Tรผrkiyeโde ulusal gรผvenli kan temininden sorumlu tek kuruluล olan Kฤฑzฤฑlay, kan bekleyen hastalarฤฑn maฤdur olmamasฤฑ iรงin herkesi kan baฤฤฑลฤฑ yapmaya davet etti.
Kฤฑzฤฑlay, kan stokunun kritik seviyeye gelmesinin sebeplerini ลรถyle aรงฤฑklฤฑyor:
Her yฤฑl Ramazan ayฤฑnda yaลanan kan baฤฤฑลlarฤฑndaki dรผลรผล,
Afet illerimizde kan baฤฤฑลฤฑ alฤฑnamamasฤฑ ancak ihtiyacฤฑn sรผrmesi,
BBC Tรผrkรงeโye konuลan saฤlฤฑk profesyonellerine gรถre, Tรผrkiyeโde her yฤฑl Ramazan ayฤฑnda kan baฤฤฑลlarฤฑ azalsa da ulusal kan stoku hiรง bu seviyelere gerilememiลti.
6 ลubat depremlerinde รงadฤฑr ve kumanya satmak gibi pek รงok uygulamasฤฑyla eleลtirilen Kฤฑzฤฑlay, bu kez de asli gรถrevi olan kan baฤฤฑลฤฑ ve teminindeki sorunlar sebebiyle eleลtiriliyor.
Kan tedariki ile yetkilendirilmiล baลka bir kuruluล olmadฤฑฤฤฑ dรผลรผnรผldรผฤรผnde, Kฤฑzฤฑlayโdaki stoklarฤฑnฤฑn asgari seviyenin altฤฑna dรผลmesi, ciddi risklere iลaret ediyor.
Saฤlฤฑk Emekรงileri Sendikasฤฑ (SES) Ankara ลube Eลbaลkanฤฑ Kubilay Yalรงฤฑnkaya, โKimse holdingleลerek ticari iลlere giren bir kuruma kanฤฑnฤฑ vermek istemez. ฤฐnsanlar baฤฤฑล yapmaktan kaรงฤฑnฤฑyorโ diyor.
Kan tedariki sadece Kฤฑzฤฑlayโฤฑn yetkisinde
Tรผrkiyeโde toplu baฤฤฑล yoluyla gรผvenli kan temini saฤlama yetkisi ve yรผkรผmlรผlรผฤรผ sadece Kฤฑzฤฑlayโda bulunuyor. Nitekim hastalara kan saฤlamak, Kฤฑzฤฑlayโฤฑn asli gรถrevleri arasฤฑnda yer alฤฑyor.
รoฤu bรผyรผk kamu hastanesi โkan bankasฤฑโ ismi verilen birimlerde kendi kan stoklarฤฑnฤฑ tutuyor ancak ek ihtiyaรง halinde yine Kฤฑzฤฑlayโa baลvuruyor. Dolayฤฑsฤฑyla รผlkedeki kan ihtiyacฤฑnฤฑn hemen hepsi, Kฤฑzฤฑlayโฤฑn topladฤฑฤฤฑ kan baฤฤฑลlarฤฑ ile karลฤฑlanฤฑyor.
Kฤฑzฤฑlay kan satฤฑyor mu?
Kamuoyunda tartฤฑลฤฑlanฤฑn aksine Kฤฑzฤฑlay, kan baฤฤฑลlarฤฑ karลฤฑlฤฑฤฤฑnda herhangi bir maddi kazanรง saฤlamฤฑyor.
Kฤฑzฤฑlay baฤฤฑลlanan kanlarฤฑ laboratuvar testlerinden geรงirip รผรง farklฤฑ bileลene ayฤฑrฤฑyor ve ihtiyaรง duyulan hastanelere ulaลtฤฑrฤฑyor.
2005 yฤฑlฤฑnda Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ ile yapฤฑlan protokolden beri Kฤฑzฤฑlayโฤฑn laboratuvar, kan torbasฤฑ, lojistik, personel giderlerini vb. iลletme giderleri ise SGK tarafฤฑndan karลฤฑlanฤฑyor.
Kฤฑzฤฑlay ihtiyaรง duyulan kanฤฑ kiลilere deฤil, doฤrudan hastanelere veriyor. Kฤฑzฤฑlayโฤฑn kan temin ettiฤi hastaneler ise kan tedarikindeki hizmet bedelini SGKโdan alฤฑp Kฤฑzฤฑlayโa aktarฤฑyor.
