Tรผrkiye ฤฐล Bankasฤฑ Genel Mรผdรผrรผ Hakan Aran, โKur Korumalฤฑ Mevduat (KKM) dรผลรผk faiz ekonomisinin kuru patlatmamasฤฑ iรงin dรถrt elle sarฤฑlmasฤฑ gereken tek รผrรผnโ dedi ve ekledi: โKur korumalฤฑ mevduยญat bitirilemez. Eฤer bitirirseniz kurun hangi seviyeye geleceฤiยญni hiรงbirimiz bilemeyiz.โ Aran, KKMโde รงรถzรผmรผn ise kademeli รงฤฑkฤฑล olduฤunu belirtti.
Dรผnya’nฤฑn haberine gรถre Bankacฤฑlฤฑk Dรผzenleme ve Deยญnetleme Kurumuโnun (BDDK) haftalฤฑk verilerine gรถre kur koruยญmalฤฑ mevduat 2 trilyon TLโye daยญyandฤฑ ve ilk defa toplam bรผyรผkยญlรผฤรผ 102,2 milyar dolara รงฤฑkaยญrak 100 milyar dolar barajฤฑ aลฤฑldฤฑ. Tรผrkiye ฤฐล Bankasฤฑ Genel Mรผยญdรผrรผ Hakan Aran, bir grup gazeยญteciye enflasyon, KKM ve kredi piyasalarฤฑna iliลkin deฤerlendirยญmelerde bulundu.
Hakan Aran, KKMโye iliลkin sorularฤฑ cevaplarken รผrรผnรผn ลu anda sistemde รงok รถnemli fonkยญsiyonu yerine getirdiฤine vurgu yaparak, โKur korumalฤฑ mevduยญata dรถnen miktar o kadar arttฤฑ ki aynฤฑ anda dรถvize yรถnelmemesi lazฤฑm. Kademeli olarak bitirilยญmesi lazฤฑm. Kademeli olarak biยญtirilmeden รถnce de Tรผrk lirasฤฑยญna olan gรผvenin saฤlanmasฤฑ ve yabancฤฑ para konusundaki bekยญlentinin kฤฑrฤฑlmasฤฑ lazฤฑmโ diye konuลtu.
Enflasyon yรผzde 85,ย faiz yรผzde 8.5 iseโฆ
Yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn โTL faizler cazipโ dediฤi, yabancฤฑ parada artฤฑล gรถยญrรผlmediฤi bir ortamฤฑn oluลmaยญsฤฑnฤฑn รถnemine de deฤinen Aran, ลรถyle devam etti: โBen bu รผrรผnรผ savundum diye de รงok eleลtiri alยญdฤฑm ama ลรถyle sรถyleyeyim. KKM รงok รถnemli bir fonksiyon gรถrรผยญyor. Tรผrkiyeโde kur krizi รงฤฑkmaยญsฤฑn diye KKM var. Eฤer TL faizi, enflasyon yรผzde 50 ya da yรผzde 85 dรผzeyindeyken yรผzde 8.5โta duruyorsa bunu KKM diye bir รผrรผn olmadan saฤlayamazsฤฑnฤฑz. KKM, bu politikanฤฑn destekรงiยญsi olan bir รผrรผn. ลimdi dรผลรผk faยญiz politikasฤฑndan yararlananlar varsa bu kur korumalฤฑ mevduat sayesindedir. O nedenle kur koยญrumalฤฑ mevduat รผrรผnรผnรผn bu politikanฤฑn ayrฤฑlmaz bir bileลeยญni olduฤunu dรผลรผnรผyorum. Hem ticaret sahibine hem kredi kullaยญnana hem bankalara รงok รถnemยญli katkฤฑ saฤladฤฑ. Daha รถnce de KKMโnin kur krizinin olmamaยญsฤฑnฤฑn gรผvencesi olduฤunu sรถyleยญdim. O nedenle beklentilerin iyi yรถnetilmesi ve ekonomide gรผveยญnin tesis edilmesi รงok kฤฑymetli. Bunu bozacak olan her ลeyden de kaรงฤฑnmak gerekiyor.โ
Aranโa 2001 dรถneminin hatฤฑrยญlatฤฑlmasฤฑ รผzerine โBen hiรง kimยญsenin bile bile bรถyle bir krize seยญbebiyet vermeyeceฤini dรผลรผยญnรผyorum ki herkes zaten ortak akฤฑlla hareket edeceฤini, aktรถrยญleri dinleyeceฤini, dinlediฤini sรถylรผyorโ dedi.
KKMโnin bankalarฤฑn fon yรถneยญtimine ciddi katkฤฑsฤฑ olduฤunu da belirten Hakan Aran, bankalarฤฑn bu รผrรผnden para kazanmadฤฑฤฤฑยญnฤฑ ama yanlฤฑล matematik iรงeriยญsinde bankalarฤฑn hala zarara geรงยญmemiล olmasฤฑnฤฑn arkasฤฑnda en รถnemli nedenin รผrรผnle ilgili veยญrilen destekler olduฤunu anlattฤฑ.
