Bu yรผzden kฤฑล gรผnlerinde gรผn ฤฑลฤฑฤฤฑ azalฤฑrken tartฤฑลmalar bรผyรผmeye devam ediyor.
BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanฤฑ Fatih Dรถnmez’in, ฤฐstanbul Bรผyรผkลehir Belediye Baลkanฤฑ Ekrem ฤฐmamoฤlu’nun sabit saat uygulamasฤฑndan vazgeรงilmesi รงaฤrฤฑsฤฑna cevaben 6 milyar TL tasarruf saฤlandฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamasฤฑndan sonra konu tekrar gรผndeme geldi.
Cambridge รniversitesi’nden Dr. Sinan Kรผfeoฤlu, 2012-2020 arasฤฑndaki elektrik tรผketimi, elektrik fiyatlarฤฑ ve meteorolojik gerรงek verileri kullanarak bir bilimsel makale yayฤฑmladฤฑ.
Araลtฤฑrmaya gรถre, sabit yaz saati uygulamasฤฑnฤฑn elektrik tรผketimi รผzerinde gรถzlemlenebilir veya รถlรงรผmlenebilir bir etkisi yok.
Kรผfeoฤlu, araลtฤฑrmasฤฑnฤฑ ลu ลekilde รถzetliyor:
”Tรผrkiye son 5 yฤฑldฤฑr uyguladฤฑฤฤฑ sabit saatle, doฤal bir deney ortamฤฑ sunduฤu iรงin tรผm dรผnyaya eลi bulunmaz bir fฤฑrsat sundu. Bizim araลtฤฑrmamฤฑz, bu alanda gerรงekleลmiล, tarihsel verilerle yapฤฑlmฤฑล ilk araลtฤฑrma. Daha รถnceki araลtฤฑrmalar, simรผlasyonlarla yapฤฑlmฤฑลtฤฑ. Baลka รผlkeler konuyu deฤerlendirirken bu araลtฤฑrmadan faydalanabilecekler.”
”รrneฤin, Tรผrkiye รถrneฤinden yola รงฤฑkarak, ABD, Hindistan gibi ekvatora nispeten daha yakฤฑn รผlkelerde yaz-kฤฑล saati uygulamasฤฑnฤฑn pek bir etkisi olmayacaฤฤฑnฤฑ varsayabiliriz.
“Ancak, ฤฐngiltere, Almanya gibi daha kuzeydeki รผlkelerde yaz-kฤฑล saatleri arasฤฑnda uรงurum artฤฑyor. Dolayฤฑsฤฑyla bu รผlkelerde yaz-kฤฑล saati uygulamasฤฑ enerji tasarrufu saฤlayabilir.”
“ฤฐki tarafฤฑn iddialarฤฑ da bilimsel deฤil”
Bakan Fatih Dรถnmez’in aรงฤฑklamasฤฑ sonrasฤฑnda gรถrรผลtรผฤรผmรผz Dr. Kรผfeoฤlu, iddialarฤฑn bilimsel temellere dayanmadฤฑฤฤฑ iรงin gรผvenilir olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor:
”Bahsedilen ฤฐTร raporuna zaten hala eriลemiyoruz. Eriลecek olsak bile bir raporun varolmasฤฑ o konunun bilimsel aรงฤฑklฤฑฤa kavuลtuฤu anlamฤฑna gelmez. ฤฐstenilen konuda, istenilen neticede herhangi bir rapor yazฤฑlabilir.
“Bir raporun muteber olmasฤฑ iรงin, hakemli ve saygฤฑn bir dergide, hakem incelemesinden geรงtikten sonra (peer-reviewed) makale olarak yayฤฑnlanmasฤฑ lazฤฑm. Elektrik Mรผhendisleri Odasฤฑ’nฤฑn israf iddiasฤฑnฤฑ dayandฤฑrdฤฑฤฤฑ rapor da aynฤฑ ลekilde. O da bilimsel bir รงalฤฑลma deฤil.
“‘Tasarruf yapฤฑyoruz diyen de israf yapฤฑyoruz’ diyen de bilimsel olarak saygฤฑn รงalฤฑลmalar deฤil.”
Dรถnemin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanฤฑ Berat Albayrak, ฤฐstanbul Teknik รniversitesi’nin raporuna dayanak elektrik tasarrufu amacฤฑyla bu uygulamaya geรงildiฤini aรงฤฑklamฤฑลtฤฑ.
