Deprem felaketinin รผzerinden iki hafta geรงerken, hasar tespit รงalฤฑลmalarฤฑnda da sona yaklaลฤฑldฤฑ. ลu ana kadar depremde yฤฑkฤฑlanlar dahil, aฤฤฑr hasฤฑrlฤฑ olup yฤฑkฤฑlmasฤฑ gereken toplam konut sayฤฑsฤฑ 384 bini buldu. รalฤฑลmalar tamamlandฤฑฤฤฑnda bu sayฤฑnฤฑn 535 binin รผzerine รงฤฑkmasฤฑ bekleniyor.
ekonomim.com’un haberine gรถre birinci sฤฑnฤฑf inลaat maliyetlerine gรถre yol, su, elektrik, kanalizasyon gibi altyapฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑ dahil 535 bin ev yapฤฑmฤฑ iรงin arsa payฤฑ ve kamulaลtฤฑrma maliyeti hariรง 843 milyar liranฤฑn รผzerinde harcama yapฤฑlmasฤฑ gerekiyor. Bu rakam 2023 yฤฑlฤฑ bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn yรผzde 30, bรผtรงede kamu kurumlarฤฑnฤฑn tamamฤฑnฤฑn yatฤฑrฤฑmฤฑ iรงin ayrฤฑlan 454 milyar liranฤฑn ise iki katฤฑna yakฤฑn bir seviyede. Ayrฤฑca 4 trilyon 470 milyar liralฤฑk bรผtรงe harcama kaleminin ise yรผzde 18.8โine karลฤฑlฤฑk geliyor.
Aรงฤฑklanan hasar tespit sonuรงlarฤฑna gรถre, depremde yฤฑkฤฑlan veya yฤฑkฤฑlmasฤฑ gereken binalarฤฑn yerine yapฤฑlacak inลaatlar iรงin tahmini harcama miktarฤฑ daย hesaplandฤฑ. ลu ana kadar yapฤฑlan hasar tespit รงalฤฑลmalarฤฑnda, yฤฑkฤฑlan veya yฤฑkฤฑlmasฤฑ gereken bina sayฤฑsฤฑ 105 bine, baฤฤฑmsฤฑz bรถlรผm olarak tanฤฑmlanan ev sayฤฑsฤฑ ise 384 bin 545โe รงฤฑktฤฑ.
รevre ลehircilik ve ฤฐklim Deฤiลikliฤi Bakanฤฑ Murat Kurum, geรงtiฤimiz hafta yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada depremde evi yฤฑkฤฑlan vatandaลlar iรงin yapฤฑlacak yeni konutlarฤฑn 105 m2 bรผyรผklรผฤรผnde olacaฤฤฑnฤฑ duyurmuลtu.
Resmi fiyatlarla 2023 yฤฑlฤฑ bina inลat maliyet endeksleri m2 baลฤฑna 6-8 bin lira arasฤฑnda deฤiลiyor. Bu rakam kaba inลaat maliyeti, yani bina iรงindeki, banyo, tuvalet, yer dรถลemesi, armatรผrler hariรง unsurlardan oluลuyor.
Bilgi veren inลaat sektรถrรผ kaynaklarฤฑ konutlarฤฑn iรงinde; parke, lavabo, mutfak dolaplarฤฑ vs gibi alanlara yapฤฑlan harcamalarla birlikte gรผnรผmรผz fiyatlarฤฑyla ortalama m2 maliyeti 10 bin lira civarฤฑna ulaลฤฑyor.
Yol, kanalizasyon, su, elektrik gibi ana altyapฤฑ yanฤฑ sฤฑra, cami, okul, saฤlฤฑk kuruluลu, sosyal tesisler gibi genele yรถnelik yapฤฑlan yatฤฑrฤฑmlarฤฑn da eklenmesiyle toplam m2 maliyeti 15 bin lirayฤฑ buluyor. Bu maliyet unsurlarฤฑna, arsa payฤฑ veya kamulaลtฤฑrma bedelleri dahil deฤil.ย
Eฤer Bakanlฤฑฤฤฑn yeni konut yapฤฑmฤฑna iliลkin 105 m2โlik projeksiyonu deฤiลmezse, 105 m2โlik bir evin maliyeti altyapฤฑ hariรง 1 milyon 50 bin lirayฤฑ buluyor. Altyapฤฑ eklendiฤinde ise maliyet 1 milyon 575 bin liraya รงฤฑkฤฑyor.
รevre ลehircilik ve ฤฐklim Deฤiลikliฤi Bakanlฤฑฤฤฑโnฤฑn son aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ verilere gรถre deprem kaynaklฤฑ yฤฑkฤฑlmฤฑล veya aฤฤฑr hasarlฤฑ olup yฤฑkฤฑlmasฤฑ gereken binalarฤฑn toplamฤฑ 105 bin oldu. Deprem kaynaklฤฑ doฤrudan yฤฑkฤฑlmฤฑล bina sayฤฑsฤฑna iliลkin veri de ilk kez aรงฤฑklandฤฑ. Buna gรถre depremin vurduฤu illerde 20 bin 662 bina deprem kaynaklฤฑ olarak yฤฑkฤฑldฤฑ.
