ฤฐstanbul Bรผyรผkลehir Belediyesi (ฤฐBB), 14 Eylรผl 1509โda ฤฐstanbul’da yaลanan ve โKรผรงรผk Kฤฑyametโ olarak adlandฤฑrฤฑlan bรผyรผk depremin izlerini aramak, olasฤฑ Marmara Depremi sฤฑrasฤฑnda oluลabilecek tsunamiye karลฤฑ รถnlemler almak amacฤฑyla, Veliefendi Hipodromu’nda รงalฤฑลma baลlattฤฑ.
ฤฐstanbul, tarihinin en ลiddetli depremini 14 Eylรผl 1509’da yaลadฤฑ. Kรผรงรผk kฤฑyamet (Kฤฑyamet-i Suฤra) denilen depremin ardฤฑndan Marmara Deniziโnde tsunami meydana geldi. Boylarฤฑ 10 metreye kadar yรผkselen dev dalgalar ลehirde tufan yaลattฤฑ. Yer bilimcilerin son yรผzyฤฑlda Doฤu Akdenizโde gรถrรผlen en bรผyรผk doฤal afet olarak tanฤฑmladฤฑฤฤฑ depremin izleri ise, ฤฐstanbul’un bozulmamฤฑล sahil ลeritlerinde araลtฤฑrฤฑlmaya baลlandฤฑ. ฤฐBB Baลkanฤฑ Mevlรผt Uysal’ฤฑn talimatฤฑyla ilki Adalar’da yapฤฑlan ‘tsunami’ รงalฤฑลmalarฤฑna, Zeytinburnu’nda yer alan ve ฤฐstanbul’un simgelerinden biri olan Veliefendi Hipodromu da eklendi. รalฤฑลmanฤฑn amacฤฑ, tarihsel verileri, gรผncel araลtฤฑrma araรงlarฤฑ ve olanaklarฤฑ, bilimsel deneyimleri bir araya getirerek, olasฤฑ tsunami tehlikesin dรผzeyini saptamak, bunlarฤฑn neden olabileceฤi hasar dรผzeylerini hesaplamak, riskleri belirlenmesi ve sakฤฑnma รถnlemlerinin geliลtirilmesini ve tehlikenin azaltฤฑlmasฤฑ saฤlamak” olarak belirlendi.
VELฤฐEFENDฤฐ’DE ฤฐLK ARAลTIRMA รUKURU AรILDI
ฤฐBB Deprem Risk Yรถnetimi ve Kentsel ฤฐyileลtirme Daire Baลkanlฤฑฤฤฑ Deprem ve Zemin ฤฐnceleme ลube Mรผdรผrlรผฤรผ, “ฤฐstanbul ฤฐli Marmara Kฤฑyฤฑlarฤฑnda Tsunami Modelleme, Hasar Gรถrebilirlik ve Tehlike Analizleri Gรผncellemesi ฤฐลi” kapsamฤฑnda, Orta Doฤu Teknik รniversitesi (ODTร) ile sรถzleลme imzaladฤฑ. Tarihsel depremler sonucu kฤฑyฤฑ alanlarฤฑnฤฑ etkilemiล eski tsunami izlerinin araลtฤฑrฤฑlmasฤฑna yรถnelik araลtฤฑrma iรงin Veliefendi Hipodromu’nda belirlenen araลtฤฑrma รงukurlarฤฑndan ilki, 1 Ekim’de kepรงe yardฤฑmฤฑyla aรงฤฑldฤฑ. ฤฐstanbul Teknik รniversitesi (ฤฐTร) ekibi tarafฤฑndan zeminden alฤฑnan birkaรง torba numune, incelenmek รผzere laboratuvara gรถtรผrรผldรผ.