Ancak bu rapora kamuoyu eriลiminin olmamasฤฑ eleลtirilmiล, TMMOB Elektrik Mรผhendisleri Odasฤฑ ise kararฤฑn israfa yol aรงtฤฑฤฤฑnฤฑ iddia etmiลti.
Tรผrkiye’nin yaz saatine sabitlenmesinin sebepleri hala tam olarak net deฤil.
BBC Tรผrkรงe, ฤฐstanbul Teknik รniversitesi’ne ilgili raporu paylaลmalarฤฑ talebinde bulundu.
Kimliฤinin aรงฤฑklanmasฤฑnฤฑ istemeyen รถฤretim รผyesi, rapora sahip olmadฤฑklarฤฑnฤฑ, raporun Enerji Bakanlฤฑฤฤฑ’nda olduฤunu sรถyledi.
ฤฐTร’deki รถฤretim gรถrevlisi, 24-26 Ekim 2016 tarihlerinde dรผzenlenen 10. Uluslararasฤฑ Temiz Enerji Sempozyumu’na dair bildiriler kitabฤฑnฤฑ paylaลtฤฑ.
Paylaลฤฑlan bildiride, ฤฐTร Uรงak ve Uzay Bilimleri Fakรผltesi Meteoroloji Mรผhendisliฤi bรถlรผmรผnden Nida Doฤan, รmer Akbal ve Ahmet Duran ลahin imzalฤฑ ‘Kฤฑล Saati Uygulamasฤฑ/Yaz Saati Uygulamasฤฑ Elektrik Tรผketimlerinin Belirlenmesi iรงin Geliลtirilen Saat Deฤiลikliฤi ve Uygulamalarฤฑ’ baลlฤฑklฤฑ makalesinde konuya dair ลu sonuรง yer alฤฑyor:
“Bรผtรผn iller iรงin farklฤฑ yaklaลฤฑmlarla hesaplamalar yapฤฑlmฤฑล ve sonuรงta kฤฑล saati uygulamasฤฑ sรผrecinden dolayฤฑ %5,4-7,3 arasฤฑnda ilave elektrik tรผketimleri gerรงekleลmektedir. Bu ilave elektrik tรผketiminden kurtulmak iรงin yaz saati uygulamasฤฑ sรผrecinin bรผtรผn yฤฑla yayฤฑlmasฤฑ gerekmektedir.”
Enerji Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn 5 yฤฑlda elektrikte 6,82 milyar kilovatsaat tasarruf saฤlandฤฑฤฤฑnฤฑ ve bunun parasal karลฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn 6 milyar lira olduฤu aรงฤฑklamasฤฑnฤฑn buna dayanฤฑp dayanmadฤฑฤฤฑ net deฤil.
Konu ile ilgili sorularฤฑmฤฑzฤฑ ilettiฤimiz Enerji Bakanlฤฑฤฤฑ’ndan yanฤฑt alamadฤฑk.
Dr. Kรผfeoฤlu, kalฤฑcฤฑ yaz saati uygulamasฤฑnฤฑn israf veya tasarrufu etkilemediฤi iรงin, karar vericilerin konuyu sosyal ve psikolojik etkilerle deฤerlendirmesi gerektiฤini vurguluyor.
Konuyla ilgili gรถrรผลlerine baลvurduฤumuz psikiyatrist Uzman Doktor Arzu Erkan Yรผce, biyolojik saatin insan saฤlฤฑฤฤฑ aรงฤฑsฤฑndan รถneminin altฤฑnฤฑ รงiziyor:
”Sirkadiyen ritmimizi dรผzenleyen biyolojik saatimizin, ruh ve beden saฤlฤฑฤฤฑmฤฑz รผzerinde bรผyรผk etkisi vardฤฑr. Beden, gece karanlฤฑkta uyku mesajฤฑ alฤฑr. Sabah uyanฤฑnca bu uyku mesajฤฑnฤฑ alarak gรผne baลlamak รงok zorlayฤฑcฤฑ olabilir ve pek รงok rahatsฤฑzlฤฑฤa zemin hazฤฑrlayabilir.
“Ayrฤฑca, karanlฤฑkta insanฤฑn gรผvenlik algฤฑsฤฑ dรผลรผk olur. ฤฐลte bu sebeple, gece dฤฑลarฤฑ รงฤฑkmak birรงok kiลiye tehlikeli gelebilir. Sabah saatlerinde henรผz hava karanlฤฑkken dฤฑลarฤฑda olma mecburiyeti, รถzellikle kadฤฑn ve รงocuklara endiลe kaynaฤฤฑ olabilir.
