ฤฐzlanda, Avrupa Birliฤi ile รผyelik mรผzakerelerinin yeniden baลlatฤฑlmasฤฑ konusunda cumartesi gรผnรผ sandฤฑk baลฤฑna gitti. Geรงim maliyeti, gรผvenlik, egemenlik ve balฤฑkรงฤฑlฤฑk sularฤฑnฤฑn denetimi eksenli bir kampanyanฤฑn ardฤฑndan ada nรผfusu ikiye bรถlรผnmรผล durumda. Oy verme sรผreci 0900 GMT’de baลladฤฑ ve 2200 GMT’de sona erecek. Sonuรงlarฤฑn “evet” รงฤฑkmasฤฑ halinde Brรผksel ile mรผzakereler baลlayacak.
Sonuรง belirsizliฤini koruyor
Anketler yarฤฑลฤฑn baล baลa gittiฤine iลaret ediyor. Cuma gรผnรผ aรงฤฑklanan bir Gallup anketi, mรผzakerelerin yeniden baลlamasฤฑna karลฤฑ รงฤฑkanlarฤฑn dar bir รงoฤunluฤa sahip olduฤunu ortaya koydu. Bu sonuรง, รถnceki anketlerde mรผzakere yanlฤฑlarฤฑnฤฑn รถnde olduฤu yรถnรผndeki eฤilimden hafif bir sapmaya iลaret ediyor. “Evet” kampanyasฤฑnฤฑ yรผrรผtenler, birliฤe katฤฑlฤฑmฤฑn yรผksek faiz oranlarฤฑnฤฑ hafifletebileceฤini ve Ukrayna’daki savaล ile ABD Baลkanฤฑ Donald Trump‘ฤฑn Grรถnland รผzerindeki tehditleriyle sarsฤฑlan bir dรผnyada daha fazla gรผvenlik saฤlayabileceฤini belirtiyor. “Hayฤฑr” kampanyasฤฑnฤฑ yรผrรผtenler ise AB รผyeliฤinin adanฤฑn egemenliฤini ve balฤฑkรงฤฑlฤฑk sularฤฑnฤฑ tehdit edeceฤini รถne sรผrรผyor.
ฤฐzlanda‘nฤฑn eski Cumhurbaลkanฤฑ Olafur Ragnar Grimsson, AB รผyeliฤine karลฤฑ kampanya yรผrรผten isimlerden biri olarak sosyal medya hesabฤฑndan yaptฤฑฤฤฑ paylaลฤฑmda, “Bugรผn tarihle buluลma gรผnรผmรผz” ifadesini kullandฤฑ. Oylamada “evet” รงฤฑkmasฤฑ durumunda bu adฤฑm yalnฤฑzca Brรผksel ile gรถrรผลmelerin yolunu aรงacak. ฤฐzlanda, muhtemelen birkaรง yฤฑl sonra, AB’ye katฤฑlฤฑp katฤฑlmayacaฤฤฑna dair ikinci bir referandum dรผzenlemek zorunda kalacak.
Faiz oranlarฤฑ ve balฤฑkรงฤฑlฤฑk haklarฤฑ tartฤฑลmanฤฑn merkezinde
ฤฐzlanda, AB รผyeliฤi iรงin ilk baลvurusunu 2009 yฤฑlฤฑnda, รผlkenin kรผรงรผk ve dฤฑลa aรงฤฑk ekonomisini รถzellikle sert vuran mali kriz dรถneminde yapmฤฑลtฤฑ. Gรถrรผลmeler 2013 yฤฑlฤฑnda, AB ลรผpheci bir hรผkรผmetin sรผreci rafa kaldฤฑrmasฤฑyla sona ermiลti. Yeniden alevlenen jeopolitik รงalkantฤฑ, ฤฐzlandalฤฑlarฤฑn on yฤฑllardฤฑr ara ara tartฤฑลtฤฑฤฤฑ bu konuya yeni bir aciliyet kazandฤฑrdฤฑ.
“Evet” tarafฤฑnฤฑ destekleyen Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Thorgerdur Katrin Gunnarsdottir, geรงen hafta Reuters’a yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada cumartesi gรผnkรผ oylamanฤฑn basit bir soruya indirgendiฤini belirtti: ฤฐzlanda, eski kesinliklerin รงรถzรผldรผฤรผ bir dรผnyada tek baลฤฑna durmayฤฑ hรขlรข karลฤฑlayabilir mi? Gunnarsdottir, “Onlarca yฤฑl boyunca gรผvenliฤimizi ve refahฤฑmฤฑzฤฑ destekleyen uluslararasฤฑ dรผzen รถnemli bir baskฤฑ altฤฑnda” dedi ve kรผรงรผk รผlkelerin bu dรถnemde nerede durduklarฤฑnฤฑ ve kimlerle birlikte hareket ettiklerini dikkatle deฤerlendirmesi gerektiฤini vurguladฤฑ.