Hasar tespit รงalฤฑลmalarฤฑnda 105 bin binada 384 bin 545 konutun(baฤฤฑmsฤฑz bรถlรผm) yฤฑkฤฑlmasฤฑ gerektiฤi belirlendi. รalฤฑลmalar tamamlandฤฑฤฤฑnda yฤฑkฤฑlan veya yฤฑkฤฑlmasฤฑ gereken aฤฤฑr hasarlฤฑ bina sayฤฑsฤฑnฤฑn 130 bine, baฤฤฑmsฤฑz bรถlรผm sayฤฑsฤฑnฤฑn ise 535 bin 600โe yรผkselmesi bekleniyor.
535 bin 600 konutun yeniden yapฤฑmฤฑ iรงin 56 milyon 238 bin m2โlik bina inลaatฤฑ yapฤฑlmasฤฑ gerekiyor. Altyapฤฑ harcamalarฤฑ hariรง bu binalarฤฑn inลa maliyeti 562 milyar 380 milyon lirayฤฑ buluyor. Sosyal donatฤฑlar ve altyapฤฑ dahil edildiฤinde ise inลa maliyeti 843 milyar 570 milyon liraya kadar รงฤฑkฤฑyor. 18.82 liralฤฑkย dolarย kuruna gรถre bunlarฤฑn altyapฤฑ hariรง bugรผnkรผ maliyeti 29 milyar 882 milyon dolar, altyapฤฑ dahil maliyeti ise 44 milyar 823 milyon dolar olarak hesaplanฤฑyor.
Gerek Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan, gerekse รevre ลehircilik ve ฤฐklim Deฤiลikliฤi Bakanฤฑ Murat Kurum, yeni konutlarฤฑn 1 yฤฑl iรงinde tamamlanacaฤฤฑnฤฑ duyurmuลlardฤฑ. Yฤฑlฤฑn henรผz baลฤฑnda olduฤumuz iรงin deprem inลaat harcamalarฤฑnฤฑn tamamฤฑna yakฤฑnฤฑnฤฑn bu yฤฑl iรงinde yapฤฑlacaฤฤฑnฤฑ varsayarak yapฤฑlan karลฤฑlaลtฤฑrmaya gรถre ise bรผtรงede ek kaynak ihtiyacฤฑnฤฑn รงok bรผyรผk olduฤunu ortaya koyuyor.
Deprem sebebiyle yฤฑkฤฑlan veya yฤฑkฤฑlmasฤฑ gereken binalarฤฑn yeniden yapฤฑmฤฑ iรงin hesaplanan maliyet 843 milyar lirayฤฑ aลacak gibi gรถrรผnรผyor. Bu rakam 4 trilyon 470 milyar liralฤฑk 2023 yฤฑlฤฑ bรผtรงesi gider kaleminin yรผzde 18.8โine karลฤฑlฤฑk geliyor. Ayrฤฑca bรผtรงeden bu yฤฑl yatฤฑrฤฑmlar iรงin ayrฤฑlan 457 milyar liralฤฑk รถdeneฤin iki katฤฑna yaklaลan harcama tutarฤฑ, 660 milyar lira seviyesinde รถngรถrรผlen bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn ise yรผzde 30 รผzerinde bir rakama karลฤฑlฤฑk geliyor.
Cumhurbaลkanฤฑnฤฑn รถdenek aktarma yetkisi
2023 yฤฑlฤฑ Bรผtรงe Kanunuโnun 5โinci maddesinin 4โรผncรผ fฤฑkrasฤฑ โDoฤal Afet Giderlerini Karลฤฑlama รdeneฤiโ baลlฤฑฤฤฑnฤฑ taลฤฑyor. Madde, Strateji ve Bรผtรงe Baลkanlฤฑฤฤฑ bรผtรงesinin 99-41.32-01-09.05 tertibinde yer alan รถdeneฤinden, her tรผrlรผ doฤal afet giderini karลฤฑlamak amacฤฑyla mevcut veya yeni aรงฤฑlacak tertiplere aktarma yapmaya Cumhurbaลkanฤฑnฤฑ yetkili kฤฑlฤฑyor. Ancak aktarฤฑlabilecek bu kaynak bile toplam harcamalarฤฑn yรผzde 10โunu ancak karลฤฑlayabiliyor. รstelik 5โinci madde Cumhurbaลkanฤฑna doฤal afetler yanฤฑ sฤฑra farklฤฑ bir รงok harcama kalemine yรถnelik Strateji ve Bรผtรงe Baลkanlฤฑฤฤฑ รถdeneฤinden aktarma yapma yetkisi veriyor.
Deprem felaketi 10 ilde รถnemli hasara sebep olurken, burada yapฤฑlmasฤฑ gereken toplam baฤฤฑmsฤฑz birim sayฤฑsฤฑ, Tรผrkiyeโnin kรผรงรผk nรผfuslu 11 ilindeki baฤฤฑmsฤฑz bรถlรผm varlฤฑฤฤฑnฤฑn tamamฤฑna eลit. Bayburt (24.347), Ardahan (28.669), Tunceli (29.606), Gรผmรผลhane (49.045), Iฤdฤฑr (49.386), Hakkari (52.571), Artvin (58.847), Siirt (67.578), Bartฤฑn (67.709), รankฤฑrฤฑ (68.624), Bilecikโteki (72.972) toplam baฤฤฑmsฤฑz bรถlรผm sayฤฑsฤฑ TรฤฐK verilerine gรถre 569 bin 354. Depremin vurduฤu illerde yฤฑkฤฑlmasฤฑ gereken baฤฤฑmsฤฑz bรถlรผm sayฤฑsฤฑ ise 535 bin 600 olarak รถngรถrรผlรผyor.