รretimde katma deฤer, verimยญlilik arttฤฑฤฤฑnda israf kalktฤฑฤฤฑnยญda ve para doฤru yere harcandฤฑยญฤฤฑnda ekonomide dรผzelmeyecek hiรงbir sorunun olmadฤฑฤฤฑnฤฑ da sรถyleyen ฤฐล Bankasฤฑ Genel Mรผยญdรผrรผ Hakan Aran, โBunu baลarยญdฤฑฤฤฑmฤฑz zaman 10 ile 20 arasฤฑnยญda bir bantta enflasyonu gรถrรผยญrรผz. Enflasyon 5 yฤฑldan รถnce tek haneye inmez. Tek haneye indiยญrirsiniz ama her ลeyin kafasฤฑnฤฑ gรถzรผnรผ yararak indirirsiniz. ฤฐลยญsizlik yรผzde 20โye vurur. Genรง iลยญsizlik yรผzde 40โa vurur. Ekonoยญmide bir durgunluk olur. Enflasยญyon iner… รncelik enflasyonun inmesi deฤil sรผrdรผrรผlebilir kalยญkฤฑnma olmalฤฑโ ifadelerini kulยญlandฤฑ.
Aran, รผlke kalkฤฑnฤฑrken, saฤยญlฤฑklฤฑ olarak bรผyรผrken enflasyoยญnun dรผลmesinin รถnemine vurยญgu yaparak, โEnflasyon 5 yฤฑldan รถnce saฤlฤฑklฤฑ olarak tek haneye inmez. Beล yฤฑldan รถnce saฤlฤฑklฤฑ olarak enflasyon neden tekrar inmez? รรผnkรผ o fฤฑrsatฤฑ biraz kaยญรงฤฑrdฤฑk. Bunu enflasyonda yรผzde 19โu konuลuyor olsaydฤฑk baลka ลeyler sรถylerdim ama yรผzde 85โe รงฤฑkmฤฑล. ลimdi yรผzde 43โe inecek olan bir enflasyonun baลarฤฑsฤฑyยญla รถvรผnรผrken, bunlarฤฑ konuลunยญca iลler gittikรงe zorlaลฤฑyor. Bir de yรผzde 40-50 bandฤฑndaki enflasยญyonun yapฤฑลkanlฤฑk etkisi oluลtu. En az 2-3 yฤฑl ben bu yรผzde 40- 50 bandฤฑndaki enflasyonun deยญvam etmesinden endiลe ediyoยญrum. รรผnkรผ hiรงbir politika hele de bir sene sonra baลka bir seรงiยญmi dรผลรผnen hiรงbir iktidar, enfยญlasyonla o kadar kararlฤฑ mรผcadeยญle edemez. O yรผzden bu enflasยญyonla biraz yaลamak durumunda kalacaฤฤฑzโ ลeklinde konuลtu.
Dรผลen faizin piyasadaย karลฤฑlฤฑฤฤฑ yok
Hakan Aranโa iล dรผnyasฤฑnฤฑn โkrediye eriลemiyoruzโ eleลtiriยญleri de hatฤฑrlatฤฑldฤฑ. Bundan yakยญlaลฤฑk 6 ay รถnce; kredi faizlerinin dรผลรผrรผlmesi sฤฑrasฤฑnda yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamalara atฤฑfta bulunan Haยญkan Aran ลunu anlattฤฑ: โKorkยญtuฤum gibi oldu. ฤฐnmiล olan faยญiz oranlarฤฑnฤฑn piyasada artฤฑk bir karลฤฑlฤฑฤฤฑ maalesef yok. Evet; poยญlitika faizi 8.5โe indi ama ne kreยญdide ne mevduatta karลฤฑlฤฑฤฤฑ var. Kredide karลฤฑlฤฑฤฤฑ var denebilir. รรผnkรผ bu politika faizine bir ลeยญkilde รงฤฑpalanmฤฑล bir kredi politiยญkasฤฑ izleniyor. Bunun 1.4 katฤฑ, 1.8 aralฤฑฤฤฑnda kredi vermezseniz bu durumda ceza รถdemeniz gerekiยญyorโ ifadelerini kullandฤฑ.
Aran, kredilerdeki sฤฑnฤฑrlamaยญlara karลฤฑn mevduatta sฤฑnฤฑrlaยญmanฤฑn kalkmasฤฑyla faizin yรผzยญde 30โlu seviyelere geldiฤine deยญฤinerek bugรผn gelinen noktada bankalar iรงin iลin ters matematiยญฤe dรถndรผฤรผnรผ โMรผลteriden yรผzยญde 30โla mevduatฤฑnฤฑ alฤฑp ona yรผzยญde 13.80โden kredi vermeniz geยญrekiyorโ sรถzleriyle รถzetledi.
