Resmi tรผketici enflasyonu yรผzde 48,7 iken politika faizini yรผzde 14’te tutan hรผkรผmet, olaฤan dฤฑลฤฑ negatif reel faizin TL รผzerinde yarattฤฑฤฤฑ baskฤฑdan kur korumalฤฑ mevduatฤฑn (KKM) kapsamฤฑnฤฑ sรผrekli geniลleterek kurtulmaya รงalฤฑลฤฑyor.
Geliลmekte olan รผlkelerde ortalama yรผzde 1,3 seviyesinde olan reel politika faizi, Tรผrkiye’de yรผzde -37,4 ile tarihi dรผลรผk seviyede bulunuyor.
รzelin dรถviz riskini kamuya aktaran ve kapsamฤฑ giderek geniลleyen bu รผrรผn sayesinde dolar 13,60 lira civarฤฑnda sabitlenip dรถviz kurlarฤฑnda ลu an iรงin istikrar saฤlansa da kamunun dรถviz riski giderek artฤฑyor.
Dolarฤฑn 18 TL’nin รผzerini gรถrdรผฤรผ 20 Aralฤฑk 2021 tarihinde duyurulan KKMโye son olarak yurt dฤฑลฤฑnda yerleลik vatandaลlarฤฑn sermayedar olduฤu ve yasal yerleลim yeri yurt dฤฑลฤฑnda olan ลirketler de eklendi. Bu ลirketlerin kapsamฤฑnฤฑ TCMB daha sonra ilan edecek.
ฤฐlk duyurulduฤunda sadece yurt iรงi yerleลik bireylerin TL ve dรถviz mevduattan geรงiลlerini kapsayan uygulamaya daha sonra altฤฑn mevduatlar eklenmiล, bir sonraki adฤฑmda ise ลirketler sisteme dahil edilmiลti.
Sรถzcรผ‘nรผn haberine gรถre dรถvizden kur korumalฤฑ TL mevduata geรงiลteki kambiyo kรขrlarฤฑ iรงin tanฤฑnan vergi muafiyeti, ลirketlerin KKMโye ilgisini artฤฑrdฤฑ.
Yastฤฑk altฤฑ altฤฑnlarฤฑ sisteme kazandฤฑrma gerekรงesiyle devreye alฤฑnan Altฤฑn Tasarruf Sistemiโnde de TL’ye dรถnรผลรผmde altฤฑn fiyatฤฑ deฤiลimine karลฤฑ koruma verildi.
DรVฤฐZDEN KKMโYE GEรฤฐล 13,7 MฤฐLYAR DOLAR
KKMโye ek olarak ihracatรงฤฑlara ihracat gelirlerinin yรผzde 25’ini Merkez Bankasฤฑ’na (TCMB) satma zorunluluฤu getirilirken, Birleลik Arap Emirlikleri (BAE) ile 4,9 milyar dolarlฤฑk swap (para takasฤฑ) ve Azerbaycan Devlet Petrol Fonu ile de 1 milyar Euro’luk depo hesabฤฑ anlaลmasฤฑ yapฤฑldฤฑ.
14 ลubat itibariyle KKM kapsamฤฑnda dรถvizden TL’ye geรงen tutar 13,7 milyar dolara ulaลฤฑrken, bu รผrรผndeki ulaลฤฑlan 369 milyar TL’lik (27,3 milyar dolar) toplam mevduat iรงinde dรถvizden TL’ye dรถnenlerin payฤฑ yรผzde 50’yi gรถrdรผ.
ลirketler iรงin vergi beyannamesi teslim sรผresinin 17 ลubat’tan 25 ลubat’a uzatฤฑlmasฤฑ, รถnรผmรผzdeki hafta da ลirketlerin bu รผrรผne ilgisinin devamฤฑnฤฑ saฤlayabilir.