Kฤฑzฤฑlay resmi aรงฤฑklamasฤฑnda, โKesinlikle hasta ile para iliลkisine girilmez. Hastadan kan parasฤฑ isteyen รถzel hastaneler mutlaka il saฤlฤฑk mรผdรผrlรผklerine ลikayet edilmelidirโ diyor.
Kฤฑzฤฑlay’ฤฑn eski yรถnetim kurulu รผyesi Sabahattin Tezdiฤ, โKฤฑzฤฑlay kanฤฑ sadece insanlarฤฑn baฤฤฑลlarฤฑyla elde eder. Tek yรถntem baฤฤฑลla almak olduฤu iรงin, bu kuruma duyulan gรผven her ลeyden รถnemlidirโ diyor.
Hastanelerde durum ne?
BBC Tรผrkรงeโye konuลan saฤlฤฑkรงฤฑlar, her yฤฑl Ramazan ayฤฑnda kan baฤฤฑลlarฤฑnฤฑn azaldฤฑฤฤฑnฤฑ ancak hiรง bugรผnkรผ kadar kritik seviyeye dรผลmediฤini sรถylรผyor.
Tรผrk Tabipleri Birliฤi ฤฐkinci Baลkanฤฑ Prof. Dr. Ali ฤฐhsan รkten, bazฤฑ ameliyatlarฤฑn kan olmadฤฑฤฤฑ iรงin yapฤฑlamadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Dรถnemsel olarak kan stoklarฤฑnฤฑn azalabildiฤini ancak hiรง bรถyle bir dรถnemin yaลanmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyen รkten, kan ve kan รผrรผnlerinde โciddi sฤฑkฤฑntฤฑโ olduฤunu aktarฤฑyor:
โAmeliyatlarฤฑn bazฤฑlarฤฑnฤฑ erteliyoruz, bazฤฑlarฤฑnda kan bankasฤฑ zorlukla kan bulmaya รงalฤฑลฤฑyor; รงok ciddi gรผรงlรผk yaลanฤฑyor. Stoklar hiรง bu kadar azalmamฤฑลtฤฑ.โ
โBen yฤฑllardฤฑr cerrahฤฑm, hiรง bu kadar kan sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ yaลanan ve bu sebeple ameliyatlarฤฑn ertelendiฤi baลka bir dรถnem hatฤฑrlamฤฑyorum.โ
รkten, deprem sebebiyle รงok fazla kan ihtiyacฤฑ olduฤunu ancak Kฤฑzฤฑlayโฤฑn bunlarฤฑ yerine koyamadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyerek, โDeprem sรผrecinde Kฤฑzฤฑlayโฤฑn yarattฤฑฤฤฑ gรผvensizlik ortamฤฑ sebebiyle kan baฤฤฑลlarฤฑ azaldฤฑโ diyor.
โHastalar kendi รงabalarฤฑyla kan buluyorโ
Saฤlฤฑk Emekรงileri Sendikasฤฑ (SES) Ankara ลube Eลbaลkanฤฑ Kubilay Yalรงฤฑnkaya da depremden beri Kฤฑzฤฑlayโa kan baฤฤฑลlarฤฑnda ciddi bir azalma olduฤunu aktarฤฑyor.
โฤฐnsanlar ameliyat iรงin kaygฤฑlanฤฑrken ลimdi bir de kan bulma telaลฤฑna giriyor; rica minnet ile รงevresinden bir ลekilde kan bulmaya รงalฤฑลฤฑyorโ diyor Yalรงฤฑnkaya.
Yalรงฤฑnkaya, kan bulabilmek iรงin sendikadan yardฤฑm isteyen ve sendika aracฤฑlฤฑฤฤฑyla daha fazla kiลiye ulaลmaya รงalฤฑลan hasta sayฤฑsฤฑnda ciddi bir artฤฑล olduฤunu sรถylรผyor:
โฤฐnsanlar ลu an, normalde rahatรงa bulunabilecek bir kan grubuna bile ulaลamฤฑyor. Eskiden bize sadece ender bulunan kan gruplarฤฑna iliลkin talepler gelirdi. ลimdi her kan grubuna yรถnelik ihtiyaรงla bize baลvuruyorlar, kan ihtiyacฤฑnฤฑ รผyelerimize duyurmamฤฑzฤฑ istiyorlar.โ
Yalรงฤฑnkaya, โHastalar ลu an kendi รงabalarฤฑyla kan buluyor. รevresindeki eล dost ya da kurumlardan yardฤฑm istiyorโ diyor:
โEskiden akrabalฤฑk ve sosyal iliลkiler daha geniลti, รงok daha kolay kan bulunabiliyordu. Artฤฑk giderek daralaN sosyal iliลkiler sebebiyle kendi sosyal รงevresinden kan bulmak da zor oluyor.โ
โSaฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑโnฤฑn devreye girmesi gerekiyorโ
Tรผrkiyeโde Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑโna ait 900โden fazla hastane bulunuyor. รniversite hastaneleri ve รถzel hastaneleri de eklediฤimizde, bu sayฤฑ 1.500โlere ulaลฤฑyor.