ฤฐzlanda iรงindeki tartฤฑลmalar gรผvenlik meselesinden daha รงok faiz oranlarฤฑ, balฤฑkรงฤฑlฤฑk haklarฤฑ ve geรงim maliyeti รผzerine yoฤunlaลtฤฑ. รlke, uzun sรผredir yรผksek enflasyon ve mortgage maliyetlerini aฤฤฑrlaลtฤฑran faiz oranlarฤฑyla mรผcadele ediyor. “Evet” oyu destekรงileri, AB รผyeliฤinin ve olasฤฑ euro geรงiลinin bir rahatlama saฤlayabileceฤini savunuyor. ฤฐzlanda merkez bankasฤฑnฤฑn politika faizi yรผzde 8,00 seviyesinde bulunurken, Avrupa Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn faizi yรผzde 2,25 seviyesinde.
| Gรถsterge | ฤฐzlanda | Avrupa Merkez Bankasฤฑ |
|---|---|---|
| Politika faizi | %8,00 | %2,25 |
| Nรผfus | Yaklaลฤฑk 400.000 | – |
| ฤฐlk AB baลvurusu | 2009 | – |
ฤฐzlanda’nฤฑn en bรผyรผk iลรงi sendikalarฤฑndan Viska’nฤฑn baล ekonomisti Vilhjalmur Hilmarsson, AB รผyeliฤinin รผlkenin yapฤฑsal sorunlarฤฑnฤฑ รงรถzmeyeceฤini ancak daha saฤlฤฑklฤฑ bir ekonomiye kapฤฑ aรงabilecek bir katalizรถr olabileceฤini deฤerlendirdi. “Hayฤฑr” kampanyasฤฑna liderlik eden muhalefet lideri Gudrun Hafsteinsdottir ise ekonomik gerekรงelerin abartฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ รถne sรผrdรผ. Hafsteinsdottir, “Bunlar Brรผksel’in bizim iรงin รงรถzeceฤi sorunlar deฤil. Bunlar ฤฐzlandalฤฑ siyasetรงilerin รงรถzmesi gereken sorunlar” dedi.
Balฤฑkรงฤฑlฤฑk kotalarฤฑ ve mรผzakere takvimi
AB kurallarฤฑna gรถre balฤฑkรงฤฑlฤฑk kotalarฤฑ, diฤer etkenlerin yanฤฑ sฤฑra tarihsel avlanma รถrรผntรผlerine dayanฤฑyor. Bazฤฑ yetkililer, bu durumun ฤฐzlanda’nฤฑn kendi sularฤฑnฤฑn denetimini elinde tutmasฤฑna imkรขn tanฤฑyacaฤฤฑnฤฑ belirtiyor, รงรผnkรผ hiรงbir AB รผlkesi on yฤฑllardฤฑr o sularda avlanmฤฑyor. Muhalifler bu gรผvenceye ikna olmadฤฑ. Hafsteinsdottir, “Avrupa Birliฤi’nin รถzellikle baลlangฤฑรงta bazฤฑ esneklik sรถzleri vereceฤini biliyorum, ancak bunun kalฤฑcฤฑ olmayacaฤฤฑnฤฑ da biliyoruz” ifadesini kullandฤฑ.
Dฤฑลiลleri bakanlฤฑฤฤฑna ait bir muhtฤฑrada, cumartesi gรผnkรผ oylamanฤฑn mรผzakerelerin yeniden baลlamasฤฑ yรถnรผnde sonuรงlanmasฤฑ halinde katฤฑlฤฑm gรถrรผลmelerinin 2026 yฤฑlฤฑ sonuna kadar baลlayabileceฤi ve 18 ila 24 ay sรผrebileceฤi tahmin ediliyor. ฤฐzlanda’nฤฑn 2028 yฤฑlฤฑ Kasฤฑm ayฤฑna kadar genel seรงim yapmasฤฑ da gerekiyor; bu durum, o dรถneme uzanabilecek herhangi bir mรผzakere takvimine ek bir siyasi belirsizlik katmanฤฑ ekliyor. Yaklaลฤฑk 400.000 kiลilik nรผfusa sahip รผlke genelindeki oy verme merkezleri 0900 GMT’de aรงฤฑldฤฑ ve 2200 GMT’de kapanacak.
ฤฐzlanda’da AB referandumu ne zaman sonuรงlanacak?
Oy verme merkezleri 2200 GMT’de kapanacak ve sonuรงlar oylamanฤฑn ardฤฑndan aรงฤฑklanacak. Referandum sonucunun “evet” รงฤฑkmasฤฑ halinde ฤฐzlanda ile Brรผksel arasฤฑndaki รผyelik mรผzakereleri, dฤฑลiลleri bakanlฤฑฤฤฑ tahminine gรถre 2026 yฤฑlฤฑ sonuna kadar baลlayabilir ve 18 ila 24 ay sรผrebilir.
ฤฐzlanda AB’ye รผye olursa ne deฤiลir?
Referandumda “evet” รงฤฑkmasฤฑ yalnฤฑzca Brรผksel ile mรผzakerelerin baลlamasฤฑna imkรขn tanฤฑyacak; รผlkenin gerรงekten AB รผyesi olmasฤฑ iรงin birkaรง yฤฑl sonra ikinci bir referandum dรผzenlenmesi gerekecek. Destekรงiler AB รผyeliฤinin yรผksek faiz oranlarฤฑnฤฑ hafifletebileceฤini savunurken, muhalifler balฤฑkรงฤฑlฤฑk sularฤฑnฤฑn ve ulusal egemenliฤin tehlikeye gireceฤini รถne sรผrรผyor.