Seรงim iรงin rezerv kalkanฤฑ
Sozcu.com.tr’ye konuลan Prof. Dr. Hakan Kara, kur korumalฤฑ mevduat uygulamasฤฑnda kapsamฤฑn giderek geniลlemesini iliลkin โHฤฑzlฤฑ bir rezerv artฤฑลฤฑ ile seรงim iรงin bir kalkan oluลturmak isteniyor olabilirโ dedi.
Nitekim, son dรถnemde BAE ve Azerbaycan anlaลmalarฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra KKM ve ihracattan gelen dรถvizlerin katkฤฑsฤฑyla TCMB’nin net dรถviz pozisyonu -66 milyar dolardan -50 milyar dolara doฤru iyileลme kaydetti.
โSon 10 senede uygulanan para ve kredi politikalarฤฑndan รงฤฑkaracaฤฤฑmฤฑz temel bir ders varsa o da ลudur: โฤฐtibari para’ sistemlerde hiรงbir araรง faizi kalฤฑcฤฑ olarak ikame edemiyorโ diyen TCMB eski Baลekonomisti Kara, โDolayฤฑsฤฑyla kur korumalฤฑ mevduatฤฑn da eksi reel faizli para politikasฤฑnฤฑ ikame edememesi beklenir. Bu nedenle kur korumalฤฑ mevduattan da ilerde รงฤฑkmak gerekeceฤini dรผลรผnรผyorum. รรผnkรผ katฤฑlฤฑmฤฑn artmasฤฑyla birlikte hazinenin potansiyel yรผkรผ bรผyรผyor.โ deฤerlendirmesinde bulundu.
Kur korumalฤฑ mevduatla fiili dolarizasyonun azalmadฤฑฤฤฑnฤฑ, aksine arttฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Kara, โDolayฤฑsฤฑyla bir noktadan sonra bu รผrรผnรผ sonlandฤฑrmak veya cazibesini azaltmak gerekebilir. Tabii, bunun zamanlamasฤฑnฤฑ kestirmek zorโ dedi.
“KKM’nin รถmrรผnรผ 3 faktรถr belirleyecek”
โBu stratejinin รถmrรผnรผ รผรง temel faktรถr belirleyecekโ diyen Kara, ลรถyle devam etti:
โBirincisi cari denge. Cari fazlaya geรงilirse uygulanan sistemin รถmrรผ uzar. ฤฐkincisi enflasyon. Enflasyonun seneye tek haneye ineceฤi beklenirse KKM’nin sรผrdรผrรผlme potansiyeli artar.
Fakat enflasyon ve cari denge tarafฤฑnda maalesef iลler umulduฤu kadar iyi gitmeyecek gibi gรถrรผnรผyor, dolayฤฑsฤฑyla o tarafta riskler mevcut.
KKM’nฤฑn รถmrรผnรผ belirleyecek รผรงรผncรผ รถnemli faktรถr de dฤฑล geliลmeler. Biraz ลansa ihtiyaรง var. Mesela ABD’de enflasyonun korkulduฤu gibi uzun sรผrmemesi ve Fed’in yumuลak gitmesi iลleri rahatlatฤฑr. Veya Rusya-Ukrayna geriliminin diplomatik yollarla รงรถzรผlmesi de รถzellikle enerji fiyatlarฤฑ รผzerinden bizi rahatlatฤฑr.
“ลans olursa Kasฤฑm’a kadar gidebilir”
Yani ลans yolunda giderse, iรงerde de yeni bir kredi geniลlemesi olmazsa, bir sรผre daha, mesela รถnรผmรผzdeki Ekim-Kasฤฑm’a kadar, bu sistemi devam ettirmek mรผmkรผn olabilir.