Yalรงฤฑnkaya, gรผvenli kan temini iรงin Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑโnฤฑn devreye girmesi gerektiฤini ve hastanelerde kan alฤฑnmasฤฑ gerektiฤini deฤerlendiriyor:
โMadem Kฤฑzฤฑlay artฤฑk ticarileลti ve gรผven kaybetti, Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ kan toplama iลini kendi sorumluluฤuna almalฤฑdฤฑr. Zaten hastaneleri, soฤuk zinciri ve kan bankalarฤฑ var.โ
โYa Kฤฑzฤฑlayโฤฑn bu durumdan kurtarฤฑlmasฤฑ ya da bu iลin Kฤฑzฤฑlayโฤฑn elinden alฤฑnmasฤฑ gerekiyor. รรผnkรผ bunun sonunda yaลam hakkฤฑ dediฤimiz kan hakkฤฑnฤฑn riske atฤฑlmasฤฑ sรถz konusu.
โEฤer vatandaลฤฑn tepkisi dindirilemiyorsa ve Kฤฑzฤฑlayโa baฤฤฑล sรถz konusu deฤilse, Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑโnฤฑn vatandaลlarฤฑ kan baฤฤฑลฤฑ iรงin hastanelere yรถnlendirmesi lazฤฑm.โ
Kan bulunamadฤฑฤฤฑ iรงin ameliyatฤฑ geciken hastalarla ilgili olarak, โHastanede kan arayan hastanฤฑn muhatabฤฑ Kฤฑzฤฑlay deฤil, Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑโdฤฑrโ diyor:
โBakanlฤฑฤฤฑn nasฤฑl hastanesinde yatan hastanฤฑn tedavisine iliลkin tฤฑbbi malzemeyi saฤlamasฤฑ gerekiyorsa, o vatandaลฤฑn tedavisi iรงin gerekli olan kanฤฑ da saฤlamasฤฑ gerekiyor.โ
โVatandaลlar kan baฤฤฑลฤฑ yapmaya devam etmeliโ
Saฤlฤฑk profesyonelleri, Kฤฑzฤฑlay yรถnetimine getirilen tรผm eleลtiriler bir yana, bu krizde yine bizzat vatandaลlarฤฑn maฤdur olacaฤฤฑnฤฑ belirtiyor.
Tezdiฤ, โKan tedariki konusunda Kฤฑzฤฑlayโฤฑn bir alternatifi yok. Burada yine bizim insanlarฤฑmฤฑz maฤdur olacakโ ลeklinde aรงฤฑklฤฑyor:
โEvet รงadฤฑr satmฤฑล, ลirketler kurmuล ve ihaleleri yandaลlarฤฑna vermiล olabilirler ama vatandaลlar kesinlikle Kฤฑzฤฑlayโฤฑ kan konusunda mahrum bฤฑrakmasฤฑn.โ
Bir รผnite kanฤฑn bile bazen bir hayat kurtarabildiฤini sรถyleyen รkten ise, โYรถneticilerin Kฤฑzฤฑlayโฤฑ bu hale getirmesine tabii karลฤฑyฤฑz ama diฤer taraftan da baลka bir alternatifimiz yok. Vatandaลฤฑ tรผm bunlara raฤmen Kฤฑzฤฑlayโa kan baฤฤฑsฤฑ vermeye รงaฤฤฑrฤฑyorumโ diyor.
Peki, kan ihtiyacฤฑndaki sฤฑkฤฑntฤฑ bir karaborsa ortamฤฑna sebep olabilir mi?
ลu anda bรถyle bir durum gรถzlenmediฤi sรถyleyen Yalรงฤฑnkaya, โBu kadar ekonomik darboฤazฤฑn olduฤu bir yerde insanlar kan ararken รงรถzรผmsรผz kalฤฑrsa, bu gibi ลeyler yaลanabilirโ diyor.