Araลtฤฑrma รงukurlarฤฑndan elde edilecek bulgular, beklenen olasฤฑ bรผyรผk Marmara depremine baฤlฤฑ oluลabilecek tsunami dalgalarฤฑnฤฑn vereceฤi zararlarฤฑn รถnceden kestirilmesi ve gerekli รถnlemlerin alฤฑnabilmesi konusunda, รถnemli bilgiler saฤlayacak. รalฤฑลmaya iliลkin kesin bilgiler, laboratuvar sonuรงlarฤฑna gรถre belli olacak.
“1509’DAKฤฐ TSUNAMฤฐNฤฐN SURLARI AลTIฤI SรYLENฤฐR”
ฤฐstanbul’da 14 Eylรผl 1509โda yaลanan ve โKรผรงรผk Kฤฑyametโ olarak bilinen bรผyรผk deprem hakkฤฑnda Yฤฑldฤฑz Teknik รniversitesi (YTร) Doฤa Bilimleri Araลtฤฑrma Merkezi Baลkanฤฑ Prof. Dr. ลรผkrรผ Ersoy, “ฤฐstanbulโda 7.7, 7.5 ลiddetlerinde bir depremi รถngรถrebiliriz. Arkasฤฑ tsunami” dedi. Prof. Dr. Ersoy, 1509 depremini “ฤฐstanbul’un en saฤlam merkezi kesiminde meydana gelen, ลimdiki bรผyรผklรผฤรผyle yaklaลฤฑk 7.7 diyebileceฤimiz, enerji olarak yaklaลฤฑk 3 Kocaeli depremi bรผyรผklรผฤรผnde, รงok bรผyรผk bir depremdi” ลeklinde tarif etti.
Olasฤฑ bir ฤฐstanbul depreminde tsunami dalgalarฤฑ oluลacaฤฤฑnฤฑ kaydeden Prof. Dr. Ersoy, “1509 depreminde tsunami de var. Surlarฤฑ aลtฤฑฤฤฑ sรถylenir. Marmara’nฤฑn tsunami tarihi de sabฤฑkalฤฑ. 4 bin yฤฑl iรงerisinde kayฤฑtlarda 100’e yakฤฑn tsunami var. Yaptฤฑฤฤฑmฤฑz kazฤฑlarda bunlarฤฑn izlerini bulduk. Kim, ‘Marmara kฤฑyฤฑlarฤฑnda tsunami dalgalarฤฑ olmaz’ diyorsa, doฤruyu sรถylemiyor. Bilimsel olarak yanlฤฑลtฤฑr. Marmara kฤฑyฤฑlarฤฑnda mutlaka tsunami dalgalarฤฑ oluลabilir. Marmara’nฤฑn iรงerisinde bin metreyi aลkฤฑn 3 tane รงukur var. Bu รงukurlarฤฑn yamaรงlarฤฑndaki รงamurlar, depremlerde sallandฤฑklarฤฑ takdirde denizaltฤฑ heyelanlarฤฑyla tsunamiler oluลabilir” diye konuลtu.
รฤฐFTE DEPREM TEHLฤฐKESฤฐ
Bรถlgede ‘รงifte deprem’ potansiyeli olduฤunun da altฤฑnฤฑ รงizen Prof. Dr. Ersoy, “Marmara’da bir depremi konuลuyorsak tsunamiyi de birlikte anmamฤฑz gerekiyor. รรผnkรผ tarihsel olarak bunlar hep birlikte gerรงekleลmiล. Marmara’nฤฑn รงifte deprem oluลturma รถzelliฤi de var. 1999 depreminde merkezleri Kocaeli ve Dรผzce olmak รผzere 2 ayrฤฑ yerde 3 tane ลiddeti 7’den bรผyรผk deprem meydana geldi. Bunun benzeri 1912 ve 1766 yฤฑllarฤฑnda da yaลandฤฑ” dedi.
