Eylรผl 2021โde uygulamaya konulan Yeni Ekonomi Modeli (YEM)โin โmedarฤฑ iftiharฤฑโ sayฤฑlabilecek, dรถnemin Merkez Bankasฤฑ baลkanฤฑ ลahap Kavcฤฑoฤluโnun โbir taลla beล kuล vuracaฤฤฑzโ diye tasvir ettiฤi Kur Korumalฤฑ Mevduat hesabฤฑndan (KKM)ย ilk รงฤฑkฤฑล sinyali hafta sonu geldi.
Gelen regรผlasyonlar, aylฤฑk maliyeti 10 milyar ABD dolarฤฑnฤฑ aลan ve toplam mevduatฤฑn dรถrtte birine eriลen bu โcanavarฤฑโ kรผรงรผltme konusunda ne kadar etkili olur tartฤฑลฤฑlฤฑr. Ancak seรงim รถncesi dรถnemde teลvik edilen ve beslenen bu canavarฤฑn en azฤฑndan daha fazla bรผyรผmesinin engellenmesi bile doฤru yolda atฤฑlmฤฑล bir adฤฑm.
Regรผlasyonlar KKMโyi kรผรงรผltmeye yarar mฤฑ?
KKMโnin doฤmasฤฑna sebep olan โdรผลรผk faizle bรผyรผmeโ tercihi deฤiลmiล deฤil.
Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ’ndan (TCMB) gelen รผrkek faiz artฤฑลlarฤฑ, Baลkan Gaye Erkanโฤฑn โekonomiye zarar vermedenโ faiz artฤฑลฤฑ yapacaklarฤฑnฤฑ vurgulamasฤฑ, Hazine ve Maliye Bakanฤฑ Mehmet ลimลek tarafฤฑndan 2023 bรผyรผmesinin (potansiyelin รผzerinde) %4,5 olarak รถngรถrรผldรผฤรผnรผn not edilmesi bu izlenimimi gรผรงlendiriyor.
Karar alฤฑcฤฑlar, gerektiฤinde bรผyรผmeden feragat edip enflasyon beklentilerini รงฤฑpalama konusunda isteksizler.
Siyasi baskฤฑ ile politika faizini artฤฑramayan Merkez Bankasฤฑ dolaylฤฑ yoldan faizleri artฤฑrmaya รงalฤฑลฤฑyor. Bu โkฤฑsฤฑtlฤฑ optimizasyonโ para politikasฤฑnฤฑn iลleyiลini ve iletiลimini bozuyor.
Bir ay รถnceki enflasyon raporu toplantฤฑsฤฑnda mevduat faizlerindeki dรผลรผลle gurur duyan TCMB, yeni gelen regรผlasyonlarla mevduat faizlerinin artmasฤฑnฤฑ teลvik ediyor.ย
Bu ลartlar altฤฑnda KKMโden รงฤฑkฤฑล yolunda atฤฑlan adฤฑmlarฤฑn etkinliฤi zayฤฑf kalacaktฤฑr.
ฤฐki tรผr KKMโden hangisi iรงin รงฤฑkฤฑล sinyali verildi?
KKM hesaplarฤฑnฤฑn TLโden geรงiลli ve dรถvizden geรงiลli iki tรผrรผ var. Toplamda 125 milyar ABD dolarฤฑna yaklaลan KKMโnin kabaca %70โi dรถvizden geรงiลli, kalanฤฑ ise TL den geรงiลli KKMโde duruyor.
Yapฤฑlan dรผzenlemeler TL geรงiลli KKM hesaplarฤฑnฤฑ eritmeyi ve bu hesaplarฤฑ TL mevduata dรถnรผลtรผrmeyi hedefliyor. Dรถviz geรงiลli olan ve toplam KKMโnin aslan payฤฑnฤฑ oluลturan kฤฑsฤฑm iรงinse henรผz cazip bir alternatif sunulamadฤฑฤฤฑndan bu hesaplar ลimdilik rรถlantide bฤฑrakฤฑlmฤฑล.
