ABD merkezli yatırım bankası J.P. Morgan, Orta Doğu’da devam eden savaşın küresel ekonomi üzerindeki yıkıcı etkilerine dair kapsamlı bir analiz yayımladı.
J.P. Morgan’ın yatırımcı notuna göre, Hürmüz Boğazı’ndaki krizin mayıs ayının ortalarına kadar uzaması durumunda küresel petrol fiyatlarının varil başına 150 doların üzerine çıkma ihtimali bulunuyor. Enerji maliyetlerindeki agresif yükselişin kalıcı hale gelmesi, küresel talebi baskılayarak dünya ekonomisini yeni bir resesyon tehlikesiyle karşı karşıya bırakıyor.
Piyasalar, jeopolitik gerilimler ve siyasi açıklamaların gölgesinde tarihi bir oynaklık sürecinden geçiyor.
J.P. Morgan’ın petrol senaryoları
Küresel finans devi J.P. Morgan, Orta Doğu’da tırmanan krizin emtia piyasalarına olası yansımalarına dair hazırladığı yatırımcı notunda kritik uyarılarda bulunuyor. Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklığın mayıs ayının ortalarına kadar uzaması halinde varil fiyatlarının 150 dolar barajını aşabileceği belirtiliyor. Küresel enerji akışının ana damarlarından biri olan boğazdaki kesintiler, kısa vadede varil fiyatlarını 120 ile 130 dolar bandına taşıma potansiyeli barındırıyor.
J.P. Morgan’ın temel senaryosu, krizin derinleşen bir tedarik darboğazı ve stratejik stoklardaki erimenin ardından nihayetinde diplomatik müzakereler yoluyla çözüme kavuşacağı varsayımına dayanıyor. İlgili senaryo kapsamında, fiyatların yılın ikinci çeyreği boyunca varil başına 100 doların üzerinde tutunması bekleniyor. Raporda, ancak 2026 yılının ikinci yarısında Hürmüz Boğazı’nın ticari gemi trafiğine kısmen yeniden açılması ve küresel stokların bir miktar normalleşmesiyle piyasalarda geri çekilme yaşanacağı öngörülüyor.
Enerji ithalatçısı ülkeler, arz şoklarına karşı stratejik rezervlerini devreye sokarak fiyatlardaki ateşi söndürmeye çalışıyor. Sınırlı kapasiteye sahip rezervlerin uzun süreli bir krizde piyasayı dengelemekte yetersiz kalacağı endişesi, vadeli işlem kontratlarında agresif alımları destekliyor. Tedarik zincirindeki aksamalar, rafineri kapasitelerini doğrudan etkileyerek nihai enerji ürünlerinin maliyetini yukarı çekiyor. Endüstriyel üretimin temel girdisi olan emtianın tedarikindeki her gecikme, sanayi şirketlerinin operasyonel planlamalarını temelden sarsıyor.
Küresel ticaret yollarındaki güvenlik zafiyeti, nakliye ve sigorta primlerini daha önce görülmemiş seviyelere ulaştırarak varil başına düşen ek maliyetleri katlıyor. Yatırım bankasının analistleri, piyasalardaki mevcut fiyatlama davranışlarının arz-talep temellerinden ziyade jeopolitik risk primleri üzerinden şekillendiğini vurguluyor. Otoriteler, krizin uzamasının piyasalardaki fiyat istikrarsızlığını kalıcı hale getireceği konusunda piyasa aktörlerini uyarıyor.
Küresel arz eksikliği, alternatif enerji kaynaklarına yönelik talebi artırsa da kısa vadede altyapı yetersizlikleri sebebiyle mevcut bağımlılık aşılamıyor. Yatırım fonları, söz konusu yüksek volatilite ortamında risk yönetimi stratejilerini yeniden kurgulayarak enerji şirketlerinin hisselerine ağırlık veriyor.
Resesyon riski ve petrol piyasalarında artan volatilite
J.P. Morgan analistleri, piyasalarda yaşanacak herhangi bir fiyat sıçramasının boyutunun ve süresinin, küresel çapta hissedilecek makroekonomik şokun şiddetini belirlemede kilit rol oynayacağı konusunda net bir uyarıda bulunuyor. Yüksek enerji maliyetlerinin kalıcı hale gelmesi, küresel tüketici talebini ciddi şekilde baskılayarak potansiyel bir resesyon riskini tepe noktasına taşıyor.
Enerji girdilerindeki sert artış, üretim süreçlerinden lojistiğe kadar tüm aşamalarda zincirleme bir enflasyonist etki yaratıyor. Merkez bankalarının fiyat istikrarını sağlamak amacıyla yüksek faiz oranlarını korumak zorunda kalması, şirketlerin finansman maliyetlerini artırarak yeni yatırımları durma noktasına getiriyor.
Büyüme oranlarındaki daralma eğilimi, dünya ekonomisini durgunluk ile enflasyonun aynı anda yaşandığı stagflasyon sarmalına sürükleme tehlikesi barındırıyor. Jeopolitik gerilimin gölgesinde işlem gören petrol piyasaları, siyasi otoritelerden gelen açıklamalara anında ve sert tepkiler veriyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın, Amerikan güçlerinin İran’a yönelik askeri saldırılarına kararlılıkla devam edeceğini duyurması, piyasalardaki ateşi yeniden harlıyor. Trump’ın açıklamalarının ardından perşembe günkü işlemlerde varil fiyatları son derece dalgalı bir seyir izleyerek ani yükselişler kaydetti. Siyasi arenadaki öngörülemezlik, algoritmik işlem yapan fonların piyasaya sert satış veya alış emirleri göndermesine yol açarak oynaklığı zirveye taşıyor.
Enerji bağımlılığı yüksek olan Avrupa ve Asya ekonomileri, artan ithalat faturaları sebebiyle cari açık problemlerini giderek daha derinden hissediyor. Hükümetler, artan enerji maliyetlerinin hanehalkı üzerindeki yıkıcı etkisini sınırlamak amacıyla çeşitli sübvansiyon paketleri üzerinde çalışıyor. Kamu maliyesinde oluşan devasa yük, ülkelerin borçlanma gereksinimlerini artırarak küresel tahvil piyasalarında faizlerin yukarı yönlü hareket etmesine neden oluyor.
Ekonomi uzmanları, diplomatik bir çözüm bulunana kadar emtia piyasalarındaki panik fiyatlamalarının hız kesmeden devam edeceğini öngörüyor. Risk algısındaki keskin bozulma, sermayenin güvenli limanlardan ziyade anlık spekülatif işlemlere yönelmesini hızlandırıyor.
