COVID-19 sonrasฤฑ yaลanan ve 2022โde de devam etmesine kesin gรถzรผyle baklฤฑlan tedarik zinciri darboฤazlarฤฑ ve enerji krizi, kรผresel ekonomiye dair yorum yapan onlarca uzmana gรถre yeni bir โstagflasyonโ (zayฤฑf bรผyรผme – yรผksek enflasyon) dรถnemini getiriyor. Dรผnya gazetesinden Hilal Sarฤฑ’nฤฑn derlediฤi habere gรถre merkezlerin โstagflasyonโ tepkisi belirleyici olacak.
Gฤฑda fiyatlarฤฑnda yฤฑllฤฑk artฤฑลlarฤฑn yรผzde 30โu bulduฤu, petrol fiyatlarฤฑnฤฑn yรผzde 60โa yakฤฑn ralli yaparak tekrar gรถzรผnรผ 100 dolara diktiฤi, enerji darboฤazฤฑnฤฑn iyileลmeye yeni baลlamฤฑล kรผresel ekonomiyi รin gibi รถnemli tedarik zincirlerine ev sahipliฤi yapan ekonomilerde รผretim aksamalarฤฑna neden olmasฤฑ, enflasyonda yรถnรผ yukarฤฑ doฤru besleyecek ve belirsiz sรผreyle bizimle olmaya devam edecek unsurlar. Pandemi sonrasฤฑ bu baskฤฑlarฤฑn ne kadarฤฑnฤฑn โgeรงiciโ olacaฤฤฑnฤฑ, daha รถnce benzer bir kriz yaลamamฤฑล kรผresel ekonomi bizzat yaลayฤฑp รถฤrenecek. Krizde ekonomileri desteklemek iรงin ultra gevลek para politikalarฤฑna geรงen merkez bankalarฤฑnฤฑn yรผksek enflasyona nasฤฑl tepki vereceฤi ise bu korkulan stagflasyon dรถneminin belirleyicisi olacak.
Son dรถnemde hem mali hem para politikasฤฑnฤฑ yapan isimler darboฤazlardan beslenmeye devam eden enflasyon konusunda – baลlarda merkez bankalarฤฑnฤฑn aฤฤฑz birliฤi yapmฤฑลรงasฤฑna โgeรงiciโ demiล olsa da ลimdilerde daha รงok โbeklediฤimiz kadar da geรงici deฤilโ sรถylemini tercih etmeye baลladฤฑ. ABDโde eski baลkan Trumpโฤฑn yeni baลkan Joe Bidenโฤฑn ekonomideki performansฤฑnฤฑ โBunun adฤฑ stagflasyonโ diyerek eleลtirmesi, stagflasyon endiลelerini siyaset sahnesine de taลฤฑmaya baลladฤฑ. Ekonomist ve analistlerin bรผyรผk bir kฤฑsmฤฑ ise tedarik ve enerji sorunlarฤฑnฤฑn kรผresel olduฤunu, geliลmiล dรผnyadaki para politikalarฤฑnda sฤฑkฤฑlaลmaya girilmesiyle, geliลmekte olan ekonomilerin รงok zorlanacaฤฤฑnฤฑ, enerji ithalatรงฤฑsฤฑ ekonomilerin รถzellikle daha aฤฤฑr etkilenebileceฤini sรถylรผyor.