Sรถz konusu dรถnรผลรผmรผ yapabilmek amacฤฑ ile TL geรงiลli KKM hesaplarฤฑnฤฑn vade bitiminde TL mevduata dรถnรผลtรผrรผlmesi iรงin bankalara โsopaโ gรถsterilmiล.
Vadesi gelen KKMโlerin %50’si TL mevduata dรถnmezse ek menkul kฤฑymet tutulmasฤฑ zorunluluฤu konmuล.
Dรถviz bazlฤฑ KKM hesaplarฤฑnฤฑn vade bitiminde ise tekrar KKMโde tutulmasฤฑ iรงin eskiden gรถsterilen โsopaโ masadan kaldฤฑrฤฑlmฤฑล. Yรผzde 5 gibi mรผtevazi bir dรผลรผล hedeflenmiล.
Peki bu yeni sopalar KKMโnin tasfiyesi รผzerinde etkili olur mu? Bunun iรงin dolarizasyona sebep olan ลartlarฤฑn (yani negatif reel mevduat faizi ve dรถviz kurunda artฤฑล beklentisi) ortadan kalkmasฤฑ lazฤฑm ki aลaฤฤฑda detaylandฤฑrdฤฑฤฤฑm รผzere henรผz o ortamdan oldukรงa uzaฤฤฑz. Bu nedenle gelen dรผzenlemelerle KKMโde anlamlฤฑ bir azalma beklemek iyimser bir tahmin olur.
Atฤฑlan adฤฑmlarฤฑn etkilerini ลu ลekilde deฤerlendirebiliriz:
Piyasa faizleri รผzerindeki etkiler
Mevduat faizi:ย TL geรงiลli KKMโyi TL mevduata dรถnรผลtรผrebilmek iรงin bankalarฤฑn mรผลterilerine cazip bir mevduat faizi vermesi gerekiyor.
Kredi faizi:ย Bankalarฤฑn mevduat faizini kฤฑsmi olarak artฤฑrฤฑp โcezadan kaรงabilmeleriโ iรงin kredi faizlerini de mevduat faizlerine paralel artฤฑrabilmeleri ve pozitif bir kรขr marjฤฑnฤฑ koruyabilmeleri lazฤฑm. ลayet bankalar kredi faizlerini artฤฑramazlarsa iki senaryo sรถz konusu olabilir:
- Kredi faizini artฤฑramayan bankalar mevduat faizini de artฤฑrmazlar ve โsopaโ devreye girer. Yani bankalar dรผลรผk faizli devlet tahvili almak zorunda kalฤฑrlar.
- Cezadan kaรงmak isteyen bankalar mevduat faizini artฤฑrฤฑrlarsa bu sefer de kar marjlarฤฑ azalฤฑr.
Dรผzenlemeler sonrasฤฑ (ve hatta regรผlasyonlarฤฑn hafta sonu aรงฤฑklanacaฤฤฑna dair bir bilgi sฤฑzฤฑntฤฑsฤฑ ลรผpheleri ile geรงtiฤimiz Cuma gรผnรผnden itibaren) bankacฤฑlฤฑk hisselerinin deฤer kaybetmesi bu ihtimallerin fiyatlandฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsteriyor. Yani piyasa oyuncularฤฑ KKMโnin baลarฤฑlฤฑ bir tasfiyesi olmayacaฤฤฑnฤฑ, bankalarฤฑn kredi faizlerini yรผkseltemeyeceฤini, yeni regรผlasyonlarฤฑn banka karlarฤฑnฤฑ olumsuz etkileyeceฤini fiyatlฤฑyorlar.ย
Bankalar kredi faizini neden artฤฑramฤฑyor?
Seรงim รถncesi dรถnemde gelen regรผlasyonlar sebebiyle bankalarฤฑn eli kredi faizini belirleme konusunda serbest deฤil. Politika faizinin 1,8 katฤฑndan yรผksek kredi faizi veren bankalar menkul kฤฑymet tutmak zorunda.