“7.7 BรYรKLรฤรNDE DEPREM รNGรREBฤฐLฤฐRฤฐZ”
Olasฤฑ depremin bรผyรผklรผฤรผ hakkฤฑnda ise Prof. Dr. Ersoy, “Bir grup araลtฤฑrmacฤฑya gรถre 30 yฤฑl iรงinde yรผzde 65 olasฤฑlฤฑkla ลiddeti 7’den bรผyรผk bir deprem olacak. Bunun 19 yฤฑlฤฑ geรงti. Tehlikenin riski artฤฑyor. Yarฤฑn da olabilir, 11 yฤฑl sonra da. Tekrarlanma aralฤฑklarฤฑ genellikle tutar. Sรผrenin yaklaลtฤฑฤฤฑnฤฑ buradan รถngรถrebiliriz. Marmara iรงin en kรถtรผ senaryo 1509 depreminin tekrarlanmasฤฑdฤฑr. Yaklaลฤฑk 7.7, 7.5 ลiddetlerinde bir depremi รถngรถrebiliriz” yorumunu yaptฤฑ.
“TSUNAMฤฐ DALGALARI 5 DAKฤฐKA ฤฐรERฤฐSฤฐNDE GELEBฤฐLฤฐR”
Prof. Dr. Ersoy, tsunaminin sinsi bir ลekilde geliลtiฤine dikkat รงekerek ลunlarฤฑ kaydetti:
“Tsunami dalgasฤฑ o kadar sinsi ki bazen cepheden deฤil, ‘kฤฑyฤฑ boyu akฤฑntฤฑlarฤฑ’ ile kฤฑyฤฑlarฤฑ sรผpรผrerek gelebilir. Hatta iรง denizlerde dalgalar karลฤฑ kฤฑyฤฑya รงarpฤฑp 1 saat sonra dรถnebilir. Bu dalgalar 5 dakika iรงerisinde gelebilir. Uzak bรถlgelerde 20 dakikaya kadar รงฤฑkabilir ama her halรผkarda tsunamiden kaรงฤฑล planlarฤฑ yapabiliriz. Deprem gibi deฤil. Kฤฑyฤฑlarda, karalarฤฑn iรงlerine doฤru kaรงmamฤฑz, yรผksek yerlere รงฤฑkmamฤฑz gerekiyor. Sahildeysek, bir tekne iรงerisindeysek aรงฤฑk denize gitmemiz gerekiyor. Aรงฤฑk deniz, tsunami ve depremde en gรผvenilir yerdir. รรผnkรผ deprem dalgalarฤฑ suyun iรงerisinden geรงmez. Tsunami dalgalarฤฑ da aรงฤฑk denizde olmaz. Sadece kฤฑyฤฑlarda olur. Aรงฤฑk denizler daha gรผvenlidir.”
“5 ฤฐLรE DEPREMDEN DAHA รOK ETKฤฐLENECEK”
รzellikle Avrupa Yakasฤฑ’nฤฑn sahil kesiminin zemin olarak daha tehlikeli olduฤunu kaydeden Prof. Dr. Ersoy, โAksaray’dan Zeytinburnu’na, Bakฤฑrkรถy’e, Kรผรงรผkรงekmece’ye, Avcฤฑlar’a, Bรผyรผkรงekmece’ye doฤru giden sahil kesiminin zemini daha hassas. Dolayฤฑsฤฑyla buradaki yapฤฑlar depremden daha รงok etkilenecek. Bu bรถlgelerdeki kentsel dรถnรผลรผmรผn hฤฑzฤฑna biraz daha aฤฤฑrlฤฑk vermemiz gerekiyor. ฤฐnลaatlar ilรงenin zeminine รถzel yapฤฑlmalฤฑ. Maalesef saฤlam kayalar รผzerinde bile inลaat yapmasฤฑnฤฑ bilmiyoruz. Kadฤฑkรถy’de yaptฤฑฤฤฑnฤฑz bir binayฤฑ Avcฤฑlar’da yapamazsฤฑnฤฑz. Avcฤฑlar’da yaptฤฑฤฤฑnฤฑz bir binayฤฑ ลiลli’de yapamazsฤฑnฤฑz. Zemin รถzellikleri birbirinden farklฤฑ” dedi.