รinโden Hindistanโa, ฤฐngiltereโden Almanyaโya ve ABDโye, enerji darboฤazฤฑ tรผm dรผnyada รผreticilerin en kritik gรผndemi olmaya devam ediyor. รzellikle รinโde bazฤฑ sanayi kentlerinde yeni kesinti uyarฤฑlarฤฑ yapฤฑlmasฤฑ, kรถmรผr fiyatlarฤฑnda yeni tarihi zirveler getirirken, Rusyaโnฤฑn Avrupa ile doฤalgaz รผzerinden kurmuล olduฤu โsorun bizde deฤil, sizdeโ iliลkisi de enerji santrallerinde kesintiler yaลanmaya baลlayan Avrupa iรงin sorun olmaya ve krizi derinleลtirmeye devam ediyor. ฤฐngiltereโde enerji ve maliye bakanlarฤฑ enerji sorunu รผzerinden polemiklere girerken, dรผnyanฤฑn en bรผyรผk sฤฑvฤฑ doฤalgaz รผreticisi Katar, tarihi rekorlardaki fiyatlarฤฑ Enerji Bakanฤฑ Saad Al-Kaabiโnin ifadeleriyle โsaฤlฤฑklฤฑ bulmasa daโ maksimum kapasiteyle darboฤazฤฑ รงรถzmeye ve bu sฤฑrada gelirlerini artฤฑrmaya รงalฤฑลฤฑyor. รlke 30 milyar dolara mal olacak bir projeyle 2027 itibariyle toplam LNG รผretimini yaklaลฤฑk %50 artฤฑrmayฤฑ hedefliyor. Doฤalgazda net ithalatรงฤฑ konumda olan ABDโde bile 13 yฤฑlฤฑn zirvesini gรถren fiyatlarฤฑn รถnรผmรผzdeki gรผnlerde taลma etkisiyle artฤฑลฤฑnฤฑ sรผrdรผreceฤi belirtiliyor. Enerji rallisinin en bรผyรผk etkisi de fiyatlarฤฑn โtalep yok edebilecekโ kadar artmฤฑล olmasฤฑ. Yฤฑlฤฑn son รงeyreฤinde enerji fiyatlarฤฑnda artฤฑลฤฑn kฤฑล aylarฤฑna girilmesi nedeniyle sรผrmesi beklenirken, Al-Kaabi, โFiyatlarฤฑn artmasฤฑndan mutlu deฤilim. Eฤer mรผลteri mutsuzsa satฤฑn almazโ diyor.
2009 krizi รถncesinde de sรผrprizler bรถyle seyretmiลti
ฤฐskandinavya bรถlgesinin en รถnemli finans kuruluลlarฤฑndan Nordeaโnฤฑn bu hafta yayฤฑnladฤฑฤฤฑ bir raporunda yer verdiฤi รงarpฤฑcฤฑ โsรผrprizlerโ grafiฤinde de gรถrรผldรผฤรผ รผzere, G10 ekonomilerinde son bir yฤฑlฤฑ aลkฤฑn sรผredir enflasyon verilerinde โsรผrpriz artฤฑลlarโ kaydedilirken, bรผyรผmeye iliลkin verilerde de sรผrprizler hep aลaฤฤฑ yรถnlรผ olmaya baลladฤฑ. G10 enflasyon sรผrpriz endeksinde ลimdiye kadar kaydedilmiล โen bรผyรผkโ yukarฤฑ yรถnlรผ sapmalar gรถrรผldรผฤรผnรผ kaydeden banka โStagflasyon korkularฤฑ bรผyรผmeye devam ediyorโ vurgusu yaptฤฑฤฤฑ notunda, enflasyon ve bรผyรผme sรผrprizlerinin bugรผnkรผne benzer seyrettiฤi durumlarda en รงok hisse ve tahvillerin yara aldฤฑฤฤฑnฤฑ 2009 krizi รถncesinde de bรถyle bir hareket gรถrรผldรผฤรผnรผ belirtiyor. Banka bu sรผrecin dolar ve Rus rublesine yarayacaฤฤฑnฤฑ, bu para birimlerinde uzun pozisyonlarda olduklarฤฑnฤฑ, รถzellikle de euro ve รin yuanฤฑ karลฤฑsฤฑnda artฤฑลlar kaydedebileceklerini รถngรถrรผyor.
STAGFLASYON NEDฤฐR?
1970โli yฤฑllarda petrol ihraรง eden Arap รผlkelerinin, ฤฐsrailโe destek olmasฤฑ nedeniyle ABDโye petrol ambargosu koymasฤฑyla yaลanan ve enerji maliyetlerini Tรผrkiye gibi ithalatรงฤฑ konumda olan tรผm รผlkeler iรงin artฤฑran petrol krizi sรผreci, โstagflasyonโ terimini aรงฤฑklamak iรงin en sฤฑk รถrnek gรถsterilen dรถnem. Enflasyonun ve faizin iki haneli rakamlarda seyrettiฤi (Tรผrkiyeโde durum hala bรถyle olsa da dรผnyanฤฑn bรผyรผk bir kฤฑsmฤฑnda iki veride de tek haneler baskฤฑn durumda) iลsizliฤin hฤฑzla arttฤฑฤฤฑ ve GSYHโlerin daralmalar sonrasฤฑ รงok yavaล toparlandฤฑฤฤฑ bir dรถnem. ฤฐngilizcedeki โduraklamaโ anlamฤฑna gelen โstagnationโ ve enflasyon kelimesinin birleลtirilmesinden oluลmuล bir terim.
