BBC’nin yaptฤฑrdฤฑฤฤฑ analize gรถre sanal para iรงin 350 milyon dolardan fazla harcandฤฑ.
Bazฤฑ taraftar tokenlarฤฑ, taraftarlara gerรงek dรผnyada รงeลitli avantajlar saฤlayacaฤฤฑ vaadiyle satฤฑlฤฑyor.
Ancak karลฤฑtlarฤฑ, bu avantajlarฤฑn รถnemsiz olduฤunu – bir kulรผp stadyumlarda รงalฤฑnacak ลarkฤฑlarฤฑ belirlemekte oy kullanma ลansฤฑ รถnerdi- ve kulรผplerin taraftarlara yeterli dรผzeyde koruma saฤlamadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Kulรผplere รถzgรผ kripto para
ลu ana dek, Avrupa’nฤฑn baลlฤฑca beล liginde 24 kulรผp taraftar token uygulamasฤฑnฤฑ baลlattฤฑ. Bunlara sekiz Premire Lig ekibi de dahil. (BBC Tรผrkรงe’nin notu: Tรผrkiye’de de Galatasaray, Fenerbahรงe, Trabzonspor, Karลฤฑyaka, Eskiลehispor, Gรถztepe, Baลakลehir, Yeni Malatyaspor gibi birรงok kulรผp taraftar token piyasaya sรผrdรผ)
รoฤu kulรผp, kulรผbe รถzgรผ kripto para benzeri tokenlar piyasaya sรผrรผyor. Bu sanal paralar arz ve talebe baฤlฤฑ olarak deฤeri yรผkselip dรผลtรผkรงe, alฤฑnฤฑp satฤฑlabiliyor.
Manchester City gibi bazฤฑ kulรผpler ise koleksiyonerlere NFT’ler de satฤฑyor.
Taraftar tokenleri satan รงoฤu kulรผp, ilk satฤฑลฤฑ ve sonrasฤฑnda dijital paranฤฑn ticaretini organize eden Socios adlฤฑ bir ลirketle รงalฤฑลฤฑyor. Ancak Binance ve Bitci gibi diฤer platformlar da bu alanda bรผyรผyor.
Socios, BBC’ye yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, uygulama รผzerinden 270-300 milyon dolarlฤฑk sanal para satฤฑลฤฑ yaptฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor. Ancak ลirket, bu paranฤฑn ne kadarฤฑnฤฑn doฤrudan kulรผplere gittiฤini aรงฤฑklamadฤฑ.
Alฤฑcฤฑlar, รถnce gerรงek paralarฤฑnฤฑ ลirketin kripto parasฤฑ Chiliz’e dรถnรผลtรผrmek zorunda.
Kripto analizi yapan Protos’un araลtฤฑrmasฤฑna gรถre birรงok alฤฑcฤฑ para kazanmak iรงin diฤer kripto paralarda olduฤu gibi taraftar tokenlarฤฑnฤฑn da spekรผlatif ticaretini yapฤฑyor.
Ancak birรงok taraftar tokenฤฑnฤฑn deฤeri, ilk satฤฑลlarฤฑndan bu yana azaldฤฑ.
BBC, tรผm Premier Lig ekiplerine ve รถnde gelen bazฤฑ Avrupa kulรผplerine, bu yeni trendle ilgili planlarฤฑnฤฑ ve gรถrรผลlerini sordu.
Sadece bir kulรผp yanฤฑt verdi.
Brighton and Hove Albion’dan bir sรถzcรผ, “Bu รผrรผnleri satmadฤฑk ve bu pazarlara girme planฤฑmฤฑz yok” dedi.