Aran, โBu yapฤฑlamadฤฑฤฤฑ iรงin bankacฤฑlฤฑฤฤฑn mevduat-kredi araยญsฤฑndaki marjฤฑ, makasฤฑ bozulduฤu iรงin bankalar kredileri azalttฤฑlar. Niye azalttฤฑlar? Sizin 700 milยญyarlฤฑk bir kredi portfรถyรผnรผz varยญsa ve bu konuda 70 milyarฤฑnฤฑ siz bu ลekilde verirseniz 10 ay sonra kรผlliyen zarar eden bir banka koยญnumuna gelirsiniz ve sene sonuยญna geldiฤinizde bilanรงolarฤฑnฤฑza zarar รงฤฑkar. O yรผzden 70 milyar deฤil de bunu 7 milyara indirirยญseniz daha uzun sรผre dayanฤฑrยญsฤฑnฤฑz. ฤฐลte bankalarda topladฤฑฤฤฑ mevduat ve verdiฤi krediden zaยญrar ettiฤi miktarฤฑ kendi kredi bรผยญyรผklรผklerine gรถre azaltarak poliยญtikanฤฑn dรผzelmesini ve normalยญleลmesini bekliyorโ dedi.
Aran, banka karlarฤฑna iliลkin bir soruya da, โTabii karฤฑn neยญreden geldiฤini, karฤฑn kalemleยญrini ayrฤฑลtฤฑrmadan konuลursak sรผrekli kar ediyor diyebilirsiniz. Ama bankalarฤฑn ana faaliyetleยญrinden mevduat toplama ve kreยญdiden dolayฤฑ ne kar ediyor, elinยญde bulundurduฤu enflasyona enยญdeksli kaฤฤฑtlardan dolayฤฑ ne kar ediyor? ve bunun yanฤฑnda diฤer faaliyetlerinden ne kar ediyor diye ayrฤฑลtฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑzda bankalaยญrฤฑn ana bankacฤฑlฤฑk faaliyetleri konusunda zarar ettiฤini gรถrรผrยญsรผnรผzโ cevabฤฑnฤฑ verdi.
Hazirandan sonra sistem rahatlar
Kredi sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑnฤฑn kฤฑsa vadede รงรถzรผmรผ iรงin bir dรผzenleme beklentisinin olup olmadฤฑฤฤฑ sorulduฤunda da ฤฐล Bankasฤฑ Genel Mรผdรผrรผ Hakan Aran, seรงime artฤฑk sayฤฑlฤฑ gรผnler kaldฤฑฤฤฑna iลaret ederek โBundan sonraki dรถnemde ben yeni bir deฤiลikliฤin bile kendi baลฤฑna risk olduฤunu dรผลรผnรผyorum. O yรผzden de artฤฑk alฤฑลtฤฑฤฤฑmฤฑz bir ลeyin normalleลmesi iรงin herhalde en uygun ay, haziran olur. Haziran ayฤฑndan sonra sistem rahatlarโ dedi. Tรผrkiye ekonomisini oluลturan tรผm aktรถrlerin de hazirana kadar olan dรถnemi geรงirebilecek gรผรงte ve esneklikte olduฤuna da deฤinen Aran, bankalarฤฑn 30-45 gรผnlรผk vadelerde desteklerinin sรผrdรผฤรผne de iลaret etti.
Mรผลterimizin tercihine saygฤฑlฤฑyฤฑz
Son dรถnemde uygulanan politikalarฤฑn yabancฤฑ para mevduatฤฑ olan bankayฤฑ cezalandฤฑrฤฑcฤฑ nitelikte olduฤunu da anlatan ฤฐล Bankasฤฑ Genel Mรผdรผrรผ Hakan Aran, โYรผksek faizli demeyim ama bu dรถnem para politikasฤฑnฤฑn gereฤi olarak en az beล yฤฑl vadeli sabit Tรผrk lirasฤฑ faizli kaฤฤฑdฤฑ en fazla olan banka, ฤฐล Bankasฤฑ. รรผnkรผ yabancฤฑ para mevduatฤฑ bilanรงosundan kovamayan en bรผyรผk banka ฤฐล Bankasฤฑ. Yabancฤฑ para mevduatฤฑmฤฑz 31 milyar dolar. รyle olduฤu iรงinde en รงok komisyon รถdeyen bankayฤฑz. En รงok kaฤฤฑdฤฑ tutan bankayฤฑz. Mรผลterimizin tercihine saygฤฑlฤฑyฤฑz. Yabancฤฑ para tutanlarฤฑn Tรผrk lirasฤฑ karลฤฑlฤฑฤฤฑ cezasฤฑ da neyse รถderiz dedik. O cezayฤฑ da her ay Merkez Bankasฤฑโna komisyon olarak รถdรผyoruz. Her ay 200 milyon TL. Dolayฤฑsฤฑyla mรผลterilerimizin bu tercihinin banka olarak bize de bir bedeli varโ ลeklinde konuลtu.