Eฤer TCMB gerรงekten KKMโden รงฤฑkฤฑล konusunda kararlฤฑ ise 24 Aฤustosโtaki Para Politikasฤฑ Kurulu (PPK) toplantฤฑsฤฑnda bu รผst sฤฑnฤฑrฤฑ yรผkseltmesi gerekir. Bu ลekilde kredi faizlerinin artmasฤฑ ve bankalarฤฑn kar marjฤฑnฤฑn daha saฤlฤฑklฤฑ seviyelere tutulmasฤฑ mรผmkรผn olacaฤฤฑndan bankalarฤฑn mevduat faizlerini yรผkseltme konusunda eli rahatlar.
รte yandan ekonomide bir durgunluk yaratma konusunda son derece tedirgin olan yรถnetimin eli rahat olsaydฤฑ enflasyon beklentisi %58 iken politika faizini iki ayda sadece 9 puan mฤฑ artฤฑrฤฑrdฤฑ? Bu seneki bรผyรผme รถngรถrรผsรผ potansiyelin รผzerinde tutulabilir miydi? Enflasyon raporundaki tahmin ufku boyunca รงฤฑktฤฑ aรงฤฑฤฤฑ yaratmadan enflasyonu dรผลรผrmek gibi bir iddia olabilir miydi? ลayet TCMBโnin eli rahat olsaydฤฑ o zaman esas aracฤฑ olan politika faizini yรผkseltip yan yollara sapmadan รงok daha etkin bir beklenti yรถnetimi yolunu seรงmesi gerekmez miydi? Politika faizinde eli bu kadar sฤฑnฤฑrlฤฑ olan bir Merkez Bankasฤฑ kredi faizlerinde รผst sฤฑnฤฑrฤฑ ne kadar yรผkseltebilir?
Bu sorulara tatmin edici cevaplar alฤฑnamadฤฑฤฤฑ sรผrece KKMโde anlamlฤฑ bir dรผลรผลten bahsedebilmek zor.ย
Dolarizasyon ve dรถviz kuru รผzerindeki etkiler
KKMโden รงฤฑkmaya niyet etmek gรผzel. Ancak bu niyetin gerรงekleลebilmesi iรงin tasarruf sahibini dolarizasyona teลvik eden iki temel sebebin ortadan kalkmฤฑล olmasฤฑ yani dรถviz kuru istikrarฤฑ ve TL mevduat faizinin enflasyona karลฤฑ koruma saฤlamasฤฑ gerekir.
Bu noktaya yakฤฑn mฤฑyฤฑz? Hayฤฑr.
TCMBโnin 2024 sonu enflasyon beklentisi %33 iken (ki tarihi olarak bu tahminlerin hep yukarฤฑ yรถnlรผ revize edildiฤini biliyoruz) mevduat faizleri yรผzde 30โlerde seyrettiฤi iรงin halen negatif bir reel mevduat faizi var.
KKM hesaplarฤฑndan รงฤฑkanlara yรผksek faiz verilse bile diฤer mudiler genelinde bu imkan sรถz konusu deฤil. Bu durum bir taraftan harcamayฤฑ teลvik ederken diฤer yandan dolarizasyon ve kur รผzerinde baskฤฑnฤฑn devamฤฑ ile enflasyonu da yukarฤฑ itecektir.
Borsa รผzerindeki etkiler
Orta ve uzun vadede seรงim รถncesi dรถnemden miras alฤฑnan regรผlasyonlarฤฑ kaldฤฑracak her adฤฑm bankacฤฑlฤฑk sistemini olumlu etkileyecektir. Moody’s’in bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ gรถrรผnรผmรผnรผ duraฤana yรผkseltmesi de bu gรถrรผลรผ destekliyor.
Ancak kฤฑsa vadedeki belirsizlikler bankacฤฑlฤฑk hisselerinde Cuma gรผnรผnden beri gรถzlenen olumsuz fiyatlamayฤฑ doฤurmuล olabilir.