Kripto para รผrรผnleri kamuya aรงฤฑk bir dijital kayฤฑt defteri olarak tanฤฑmlanabilecek bir sistem รผzerine kurulu olmasฤฑ sayesinde Protos, ลu tespitleri yaptฤฑ;
- Lazio, Manchester City, Porto, ve Santos en รงok satฤฑล yapan kulรผpler oldu
- Taraftar tokenlarฤฑ, 130 milyon dolarla en รงok geliri Lazio’ya getirdi
- Manchester City ve Lazio tokenlarฤฑ en bรผyรผk deฤer kaybฤฑnฤฑ yaลadฤฑ. Piyasaya รงฤฑkmasฤฑndan bu yana yรผzde 70 deฤer yitirdi
- Inter Milan ve Trabzonspor tokenlarฤฑnฤฑn deฤeri son bir yฤฑlda Bitcoin’den daha fazla arttฤฑ
Protos’un Haber Direktรถrรผ David Canellis, “Taraftar tokenlarฤฑ, bu tip taraftar angajeli รผrรผnlerden bekleyeceฤinizden daha yoฤun bir ลekilde alฤฑnฤฑp, satฤฑlฤฑyor. Genel olarak, bu taraftar tokenlarฤฑ gibi kรผรงรผk kripto paralar, bunlarฤฑn ticaretini yapmak isteyen kiลi sayฤฑsฤฑ az olduฤundan inanฤฑlmaz derecede deฤiลken olabilir” dedi.
Canellis ayrฤฑca “Spekรผlatรถrler bunu biliyorlar, dolayฤฑsฤฑyla taraftar token pazarlarฤฑndaki ticaretin รงoฤunun, tamamen kฤฑsa vadeli kรขr arayฤฑลฤฑndaki spekรผlatรถrler tarafฤฑndan yapฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyorum” diye de ekledi.
Bireysel alฤฑcฤฑlar
Mevcut sisteme yรถneltilen eleลtirilerden biri de, kulรผplerin tokenlarฤฑn bรผyรผk รงoฤunluฤunu taraftarlara satmak yerine ellerinde tutarak, pazar dinamiklerini bozmalarฤฑ.
Baลlฤฑca 13 kulรผbรผn ellerinde tuttuklarฤฑ tokenlerin deฤeri 1,9 milyar dolarฤฑ geรงiyor ancak bireysel alฤฑcฤฑlarฤฑn elindeki tokenlerin deฤeri ลu anda 376 milyon dolar.
Ortalamada kulรผpler token arzฤฑnฤฑn yรผzde 80’ini ellerinde tutuyor. Canellis, “Kulรผplerin kendileri, bir anda รงok satฤฑล yapmayarak denge kurmak zorunda. Birden รงok satฤฑล yaparlarsa, fiyatฤฑn รงok dรผลmesi riskini alฤฑrlar. Bunun yaลandฤฑฤฤฑnฤฑ Lazio, FC Porto, Santos FC, ve Manchester City’nin satฤฑลlarฤฑnda net bir ลekilde gรถrebiliyoruz” dedi.
Futbol taraftarlarฤฑ
Bazฤฑ taraftar gruplarฤฑ da, istismardan kaygฤฑlฤฑ.
BBC News’teki Tech Tent podcastฤฑna konuลan West Ham United Taraftarlarฤฑ Vakfฤฑ’ndan Sue Watson, “Kripto para piyasasฤฑ hakkฤฑndaki bilgim รผstรผnkรถrรผ. Muhtemelen de bu รถzelliฤimle, kripto para piyasasฤฑnda ticaret yapmayan รงok sayฤฑda normal futbol taraftarฤฑnฤฑ temsil ediyorum. Kuralsฤฑz, gรผvenli deฤil ve kulรผplerin taraftarlarฤฑna nasฤฑl bir koruma saฤladฤฑฤฤฑnฤฑ sorguluyorum” dedi.
Socios uygulamasฤฑnda, kulรผp tokenlarฤฑ hakkฤฑnda da diฤer kripto para piyasalarฤฑ gibi bilgiler veriliyor, fiyat dalgalanmalarฤฑ gรถsteriliyor ve alฤฑm ve satฤฑm dรผฤmeleri bulunuyor.
