Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan, 30 Kasฤฑm’da katฤฑldฤฑฤฤฑ bir televizyon programฤฑnda yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada Tรผrkiye’nin โyeni ekonomi modeline’ geรงtiฤini ilan etmiลti.
Erdoฤan, โYeni ekonomi modeliyle, yรผksek faiz vererek sฤฑcak para รงekme politikasฤฑnฤฑ elimizin tersiyle itiyoruz. Dรผลรผk faizle, รผretimi ve ihracatฤฑ destekleyeceฤiz.โ demiลti.
Sรถzcรผ’nรผn haberine gรถre geride kalan dรถrt ayda tablo, bu aรงฤฑklamadaki hedeflerle uyuลmadฤฑ.
Birรงok ekonomist, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn (TCMB) eylรผl ayฤฑnda baลlattฤฑฤฤฑ faiz indirimleriyle birlikte kur ve enflasyon kontrolden รงฤฑkฤฑnca, hรผkรผmetin โyeni ekonomi modeli’ adlandฤฑrmasฤฑnฤฑ kullanmaya baลladฤฑฤฤฑnฤฑ, ortada bir model olmadฤฑฤฤฑnฤฑ รถne sรผrรผyor.
FIRLAYAN DรVฤฐZ KURU RฤฐSK ALARAK TUTULUYOR
TCMB’nin faiz indirimleri รถncesinde 8,30, Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’ฤฑn โyeni ekonomi modelini’ ilan ettiฤi 30 Kasฤฑm’da 12,96 olan dolar/TL kuru, 20 Aralฤฑk’ta 18,36’ya kadar yรผkselmiลti.
14,70 seviyelerinde bulunan kur, faiz indirimleri รถncesine gรถre yรผzde 77, 30 Kasฤฑm’a gรถre ise yรผzde 13,4 yukarฤฑda.
Yรผksek cari aรงฤฑk, yรผksek enflasyon ve eksi reel faiz nedeniyle baskฤฑ altฤฑndaki dolar kuru, TCMB rezervleri kullanฤฑlarak ve kur korumalฤฑ mevduatla TL tasarruflarฤฑn dรถvize endekslenmesi sayesinde tutulmaya รงalฤฑลฤฑlฤฑyor.
Kur korumalฤฑ mevduat miktarฤฑ 25 Mart’ta 610,4 milyar TL’ye yรผkselirken, kurdaki artฤฑล nedeniyle kamu bรผtรงesinden milyarlarca liralฤฑk kur farkฤฑ รถdeniyor.
TCMB’nin faiz indirimlerine baลlamasฤฑ รถncesinde Aฤustos 2021’de resmi yฤฑllฤฑk tรผketici enflasyonu yรผzde 19,25’ti. TCMB’nin politika faizi de yรผzde 19’du.
Erdoฤan’ฤฑn yeni ekonomi modelini ilan ettiฤi kasฤฑm ayฤฑnda ise enflasyon yรผzde 21,31 olurken, politika faizi yรผzde 15’e รงekilmiลti.
ลu an ise resmi enflasyon 20 yฤฑlฤฑn zirvesinde bulunuyor. ลubatta yรผzde 54,44’e yรผkselen enflasyonun, martta yรผzde 60’ฤฑ aลmasฤฑna kesin gรถzรผyle bakฤฑyor.
Aralฤฑk, ocak ve ลubatta aylฤฑk enflasyonda Venezuela’yฤฑ bile geรงen Tรผrkiye, dรผnya yรผksek enflasyon liginde sekizinciliฤe yรผkseldi.
Vatandaลlarฤฑn รงoฤunun hissettiฤi enflasyon ise TรฤฐK’in aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ oranlarฤฑn รงok รผzerinde bulunuyor.
Enflasyon Araลtฤฑrma Grubu (ENAG), ลubat enflasyonunu yรผzde 123,8 olarak aรงฤฑklamฤฑลtฤฑ.
TCMB politika faizini yรผzde 14โte sabit tutmaya devam ederken Hazineโnin 10 yฤฑl ve 5 yฤฑl vadeli tahvil faizleri geรงen hafta yรผzde 28โi aลarak tรผm zamanlarฤฑn zirvesine yรผkseldi.
Hazine’nin 10 yฤฑl vadeli tahvil faizi, TCMB’nin faiz indirimleri baลlamadan รถnce 2021 yฤฑlฤฑ Eylรผl ayฤฑ baลฤฑnda yรผzde 16,98 seviyelerinde bulunuyordu. Yaklaลฤฑk 7 aylฤฑk dรถnemde 10 yฤฑllฤฑk tahvil faizi 1100 baz puanฤฑn รผzerinde artฤฑล kaydetti.