“Bedensel ihtiyaรงlarฤฑn ve tฤฑbbฤฑn iลaret ettiฤi ลekilde, kฤฑล aylarฤฑnda da sabahฤฑn aydฤฑnlฤฑk olduฤu ลekilde bir saat ayarlamasฤฑ รถnemli.”
Kฤฑล ve yaz saati uygulamasฤฑ, sadece Tรผrkiye’de deฤil, dรผnyada da sorgulanฤฑyor.
Rusya, Tรผrkiye ve ฤฐzlanda gibi รผlkelerin ardฤฑndan Avrupa Birliฤi de yaz saati uygulamasฤฑndan vazgeรงeceฤini duyurdu.
Vazgeรงme sebeplerinden en รถnemlisi, uygulamanฤฑn รงฤฑkฤฑล sebebi olan ‘gรผn ฤฑลฤฑฤฤฑndan daha fazla faydalanarak enerji tasarrufu’ tezinin netliฤini kaybetmesi.
Aydฤฑnlatma maliyetleri, 20. yรผzyฤฑl baลฤฑnda en รถnemli harcamalardan biriyken gรผnรผmรผzde ฤฑลฤฑktan baฤฤฑmsฤฑz sanayi, iklimlendirme gibi enerji tรผketimlerine gรถre geride.
รlkeler, bulunduklarฤฑ enlem ve boylamlara, ekonomik, sosyal ve kรผltรผrel รถnceliklerine gรถre yaz veya kฤฑล saatini seรงip sabitliyorlar.
Tรผrkiye’nin aksine, saat ayarlamasฤฑnฤฑ rafa kaldฤฑran ya da kaldฤฑrmayฤฑ dรผลรผnen birรงok รผlkenin doฤusu ile batฤฑsฤฑ arasฤฑnda bu kadar fark yok. Saat farkฤฑ olan รผlkelerde ise birden fazla zaman dilimi var.
Konu Tรผrkiye’de neden tartฤฑลฤฑlฤฑyor?
Tรผrkiye nรผfusunun รงoฤunluฤu batฤฑda yaลarken, saatleri doฤu meridyenine gรถre ayarlฤฑ.
Bu sebeple kฤฑล aylarฤฑnda Tรผrkiye’nin doฤusundaki illerde saat 7 civarฤฑnda doฤan gรผneล, ฤฐstanbul’da saat 8’de doฤuyor.
ฤฐstanbul’da sabah trafiฤinde yola erken รงฤฑkmak gerektiฤi de hesaba katฤฑlฤฑnca milyonlarca kiลi gรผn doฤmadan yolculuk ediyor.
รzellikle, karanlฤฑkta uyanmak, hatta derse girmek zorunda kalan okul รงaฤฤฑndaki รงocuk ve genรงlerin รผzerindeki psikolojik etkiler konusunda uzmanlar endiลeli.
Saatleri ayarlama fikri ilk kez, Amerikalฤฑ mucit Benjamin Franklin tarafฤฑndan Paris’te yaลadฤฑฤฤฑ dรถnemde ortaya atฤฑldฤฑ. Hedef gรผn ฤฑลฤฑฤฤฑndan daha fazla yararlanmaktฤฑ.
Yazฤฑn tรผm Parisliler gรผneลle birlikte uyanฤฑrlarsa, mum ฤฑลฤฑฤฤฑ yerine gรผneล ฤฑลฤฑฤฤฑ kullanacaklar, bรถylece yฤฑlda 30 bin ton mum tasarrufu saฤlanacaktฤฑ.
Fikrin รงeลitli รผlkelerde hayata geรงmesi ise 19. yรผzyฤฑl sonlarฤฑnda oldu, Yeni Zelandalฤฑ George Hudson’ฤฑn giriลimiyle uygulanmaya baลlayan yรถntem 20. yรผzyฤฑlda tรผm dรผnyaya yayฤฑldฤฑ.
Sonbaharda saatleri geri, ilkbaharda ise ileri alarak hem enerji tasarrufu saฤlamak hem de sabahฤฑn erken saatlerinin gรผn ฤฑลฤฑฤฤฑndan faydalanarak yapฤฑlan tarฤฑm, hayvancฤฑlฤฑk gibi iล kollarฤฑnda verimlilik hedefleniyordu.
