤฑllarda nitelik yรถnรผnden bakฤฑldฤฑฤฤฑnda durum hiรง de tahsili ihtisas mukayeseli รผstรผnlรผk geliลtirecek bir istihdam yaratmamฤฑลฤฑz.โ
Yฤฑllardฤฑr bรผyรผk bir sanayi yatฤฑrฤฑmฤฑ gelmiyor
โBiz en az 4-5 senedir adamakฤฑllฤฑ bรผyรผk bir sanayi kredisi vermemiลizdirโ diyen รzince, bรผyรผk bir sanayi yatฤฑrฤฑmฤฑ gelmeyeli yฤฑllar geรงti tespitini yaparken sanayi ve finanstan รงekilen sermayedarฤฑn gayrimenkule sektรถrรผne geรงiล yaptฤฑฤฤฑnฤฑ da hatฤฑrlattฤฑ. รzince, โGayrimenkul piyasalarฤฑnฤฑ sermaye piyasalarฤฑyla รถrtรผลmeyi baลlatamadฤฑฤฤฑmฤฑz gibi bir de gayrimenkul aldฤฑ baลฤฑnฤฑ gidiyor. Tรผrkiye iรงin olmazsa olmaz gayrimenkulรผn menkulleลtirilmesidir. Bu kentleลmenin, bir yerde de ekonominin ihtiyacฤฑ. Tรผrkiyeโnin geleceฤine รงฤฑkฤฑล bulmak iรงin hizmet sektรถrรผyle ilgili iรงeride yaptฤฑฤฤฑmฤฑz iลleri รผretimle el ele gรถtรผrmeliyiz. Gayrimenkul fiyatlarฤฑ, รผretimi caydฤฑrฤฑcฤฑ hale gelmiล vaziyette. Sanayiciler ile tartฤฑลฤฑyorum. โ70 euroya sanayi arsasฤฑ bulursak ลanslฤฑyฤฑz” diyorlar. Bugรผn ฤฐstanbul iรงinde sanayinin imalathanelerin bulunduฤu yerlerin konut rantฤฑnฤฑ arzuladฤฑฤฤฑnฤฑ duyuyoruz. Prensip olarak รผlkemizde รผretimin desteklenmeye devam etmesi lazฤฑm. Bu da en kolay รผretim maliyetlerini dรผลรผrerek olur. Geleceฤin katma deฤerli รผretimini hedefl emeliyiz. Geleceฤin katma deฤerli รผretimi ise sanayi 4.0โdan geรงiyor. Bu genรง insan potansiyelini de katma deฤerli alanlara yรถnlendirmek lazฤฑmโ ifadelerini kullandฤฑ.
ERSฤฐN รZฤฐNCE DAHA รNCE NE DEMฤฐลTฤฐ?
Tรผrkiye ฤฐล Bankasฤฑ Yรถnetim Kurulu Baลkanฤฑ Ersin รzince, Yiฤit Bulut’un bankaya el konulmasฤฑ aรงฤฑklamasฤฑna daha รถnce de yanฤฑt vermiลti.
รzince, “ฤฐล Bankasฤฑ’na el konulmasฤฑnฤฑ gerektirecek bir ลey olamaz. ฤฐล Bankasฤฑ halka aรงฤฑk bir ลirket. Zannediyorum tartฤฑลma konusu yapฤฑlmak istenen Atatรผrk hisselerinin Cumhuriyet Halk Partisi tarafฤฑndan temsil ediliลidir. Bu, bankanฤฑn yalnฤฑzca yรผzde 28’i ile ilgili bir konu. Yani bu yรผz binlerce hissedarฤฑ olan bir anonim ลirkete el konulmasฤฑnฤฑ sรถylemek, eski Sermaye Piyasasฤฑ Kurulu baลkanlarฤฑmฤฑzdan bir tanesinin ifade ettiฤi gibi mali bir suรง teลkil ediyor sanฤฑrฤฑm. Tabii ben beyefendinin deฤerlendirmesiyle ilgili kiลisel bir deฤerlendirme yapmak durumunda deฤilim. Ama basฤฑndan aldฤฑฤฤฑmฤฑz bilgiler doฤrultusunda bu, bir anonim ลirketin sadece itibarฤฑnฤฑ deฤil, hissedarlarฤฑnฤฑn mali konumunu da zedeleyecek tarzda bir ลey” ifadelerini kullanmฤฑลtฤฑ.