Ancak Socios’tan Max Rabintovich, sistemin token ticareti yapan deฤil, bunlarฤฑ ellerinde tutan taraftarlarฤฑn รถdรผllendirilmesi รผzerine tasarlandฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Anlamlฤฑ avantajlar
Rabintovich “dijital maฤazalarda daimi yรผzde 5 indirim, bilet kazanma ลansฤฑ” gibi avantajlarฤฑn, taraftarlar iรงin “5-10 papel” kazanmaktan daha รงekici olduฤunu da belirtiyor:
“Ticaretten elde edilecek bir katma deฤer yok. Bir takฤฑm iรงin sadakat puanlarฤฑ toplamak, oy kullanabilmek iรงin elinizde tokenlar var. Tรผm mesele tokenlarฤฑ alฤฑp, elinizde tutmak”
Ancak Rabinovitch kulรผplerden de “oyuncular รงฤฑkarken stadda hangi ลarkฤฑyฤฑ รงalalฤฑm” oylamasฤฑndan daha anlamlฤฑ avantajlar saฤlamasฤฑnฤฑ da istiyor.
Dijital animasyonlar
Kulรผplerin kripto รผrรผn piyasasฤฑna girdiฤi alanlardan biri de NFT’ler.
Manchester City, Glasgow Rangers ve Juventus NFT’ler รงฤฑkarttฤฑ ve bazฤฑlarฤฑ iรงinde kimin sahip olduฤunu gรถsteren bir kod bulunan bu mรผstesna dijital fotoฤraf ve videolara on binlerce dolar harcadฤฑ.
Milyoner NFT koleksiyoncusu Mike Bousis, bunlarฤฑn beล tanesine 40 bin dolar harcadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi:
“Manchester City’nin NFT รงฤฑkarttฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrdรผฤรผmde, buna sahip olmam gerektiฤini dรผลรผndรผm. Manchester City’yi hep severdim. Takฤฑmฤฑ, enerjisini. Satฤฑn almanฤฑn ve sahip olmanฤฑn havalฤฑ bir ลey olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผndรผm. Sahibi benim. ฤฐstediฤim yerde sergileyebilirim ve bir sanat eseri.”
ABD’de Profesyonel Basketbol Ligi (NBA), NFT’leri satan ilk spor organizasyonlarฤฑndan biriydi. Basketbol maรงlarฤฑndan klipler sattฤฑlar.
Ancak Protos, NBC NFT’lerinin deฤerinin 2021’in baลฤฑndan bu yana yรผzde 90 azaldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Sorare gibi ลirketler de koleksiyonlara katฤฑlabilecek ve aynฤฑ zamanda oynanabilecek NFT futbol kartlarฤฑ satฤฑyor.
Protos’un verilerine gรถre bunlarฤฑn popรผlerliฤi yรผkseliyor ve taraftarlar Nisan 2019’da piyasa รงฤฑkmasฤฑndan bu yana kartlara 142 milyon dolar harcadฤฑ. Satฤฑล fiyatlar da bir yฤฑl boyunca sabit kaldฤฑ.
Ancak futbol yazarฤฑ Martin Calladine, taraftarlarฤฑn NFT’lere ve tokenlara yatฤฑrฤฑm konusunda ihtiyatlฤฑ olmalarฤฑ gerektiฤini sรถylรผyor.
‘Para kazanmak’
Calladine, “Kripto paralarฤฑn sorunu kural ve denetleme olmamasฤฑ. Futbol dรผnyasฤฑnda yasal korumasฤฑ olmadan satฤฑlan tek รผrรผn. Para kazanmak amacฤฑyla bunlarฤฑ almayฤฑn” diyor ve ekliyor:
“Bazฤฑ insanlar bunlardan รงok para kazanacak. Ama รงok bรผyรผk ihtimalle bu sokaktaki ortalama futbol taraftarฤฑ olmayacak.”
