Emtia piyasalarฤฑnda son iki yฤฑldฤฑr rekor รผstรผne rekor kฤฑran kakao fiyatlarฤฑ, son dรถnemde sert bir dรผลรผล yaลayarak 20 ayฤฑn en dรผลรผk seviyesine geriledi. รikolata รผreticilerini dรผnya รงapฤฑnda zorlayan ve piyasayฤฑ benzeri gรถrรผlmemiล seviyelere taลฤฑyan iki yฤฑllฤฑk dramatik yรผkseliล, bรถylece sona ermiล oldu.
New York borsasฤฑnda kakaonun tonu, Aralฤฑk ayฤฑnda gรถrdรผฤรผ 12.000 dolarฤฑn รผzerindeki zirve seviyesinden yaklaลฤฑk 6.150 dolara kadar geriledi. Geรงen yฤฑlฤฑn ilk aylarฤฑnda neredeyse รผรง katฤฑna รงฤฑkan Londra fiyatlarฤฑ ise Nisan 2024’teki zirvesinden bu yana yaklaลฤฑk yรผzde 58 oranฤฑnda deฤer kaybetti.
Fiyat dรผลรผลรผnรผn ardฤฑndaki nedenler
Analistler, yaลanan sert dรผลรผลรผ birkaรง temel faktรถre baฤlฤฑyor. Yรผksek fiyatlarฤฑn bir sonucu olarak tรผketici talebinde yaลanan azalma, fiyatlar รผzerindeki en รถnemli baskฤฑ unsuru oldu. Batฤฑ Afrika’da hava koลullarฤฑnฤฑn iyileลmesi ve hรผkรผmetlerin garantili alฤฑm fiyatlarฤฑnฤฑ yรผkseltmesiyle daha iyi bir hasat beklenmesi de arz endiลelerini azalttฤฑ.
Yรผkseliลten kรขr elde etmiล olan spekรผlatif yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn son zamanlarda pozisyonlarฤฑnฤฑ kapatarak fiyatlarฤฑn dรผลรผลรผne yรถnelik iลlem aรงmasฤฑ da geri รงekilmeyi hฤฑzlandฤฑrdฤฑ.
Rabobank emtia analisti Oran van Dort, “Uzun vadede sรผrdรผrรผlemez olan, kesinlikle saรงma sapan yรผksek fiyatlar gรถrdรผk. Fiyatlar yฤฑlฤฑn bรผyรผk bir bรถlรผmรผnde dรผลรผล eฤilimindeydi, ancak รถzellikle Aฤustos ortasฤฑndan bu yana gerรงekten kademeli bir dรผลรผล yaลanฤฑyor,” dedi.
Batฤฑ Afrika’daki geliลmeler kakao รผretimini nasฤฑl etkileyecek?
Mevcut satฤฑล dalgasฤฑ, dรผnya kakao รผretiminin yaklaลฤฑk yรผzde 60’ฤฑnฤฑ gerรงekleลtiren Fildiลi Sahili ve Gana’da 2022’de yaลanan arz ลokunun ardฤฑndan keskin bir geri dรถnรผลe iลaret ediyor. Kuraklฤฑk, hastalฤฑklar ve รงiftรงilerin yetersiz yatฤฑrฤฑm gรผcรผ nedeniyle yรผkselen fiyatlar, yerini iyileลen beklentilere bฤฑraktฤฑ. Geรงen yฤฑlฤฑn aksine bรถlgeye geri dรถnen yaฤmurlar, bir baลka zayฤฑf mahsul riskini azalttฤฑ. Analistler, 1 Ekim’de baลlayan 2025-26 hasat sezonunda kรผresel talebi aลan bir arz fazlasฤฑ oluลmasฤฑnฤฑ bekliyor.
รte yandan Batฤฑ Afrika’daki hรผkรผmetler, รงiftรงilere รถdedikleri garantili alฤฑm fiyatlarฤฑnฤฑ da keskin bir ลekilde artฤฑrdฤฑ. Fildiลi Sahili, garantili fiyatฤฑnฤฑ yรผzde 25’ten fazla artฤฑrarak ton baลฤฑna yaklaลฤฑk 5.000 dolara รงฤฑkardฤฑ. Gana da kendi fiyatฤฑnฤฑ yaklaลฤฑk 4.600 dolar seviyesine yรผkseltti. Yรผkselen garantili gelirlerin, รผreticileri resmi kanallara satฤฑล yapmaya ve yeni kakao dikimi gibi verimliliฤi artฤฑracak adฤฑmlar atmaya teลvik etmesi bekleniyor.
Talep cephesindeki zayฤฑflama ve perakende fiyatlar
Piyasadaki bir diฤer รถnemli geliลme ise talep tarafฤฑnda yaลandฤฑ. Marex brokerlerinden Jonathan Parkman, 30 Eylรผl’de sona eren yetiลtirme sezonundaki kรถtรผ mahsule raฤmen, piyasanฤฑn zayฤฑf talep nedeniyle kรผรงรผk bir arz fazlasฤฑna geรงtiฤini belirtti.
Parkman, “Arz fazlasฤฑ, รผretimde aรงฤฑk yaลamadฤฑฤฤฑmฤฑz iรงin deฤil, talebin dรผลmesi nedeniyle oluลtu,” dedi. Kรผresel kakao รถฤรผtme miktarฤฑnฤฑn, 2022’deki zirvesinden bu yana yaklaลฤฑk 500.000 ton dรผลtรผฤรผ belirtiliyor.
Piyasadaki sert gerilemeye raฤmen, perakende รงikolata fiyatlarฤฑ henรผz bu dรผลรผลรผ yansฤฑtmฤฑyor. Rabobank’a gรถre, Hollanda’da ortalama 100 gramlฤฑk bir รงikolatanฤฑn fiyatฤฑ Eylรผl ayฤฑnda geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถre yรผzde 35’ten fazlaydฤฑ. Analistler, tรผketici fiyatlarฤฑnda bir dรผลรผล gรถrรผlmesinin en az altฤฑ ay sรผrebileceฤini รถngรถrรผyor.
Uzun vadeli riskler devam ediyor
Sert dรผลรผลe raฤmen, piyasada รงok az analist New York kakao fiyatlarฤฑnฤฑn 2023 รถncesindeki ton baลฤฑna 2.000-3.000 dolar aralฤฑฤฤฑna geri dรถnmesini bekliyor. Yaลlanan aฤaรงlar, mahsul hastalฤฑklarฤฑ ve iklim deฤiลikliฤi gibi yapฤฑsal sorunlar nedeniyle kรผresel arzฤฑn kฤฑsฤฑtlฤฑ kalmaya devam edeceฤi dรผลรผnรผlรผyor.
Avrupa Kakao Forumu’nda sunulan bir araลtฤฑrmaya gรถre, Fildiลi Sahili’ndeki mevcut kakao รผretim seviyesinin yรผzde 35’i 2050 yฤฑlฤฑna kadar iklim deฤiลikliฤi ve hastalฤฑklar nedeniyle ortadan kalkabilir. Rabobank analisti van Dort, “Soru ลu: Bu tรผr รผretim kayฤฑplarฤฑ dรผnyanฤฑn geri kalanฤฑ tarafฤฑndan telafi edilebilir mi?” diyerek uzun vadeli risklere dikkat รงekti.