Yaklaลฤฑk 7 ayda 5 yฤฑllฤฑk tahvil faizinde artฤฑล 1000 baz puanฤฑn รผzerinde oldu.
Hazine ve Maliye Bakanlฤฑฤฤฑ, 17 Mart’ta 2 milyar dolar borรงlanฤฑrken faiz yรผzde 8,625 olmuลtu. Bu oran, dolar cinsi borรงlanmada 5 yฤฑllฤฑk vadede ลubat 2003 sonrasฤฑndaki en yรผksek borรงlanma faizi olmuลtu.
Bankalarฤฑn ortalama ihtiyaรง kredisi faizleri, TCMB’nin faiz indirimleri รถncesinde ve 30 Kasฤฑm’da yรผzde 23 seviyelerindeydi. Bugรผn ise yรผzde 28’in รผzerinde yer alฤฑyor.
TCMB’nin faiz indirimleri รถncesinde yรผzde 21’lerde olan ticari kredi faizleri, 30 Kasฤฑm’da yรผzde 18’lere kadar gerilemiลti ancak bugรผn yine yรผzde 21 seviyelerinde bulunuyor.
Enflasyona oranla kredi faizlerinin dรผลรผk kalmasฤฑnda TCMB’nin politika faizini dรผลรผk tutmasฤฑ ve kur korumalฤฑ mevduattaki yรผzde 17 sฤฑnฤฑrlamasฤฑ etkili oluyor.
Eksi reel faizle daฤฤฑtฤฑlan krediler, enflasyonu da kรถrรผklรผyor.
Dรผnyada enerji fiyatlarฤฑnฤฑn hฤฑzla arttฤฑฤฤฑ bir dรถnemde dรถviz kurlarฤฑnฤฑ artฤฑracak faiz operasyonuna imza atฤฑlmasฤฑ, TL cinsi fiyatlarฤฑn katlanmasฤฑna neden oldu.
Benzinin litre fiyatฤฑ, TCMB’nin faiz indirimleri รถncesinde yaklaลฤฑk 7,76 TL, 30 Kasฤฑm’da 9,67 TL idi. Bugรผn ise benzinin litresi 19,80 TL’den satฤฑlฤฑyor.
Zam oranฤฑ, Erdoฤan’ฤฑn 30 Kasฤฑm’daki aรงฤฑklamasฤฑndan bu yana yรผzde 105 oldu. Bu dรถnemde motorin ise yรผzde 117 oranฤฑnda zamlandฤฑ.
30 Kasฤฑm 2021’den 1 Nisan 2022’ye kadar geรงen dรถrt ayda doฤalgaz zammฤฑ konut iรงin yรผzde 68, sanayi ve santraller iรงin yรผzde 125 oldu.
Hรผkรผmetin yeni ekonomi modelindeki en bรผyรผk iddiasฤฑ, TL’nin deฤerinin dรผลรผk tutulmasฤฑnฤฑn getireceฤi โrekabetรงi kur’ avantajฤฑ ile cari fazla vermekti. Ancak tablo, emtia fiyatlarฤฑnฤฑn yรผksek seyretmesinin etkisiyle tam tersi oldu.
Ocak 2021’de 1,8 milyar dolar olan Tรผrkiye’nin aylฤฑk cari aรงฤฑฤฤฑ, Ocak 2022’de 7,1 milyar dolarla dรถrt yฤฑlฤฑn zirvesine yรผkseldi.
TCMB’nin faiz indirimleri รถncesinde Aฤustos 2021’de Tรผrkiye 920 milyon dolar fazla vermiลti. Eylรผl ve ekim aylarฤฑnda da cari fazla verildi ancak sonraki aylarda cari aรงฤฑk giderek arttฤฑ.
Yeni ekonomi modelinde iลsizliฤin azalacaฤฤฑ iddia edilmiลti. 30 Kasฤฑmโda yรผzde 11,2 olan TรฤฐKโin dar tanฤฑmlฤฑ iลsizlik oranฤฑ, ocakta yรผzde 11,4โe yรผkseldi.
30 Kasฤฑmโda yรผzde 22,1 olan TรฤฐKโin geniล tanฤฑmlฤฑ iลsizlik oranฤฑ da ocakta yรผzde 22,9โa yรผkseldi.
รnรผmรผzdeki aylarda ekonomideki yavaลlamayla birlikte iลsizliฤin artmasฤฑ bekleniyor.