Fakat sonunda buradan bir ลekilde รงฤฑkmak gerekecek, bir anda olamayacaฤฤฑ iรงin de bir mรผddet sonra kademeli bir รงฤฑkฤฑล tasarlanฤฑr diye dรผลรผnรผyorum.โ
“Uzun vadede kurda istikrar zor”
QNB Finansbank’ฤฑn bugรผnkรผ ekonomi bรผlteninde de negatif reel faiz ve KKM’ye deฤinilerek โYeni uygulamaya konulan politika รถnlemleri (รถzellikle kur korumalฤฑ TL mevduat) kฤฑsa vadede kurdaki oynaklฤฑฤฤฑ dizginlemiล gรถzรผkmekle birlikte, bu kadar dรผลรผk bir reel faiz oranฤฑ ile dรถviz kurundaki istikrarฤฑn uzun vadede sรผrdรผrรผlmesinin zor olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyoruzโ dendi.
Negatif reel faiz oranlarฤฑ ve geniลletici kredi politikalarฤฑnฤฑn iรง talebi canlandฤฑrmasฤฑyla mevcut maliyet etkilerinin รผzerine yeni enflasyonist baskฤฑlarฤฑn eklemesinin de muhtemel olduฤuna iลaret eden banka, โAyrฤฑca, kรผresel enflasyon, Fedโin yaklaลan faiz artฤฑrฤฑm dรถngรผsรผ ve jeopolitik belirsizlikler riskleri artฤฑrmaktadฤฑr. Bu doฤrultuda, bu yฤฑl iรงinde para politikasฤฑnda kayda deฤer bir sฤฑkฤฑlaลtฤฑrma yapฤฑlmasฤฑnฤฑn muhtemel olduฤunu dรผลรผnmeye devam ediyoruzโ dedi.
“Tekrar dรถvize yรถnelme riski var”
Tera Yatฤฑrฤฑm Baลekonomisti Enver Erkan, โรnรผmรผzdeki sรผreรงte gerek bireyler, gerekse de ลirketler KKM รผrรผnรผnden รงฤฑkฤฑล uygulandฤฑฤฤฑnda tekrar dรถviz alฤฑmฤฑna yรถnelebilir. Bu da, mevduat tipine iliลkin uygulama son bulduฤunda ลu anda olanฤฑn tam tersi bir etki yaratma riski oluลturmaktadฤฑrโ uyarฤฑsฤฑnda bulundu.
โKur, KKM รผrรผnรผ ve biraz da ilerleyen aylarda turizmin cari dengeye olumlu katkฤฑsฤฑyla dengeli kalabilir gรถrรผnรผyor. Yine de, daha uzun vadede TL’nin deฤerinin korunmasฤฑ noktasฤฑnda รงok gรผรงlรผ bir etki yaratamayabilirโ diyen Erkan, ลรถyle devam etti:
โPara politikasฤฑ sฤฑkฤฑ deฤil ve negatif reel faiz TL cinsinden tasarruf tutma eฤilimlerini sฤฑnฤฑrlฤฑyor. Bu durum kura olumsuz ลekilde baskฤฑ kurabilir. Diฤer taraftan, KKM รผrรผnรผne iliลkin olarak Hazine kur getirisini garanti altฤฑna almฤฑล olduฤundan, kur artฤฑลlarฤฑnda kamu maliyesi yรผkรผ oluลacaktฤฑr.โ
Kurlarda, ihracatรงฤฑ kรขrlฤฑlฤฑฤฤฑ ve rekabetรงi kur sรถylemleri รงerรงevesinde sรผrekli bir dรผลรผล etkisinden ziyade dรผลรผk oynaklฤฑk olgusuna aฤฤฑrlฤฑk verildiฤini belirten Erkan, โGetirilerin enflasyonun bir hayli altฤฑnda kaldฤฑฤฤฑ bir ekonomide, kurlardaki dengenin yan enstrรผmanlarla sรผrdรผrรผlmesinin uzun sรผreli bir strateji olmayacaฤฤฑnฤฑ ve asฤฑl olgunun enflasyonun dรผลรผrรผlmesi ve para politikasฤฑnฤฑn sฤฑkฤฑlaลtฤฑrฤฑlmasฤฑ yรถnรผnden geรงtiฤini dรผลรผnรผrรผzโ yorumunu paylaลtฤฑ.
